چه کسانی کاندید پیوند کلیه هستند؟
افرادی که به نارسایی پیشرفته یا مرحله نهایی کلیه مبتلا شده‌اند و کلیه‌های آن‌ها دیگر توان کافی برای تصفیه خون و دفع مواد زائد ندارند، ممکن است کاندید پیوند کلیه باشند. این بیماران معمولاً به دیالیز نیاز دارند یا عملکرد کلیه آن‌ها به حدی کاهش یافته است که پزشک انجام پیوند را پیش از شروع دیالیز توصیه می‌کند.
با این حال، تصمیم برای پیوند فقط بر اساس میزان عملکرد کلیه گرفته نمی شود. وضعیت قلب و عروق، وجود عفونت فعال، سابقه برخی سرطان‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و توانایی بیمار برای تحمل جراحی و مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدرد پیوند نیز باید بررسی شود.
شرایط پیوند کلیه در ایران
انجام پیوند کلیه در ایران نیازمند ارزیابی دقیق بیمار و اهدا کننده است. بیمار باید به نارسایی پیشرفته کلیه مبتلا باشد و از نظر شرایط عمومی بدن، سلامت قلب و عروق، وجود عفونت فعال و سایر بیماری های زمینه ای برای انجام جراحی ارزیابی شود. همچنین سازگاری گروه خونی و آزمایش های مربوط به تطابق اهدا کننده و گیرنده از مراحل مهم پیش از پیوند هستند.
شرایط گیرنده کلیه
گیرنده کلیه معمولا باید شرایط زیر را داشته باشد:
- ابتلا به نارسایی پیشرفته یا مرحله نهایی کلیه
- نیاز به دیالیز یا کاهش شدید عملکرد کلیه
- داشتن شرایط عمومی مناسب برای انجام جراحی
- نداشتن عفونت فعال کنترل نشده
- نداشتن برخی سرطان های فعال یا بیماری های جدی کنترل نشده
- داشتن وضعیت مناسب قلب و عروق برای جراحی
- امکان مصرف منظم داروهای ضد رد پیوند بعد از عمل
- انجام آزمایش های گروه خونی و سازگاری با اهدا کننده
شرایط اهدا کننده کلیه
اهدا کننده نیز باید پیش از عمل به طور کامل ارزیابی شود. مهم ترین شرایط شامل موارد زیر است:
- سلامت عمومی مناسب
- عملکرد طبیعی و مناسب هر دو کلیه
- نداشتن بیماری جدی کلیوی
- نداشتن عفونت فعال
- نداشتن بیماری های زمینه ای کنترل نشده
- بررسی فشار خون، قند خون و سلامت قلب و عروق
- انجام آزمایش گروه خونی و تست های سازگاری با گیرنده
- تایید پزشک مبنی بر این که اهدای کلیه خطر غیر قابل قبولی برای سلامت فرد ایجاد نمی کند
مدارک لازم جهت پیوند کلیه
برای تشکیل پرونده پیوند کلیه، مدارک گیرنده و اهدا کننده باید به طور کامل جمع آوری و بررسی شوند. نوع دقیق مدارک ممکن است با توجه به مرکز درمانی، شرایط پزشکی بیمار و ملیت افراد متفاوت باشد.
مدارک مورد نیاز گیرنده
- مدارک هویتی
- سوابق پزشکی مربوط به بیماری کلیه
- نامه یا گزارش متخصص کلیه
- نتایج آزمایش های خون و ادرار
- مدرک گروه خونی
- نتایج آزمایش های عفونی و ویروسی
- سوابق دیالیز، در صورت انجام دیالیز
- گزارش سونوگرافی و سایر تصویربرداری های مرتبط
- سوابق بیماری های زمینه ای و داروهای مصرفی
- نتایج ارزیابی قلب و عروق، در صورت درخواست پزشک
مدارک مورد نیاز اهدا کننده
- مدارک هویتی
- مدرک گروه خونی
- نتایج آزمایش های کامل خون و ادرار
- آزمایش های عملکرد کلیه
- آزمایش های عفونی و ویروسی
- نتایج تست های سازگاری با گیرنده
- گزارش های تصویربرداری کلیه و عروق
- سوابق بیماری ها، جراحی ها و داروهای مصرفی
- مدارک مربوط به رابطه اهدا کننده و گیرنده، در صورت نیاز مرکز درمانی یا مراجع قانونی
ثبت نام برای پیوند کلیه چگونه انجام می شود؟
ثبت نام برای پیوند کلیه پس از بررسی بیمار توسط متخصص کلیه و تایید نیاز او به پیوند آغاز می شود. در این مرحله، بیمار باید به یکی از مراکز پیوند مراجعه کند تا پرونده پزشکی تشکیل شود و آزمایش ها و ارزیابی های لازم انجام شوند.
