واریکوسل به عنوان یکی از شایع ترین علل ناباروری مردان، پیچ خوردگی و اتساع غیرطبیعی سیاهرگ های بالای بیضه ها است که در اثر مشکلات شبکه رگ های بالایی آن به وجود می آید و همچون بیماری واریس در پا، موجب بزرگ شدن رگ‌های کیسه بیضه می شود. بیشترین انواع واریکوسل، با کوچک شدن سایز بیضه باعث کاهش کمیت و کیفیت اسپرم و نهایتا نازایی و ناباروری در مردان می گردد. این بیماری، اگرچه مستقیماً موجب انزال زودرس یا افت توانایی جنسی نمی شود؛ اما مشکلاتی نظیر کاهش تحرک اسپرم ها و تغییر شکل آن ها را به دنبال دارد. «واریکوسل بیضه» معمولاً با تکنیک واریکوسلکتومی (جراحی واریکوسل) درمان می شود. با وجود این که به طور متوسط ۲۰ الی ۳۰ درصد مردان جوان به بیماری واریکوسل مبتلا هستند؛ اما اغلب آن ها با روش های نوین درمانی، به خوبی بهبود می یابند.

آشنایی با انواع واریکوسل

«واریکوسل خفیف یا واریکوسل گرید ۱»، یکی از انواع شایع بیماری واریکوسل است که برای تشخیص، اغلب نیاز به سونوگرافی رنگی دارد. باید گفت که طی عارضه واریکوسل، خون دریافتی از شریان ها توسط بیضه، عملکرد طبیعی خود یعنی انتقال به کلیه را انجام نمی دهد و در اطراف بیضه باقی می ماند. لذا این مشکل با شدت های مختلفی بروز می یابد که به واریکوسل های خفیف، متوسط و شدید به شرح زیر معروف است:

  • واریکوسل خفیف یا گرید ۱: در این بیماری، پس از آمادگی اولیه بیمار، پزشک به معایناتی زمانبر می پردازد و گاهی غیر قابل تشخیص می باشد.
  • واریکوسل متوسط یا گرید ۲: در بیماری گرید ۲، پزشک بعد از معاینه پوست بیضه، بیماری را به سرعت تشخیص می دهد.
  • واریکوسل شدید یا گرید ۳: در این بیماری، یک کلافه عروقی کاملا مشخص در کنار بیضه مشاهده می شود.
آیا بیماری واریکوسل خطرناک است؟

علل بروز بیماری واریکوسل

بیماری واریکوسل در دو گروه اولیه و ثانویه بروز پیدا می کند: معمولاً واریکوسل نوع اولیه ناشی از عواملی نظیر طولانی بودن مسیر ورید و فشار سایر عروق و اجزای شکم می باشد و واریکوسل نوع ثانویه بر اثر عواملی نظیر انسداد در عروق شکم ایجاد می شود. البته از دیدگاه طب سنتی، علت بروز بیماری واریکوسل تجمع خون سوداوی در عروق سیاهرگی بیضه است.

با این حال واریکوسل ممکن در اثر دیگر عوامل نیز ایجاد شود:

مشکلات مادرزادی: مشکلات ارثی در خرابی دریچه «لانه کبوتری» که درون بیضه قرار دارد، موجب شکل گیری حالتی همچون رگ های آویزان کننده بیضه می شود و اثرات نامناسبی روی آن می گذارد؛ از جمله: کوچک شدن بیضه، افت کیفیت اسپرم، آسیب سلول های نطفه ساز و همچنین اختلال باروری.

افزایش فشار شکمی: از جمله عوامل مؤثر بر بروز بیماری واریکوسل، می توان به افزایش فشار شکمی اشاره کرد. این مشکل که در اثر تومور «خلف صفاق» یا بیماری های دیگر به وجود می آید، با ایجاد اختلال در فرایند برگشت خون از بیضه ها، زمینه شکل گیری واریکوسل را فراهم می کند.

ورزش سنگین: انجام ورزش های سنگین همچون بدنسازی، وزنه برداری و یا کارهایی که فشار زیادی به بدن وارد می کند نیز در صورت خرابی دریچه های لانه کبوتری، باعث بیماری واریکوسل می شود.