پس از تکمیل بررسی های پزشکی، در صورتی که بیمار شرایط پیوند را داشته باشد، مسیر درمان با توجه به نوع اهدا کننده مشخص می شود. این مسیر می تواند شامل پیوند از اهدا کننده زنده یا قرار گرفتن در لیست انتظار دریافت کلیه از فرد مرگ مغزی باشد.
مراحل ثبت نام پیوند کلیه
مراحل کلی ثبت نام برای پیوند کلیه معمولا شامل موارد زیر است:
- مراجعه به متخصص کلیه و تایید نیاز به پیوند
- انتخاب یا مراجعه به مرکز دارای مجوز پیوند کلیه
- تشکیل پرونده پزشکی
- ارائه مدارک هویتی و سوابق درمانی
- انجام آزمایش های خون و بررسی گروه خونی
- ارزیابی وضعیت قلب، ریه و سایر بیماری های زمینه ای
- انجام تست های لازم برای بررسی امکان پیوند
- بررسی شرایط اهدا کننده در صورت وجود اهدا کننده زنده
- ثبت بیمار در مسیر مناسب پیوند پس از تایید تیم پزشکی
نوع و تعداد آزمایش ها ممکن است بر اساس شرایط بیمار و نظر مرکز پیوند متفاوت باشد.
لیست انتظار پیوند کلیه چگونه است؟
لیست انتظار بیشتر برای بیمارانی مطرح است که قرار است کلیه را از فرد مرگ مغزی دریافت کنند. اطلاعات بیماران نیازمند پیوند در سامانه مربوط به وزارت بهداشت ثبت و به روز می شود و تخصیص عضو بر اساس معیارهای پزشکی انجام می گیرد. از جمله این معیارها می توان به گروه خونی، میزان سازگاری، زمان ورود به لیست و فوریت وضعیت بیمار اشاره کرد.
مدت انتظار برای همه بیماران یکسان نیست و نمی توان زمان مشخصی برای دریافت کلیه تعیین کرد، زیرا وجود اهدا کننده مناسب و میزان تطابق پزشکی نقش اصلی را دارد.
پیوند از اهدا کننده زنده
در صورتی که بیمار اهدا کننده زنده مناسب داشته باشد، معمولا لازم نیست مانند دریافت کلیه از فرد مرگ مغزی منتظر تخصیص عضو بماند. ابتدا سلامت اهدا کننده و گیرنده بررسی و آزمایش های سازگاری انجام می شوند.
در صورت تایید شرایط هر دو نفر، مراحل قانونی و پزشکی تکمیل و زمان جراحی توسط مرکز پیوند تعیین می شود. کلیه یکی از شایع ترین اعضایی است که امکان اهدا از فرد زنده را دارد.
پیوند از فرد مرگ مغزی
اگر بیمار اهدا کننده زنده نداشته باشد، ممکن است پس از تایید شرایط پزشکی در لیست انتظار دریافت کلیه از فرد مرگ مغزی قرار بگیرد.
پس از فراهم شدن کلیه مناسب، مرکز مدیریت پیوند بر اساس معیارهای پزشکی، گیرنده مناسب را انتخاب می کند و مرکز پیوند با بیمار تماس می گیرد تا در کوتاه ترین زمان برای انجام بررسی های نهایی و جراحی به بیمارستان مراجعه کند.
آزمایش های لازم قبل از پیوند کلیه
پیش از پیوند کلیه، گیرنده و اهدا کننده باید مجموعه ای از آزمایش ها و بررسی های پزشکی را انجام دهند. هدف این ارزیابی ها، بررسی سلامت دو طرف، تشخیص بیماری های احتمالی و مشخص کردن میزان سازگاری کلیه اهدا کننده با بدن گیرنده است. نوع دقیق آزمایش ها بر اساس شرایط هر فرد و نظر تیم پیوند تعیین می شود.
آزمایش های گیرنده
مهم ترین آزمایش ها و بررسی هایی که ممکن است برای گیرنده درخواست شوند عبارتند از:
- آزمایش شمارش کامل سلول های خون (CBC)
- تعیین گروه خونی
- آزمایش عملکرد کلیه شامل کراتینین و اوره
- بررسی الکترولیت های خون
- آزمایش قند خون و عملکرد کبد
- آزمایش ادرار
- غربالگری عفونت هایی مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV
- آزمایش های انعقادی
- بررسی قلب و عروق
- تصویربرداری های مورد نیاز بر اساس شرایط بیمار
- آزمایش HLA و Crossmatch
در برخی بیماران، با توجه به سن، بیماری های زمینه ای و سابقه درمان، ممکن است آزمایش ها و بررسی های بیشتری نیز درخواست شود.
آزمایش های اهدا کننده
سلامت اهدا کننده باید پیش از اهدای کلیه با دقت ارزیابی شود. بررسی های معمول می توانند شامل موارد زیر باشند:
- تعیین گروه خونی
- آزمایش شمارش کامل سلول های خون
- بررسی کراتینین، اوره و عملکرد کلیه
- آزمایش ادرار
- بررسی میزان دفع پروتئین در ادرار
- قند خون و بررسی احتمال دیابت
- آزمایش های عملکرد کبد
- غربالگری بیماری های عفونی
- بررسی فشار خون و سلامت قلب
- تصویربرداری از کلیه ها و عروق کلیوی
- آزمایش HLA و Crossmatch با گیرنده
نتایج این بررسی ها باید نشان دهند که اهدای یک کلیه، خطر غیر قابل قبولی برای سلامت اهدا کننده ایجاد نمی کند.
آزمایش HLA و Crossmatch
آزمایش های HLA و Crossmatch از بررسی های مهم پیش از پیوند کلیه هستند و به ارزیابی سازگاری میان اهدا کننده و گیرنده کمک می کنند.
در آزمایش HLA، برخی از نشانگرهای سیستم ایمنی دو فرد بررسی می شوند تا میزان تطابق بافتی مشخص شود. هرچه تطابق مناسب تر باشد، شرایط ایمنی برای پیوند می تواند مطلوب تر باشد.
در آزمایش Crossmatch نیز سرم خون گیرنده در برابر سلول های اهدا کننده بررسی می شود تا مشخص شود آیا آنتی بادی هایی وجود دارند که بتوانند به سلول های اهدا کننده حمله کنند یا خیر. نتیجه این آزمایش در تصمیم گیری تیم پیوند درباره امکان انجام پیوند اهمیت زیادی دارد.
مراکز پیوند کلیه در ایران
از مراکز شناخته شده فعال در حوزه پیوند کلیه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیمارستان شهید لبافی نژاد تهران
- بیمارستان شهید هاشمی نژاد تهران
- مجتمع بیمارستانی امام خمینی تهران
- بیمارستان نمازی شیراز
- مراکز پیوند کلیه وابسته به دانشگاه های علوم پزشکی در برخی استان های دیگر
هزینه پیوند کلیه در ایران
هزینه پیوند کلیه برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس شرایط بیمار، اهدا کننده، مرکز درمانی و خدمات مورد نیاز تعیین می شود. به همین دلیل نمی توان بدون بررسی پرونده پزشکی، مبلغ ثابتی را برای کل فرایند پیوند اعلام کرد.
عوامل موثر بر هزینه پیوند کلیه عبارتند از:
- بیمارستان و مرکز انجام پیوند
- دولتی یا خصوصی بودن مرکز درمانی
- آزمایش های قبل از پیوند
- آزمایش های سازگاری اهدا کننده و گیرنده
- تصویربرداری ها و بررسی های تخصصی
- هزینه جراحی و بستری
- مدت بستری در بیمارستان
- وضعیت پزشکی بیمار و وجود بیماری های زمینه ای
- داروهای مورد نیاز در زمان بستری
- داروهای ضد رد پیوند بعد از جراحی
- آزمایش ها و ویزیت های پیگیری بعد از پیوند
- نیاز احتمالی به بستری یا درمان های تکمیلی
سوالات متداول
مدت انتظار برای پیوند کلیه چقدر است؟
مدت انتظار برای پیوند کلیه عدد ثابتی ندارد و به نوع اهدا کننده بستگی دارد. در صورت وجود اهدا کننده زنده و تایید آزمایش های سازگاری، زمان پیوند بیشتر به تکمیل بررسی های پزشکی و برنامه مرکز پیوند وابسته است. اما برای دریافت کلیه از فرد مرگ مغزی، زمان انتظار می تواند متفاوت باشد و به عواملی مانند گروه خونی، میزان سازگاری، وضعیت پزشکی بیمار و وجود عضو مناسب بستگی دارد.
آیا بیمه هزینه پیوند کلیه را پوشش می دهد؟
بخشی از هزینه های مرتبط با پیوند کلیه، بستری، آزمایش ها و خدمات درمانی ممکن است تحت پوشش بیمه پایه یا بیمه تکمیلی قرار بگیرد. میزان پوشش به نوع بیمه، مرکز درمانی، قرارداد بیمارستان با بیمه و خدمات مورد نیاز بیمار بستگی دارد. بنابراین بهتر است پیش از شروع مراحل پیوند، میزان تعهد بیمه برای بیمارستان و خدمات مورد نظر استعلام شود.
نظرات کاربران
نظری ثبت نشده