علائم بیماری واریکوسل

این بیماری علامت خاصی ندارد و تنها در صورت معاینه تورم عروق بیضه مشخص خواهد شد. اگر این تورم در حالت ایستاده افزایش یابد احتمال ابتلا به واریکوسل نوع اولیه بیشتر است و اگر تورم عروق در حالت خوابیده نیز از بین نرفت، احتمال ابتلا به واریکوسل نوع ثانویه بیشتر می باشد. در صورت مشاهده علائم زیر به اورولوژیست مراجعه کنید:

  • تورم و برآمدگی بدون درد درون کیسه بیضه
  • رگ های متورم و پیچیده در کیسه بیضه
  • درد در ناحیه کیسه بیضه
  • بزرگی بیضه ها
  • عدم تقارن در شکل بیضه ها
  • حس کشیدگی و سنگینی بیضه ها
  • احساس ناراحتی بیضه و کیسه آن
  • ناباروری

تشخیص واریکوسل چگونه است؟

مراحل مختلفی برای تشخیص واریکوسل وجود دارد که ابتدا شامل معاینات فیزیکی در حالت ایستاده می شود. سپس با آزمایش هایی متداول نظیر سونوگرافی بیضه ها، می توان تصویر بخش های داخلی _شامل قطر رگ ها و جهت جریان خون_ را به کمک امواج صوتی ثبت کرد و این بیماری را تشخیص داد. باید توجه نمود که در‌ واریکوسل گرید ۱، اتساع عروق تنها ضمن فشار شکمی و لمس قابل تشخیص است؛ در حالی که در گرید ۲ فقط با فشار و در گرید ۳ نیز بدون آن، قابل شناسایی می باشد.

 ارزیابی واریکوسل با سونوگرافی

رایج ترین روش ارزیابی واریکوسل، استفاده از سونوگرافی رنگی «داپلر» است که رگ های اتساع یافته و پیچ خورده را با رنگ خاکستری نشان می دهد. با مشاهده این وریدهای متسع، می توان قطر آن ها را مورد بررسی قرار داد و در خصوص نوع و شدت بیماری، اظهار نظر کرد. البته اندازه گیری قطر وریدها، یک معیار قطعی و کامل نیست؛ اما به تشخیص های تکمیلی کمک می نماید.

روش های پیشگیری از بیماری واریکوسل

  • اجتناب از غذاهای سودا زا
  • اجتناب از پوشیدن لباس های تنگ
  • پیشگیری از ابتلا به یبوست
آیا بیماری واریکوسل خطرناک است؟

خطرات و عوارض واریکوسل کدامند؟

بیماری واریکوسل نیز همانند بسیاری از بیماری ها، عوارض و خطراتی دارد که شامل موارد زیر است:

  • بروز ناباروری اولیه در زوج های جوان
  • بروز ناباروری ثانویه در زوج های دارای فرزند
  • ایجاد عفونت در محل جراحی
  • از بین رفتن بیضه در اثر آسیب به شریان آن
  • هیدروسل (تجمع مایع در کیسه بیضه)

درمان واریکوسل

واریکوسل یک بیماری خوش خیم بوده و تنها راه درمان آن عمل جراحی می باشد؛ البته تا زمانی که این بیماری عارضه ای برای فرد نداشته باشد نیازی به انجام عمل جراحی نیست و در صورتی که فرد به فرزند دار شدن تمایل داشته باشد و یا اینکه شدت بیماری زیاد باشد، پزشک عمل جراحی را تجویز می کند.

در جراحی واریکوسل یا اصطلاحاً واریکوسلکتومی ، پزشک با ایجاد برشی کوچک بر روی شکم، وریدهایی از بیضه را که دچار بیماری شده اند مسدود می کند. این که عمل چگونه و با چه کیفیتی صورت گیرد، به موارد مختلفی از جمله سن بیمار، شدت بیماری، تعداد فرزند، مجرد یا متأهل بودن، همراه بودن بیماری واریکوسل با اختلال در آزمایش منی، قصد فرزندآوری و… بستگی دارد. تکنیک های مورد استفاده برای چنین درمانی شامل لاپاراسکوپی، عمل جراحی باز و نیز آمبولیزاسیون ورید می باشد. البته هیچ یک از این تکنیک ها، مزیتی نسبت به هم ندارند و تنها با توجه به تشخیص و تخصص پزشک، انتخاب می شوند.

آیا بیماری واریکوسل خطرناک است؟

انواع روش های جراحی

  • روش استاندارد طلایی جراحی واریکوسل

این روش بوسیله میکروسکوپ و با ایجاد برش در پایین شکم، نزدیک خارج ریشه آلت و بالای بیضه انجام می شود. در این روش سرخرگ ها، عروق لنفاوی و عصب هیچ گونه آسیبی نمی بینند.

  • روش جراحی اینگوینال

این روش همانند روش اول انجام می شود، با این تفاوت که برای انجام آن از میکروسکوپ استفاده نمی شود؛ بنابراین عوارض آن از روش اول بیشتر است.

  • روش جراحی رتروپریتوان

در این روش از میکروسکوپ استفاده نمی کنند و برش آن نیز کمی بالاتر ایجاد می شود.

  • روش جراحی با لاپاروسکوپ

این روش جراحی با ایجاد سه سوراخ روی شکم و پر کردن فضای شکم با استفاده از گاز انجام می شود. این روش، احتمال آسیب دیدگی عروق بزرگ، روده ها و مثانه را افزایش می دهد.

  • روش آمبولیزاسیون

در این روش با ارسال لخته خونی خود بیمار یا کویل و یا مواد سنتتیک و مصنوعی به داخل وریدها، باعث انسداد رگ ها می شوند. البته این روش نیازمند اورولوژیست حاذق و دستگاه های پیشرفته می باشد.

یزد قطب درمان ناباروری در کشور می باشد. برای رزرو نوبت بهترین مراکز درمان ناباروری کلیک کنید.

سوالات متداول درباره ی عمل واریکوسل

  • آیا درد بیضه پس از عمل واریکوسل طبیعی است؟

در خصوص ‌احساس درد بیضه پس از عمل واریکوسل به ویژه درد بیضه چپ، باید گفت که این موضوع ناشی از گشاد شدن و برگشت خون رگ ها به علت بسته شدن مجاری بالای آن ها، در طی عمل می باشد. این اتفاق، تورم بیضه را به همراه می آورد که‌ عامل اصلی احساس درد است و تنها کاهش ورم و‌ مایعات بیضه می تواند موجب تسکین درد گردد. بهترین راه برای کاهش درد نیز حالت درازکش به مدت ۲۴ الی ۴۸ ساعت، قرار دادن حوله سرد زیر بیضه ها و نیز اجتناب از فعالیت های سنگین طی یک هفته بعد از عمل می باشد.

  • آیا عمل واریکوسل منجر به افزایش کیفیت اسپرم می شود؟

به طور کلی می توان پس از عمل واریکوسل، شاهد افزایش کیفیت اسپرم ها بود؛ چرا که این فرایند ترمیمی، موجب احیای باروری و بهبود حجم اسپرم ها می شود. بنابراین از مزایای این عمل باید به افزایش تحرک، غلظت و کیفیت اسپرم و نیز طبیعی شدن ظاهر آن اشاره کرد.

واریکوسل
  • عمل واریکوسل چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟

عمل جراحی واریکوسل، عوارض و خطراتی دارد که شامل عود بیماری در ۹ الی ۱۶ درصد افراد، آب آوردن اطراف بیضه در حداکثر ۱۴ درصد بیماران، احساس درد و همچنین کوچک شدن بیضه در کمتر از ۱ درصد موارد می باشد. اما با معاینه منظم توسط پزشک می توان خطر بروز این عوارض را کاهش داد و یا حتی نیاز به جراحی را از بین برد. لازم به ذکر است که واریکوسلکتومی ممنوعیت خاصی برای افراد سالم ندارد.

  • چه رابطه ای بین واریکوسل و آزواسپرمی وجود دارد؟

امروزه افراد آزواسپرمی (بیماران مبتلا به آزواسپرمی و فقدان اسپرم) می توانند با عمل جراحی به نطفه سازی برسند و کیفیت تست اسپرم خود را افزایش دهند. البته پیش از عمل واریکوسلکتومی، باید مسائل ژنتیکی بیماران نیز مورد بررسی قرار گیرد؛ اما به طور کلی این عمل، معمولا نتایج مطلوبی همچون افزایش باروری و شانس حاملگی را به دنبال دارد. باید به این نکته نیز توجه داشت که این عمل در صورتی با نتایج مطلوب در کمیت و کیفیت اسپرم همراه خواهد بود که علت آزواسپرمی، بیماری واریکوسل باشد.

  • آیا ممکن است که واریکوسل بعد از عمل دوباره عود کند؟

عود واریکوسل بعد از عمل، اصطلاحی است که به گشاد شدن رگ های بسته شده اشاره دارد. در واقع حین عمل میکروسکوپی واریکوسل، رگ های خراب جدا و بسته می شوند؛ هرچندکه ممکن است مدتی پس از عمل گشاد شوند. معمولاً نباید به بهانه عود واریکوسل، نسبت به انجام عمل مجدد اقدام کرد؛ زیرا عوارضی همچون آب آوردگی، درد و کوچک شدن بیضه را به دنبال می آورد. به هر حال برای تشخیص این مشکل، می توان از سونوگرافی رنگی به جای سونوگرافی ساده کمک گرفت.

  • عمل واریکوسل چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟

عمل جراحی واریکوسل، عوارض و خطراتی دارد که شامل عود بیماری در ۹ الی ۱۶ درصد افراد، آب آوردن اطراف بیضه در حداکثر ۱۴ درصد بیماران، احساس درد و همچنین کوچک شدن بیضه در کمتر از ۱ درصد موارد می باشد. اما با معاینه منظم توسط پزشک می توان خطر بروز این عوارض را کاهش داد و یا حتی نیاز به جراحی را از بین برد. لازم به ذکر است که واریکوسلکتومی ممنوعیت خاصی برای افراد سالم ندارد.

واریکوسل
  • بعد از انجام عمل واریکوسل فرد به چه مراقبت هایی نیاز دارد؟

باید گفت پس از عمل واریکوسل، معمولاً ۶ ماه طول می کشد که بهترین نتایج عمل آشکار گردد و تجربه بارداری صورت گیرد. ضمناً بهترین و رایج ترین روش های جراحی واریکوسل، «لاپاراسکوپی و میکروسرجری» می باشد که با کمترین درد و برش، به صورت سرپایی و بدون بستری انجام می گیرد.

بعد از عمل واریکوسل تنها چند ساعت استراحت به صورت نشستن لازم است و ۶ ساعت بعد هم می توان به تدریج از مایعات استفاده نمود. در صورت استفاده از بیهوشی، باید مصرف غذاهای معمول را از روز بعد آغاز کرد و تا ۲ الی ۳ روز هم از فعالیت های سنگین اجتناب نمود.

پانسمان طی ۱ الی ۲ روز بعد از عمل برداشته می شود و سپس امکان استحمام وجود دارد. برای برداشتن بخیه ها، حداقل باید یک هفته صبر کرد و در صورت تجویز پزشک نیز از آنتی بیوتیک یا سایر داروهای باروری استفاده نمود. در خصوص جای زخم هم دانستن این نکته ضروری است که محل برش، به تدریج کمرنگ می شود و ورم و قرمزی آن نیز از بین می رود.

به طور معمول باید پس از عمل، در فواصل زمانی سه ماهه برای آزمایش اسپرم به پزشک مراجعه کرد؛ اما در صورت مشاهده علائمی همچون خونریزی و ترشح زیاد، تب بالای ۳۸ درجه، تورم شدید و… باید سریعاً به نزد پزشک رفت.

نکات پایانی درباره عمل واریکوسل

عمل واریکوسل در موارد حاد بیماری، لزوماً نتایج مثبتی به همراه نمی آورد و گاهی به دلیل کیفیت پایین اسپرم ها، امکان حاملگی طبیعی را فراهم نمی کند. اما می توان با جراحی واریکوسل، نسبت به افزایش کیفیت اسپرم ها اقدام کرد و زمینه لقاح مصنوعی را ایجاد نمود. به علاوه باید گفت که جراحی واریکوسل، گام آخر درمان نیست و معمولاً نیازمند درمان های دارویی هم می باشد.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه