شیردهی در مادران مبتلا به HIV: تفاوت در ایران و سایر کشورها

یا شیردهی باعث انتقال HIV می‌شود؟

شیردهی یکی از راه‌های انتقال ویروس HIV از مادر به نوزاد است و خطر ابتلای کودک را نسبت به انتقال از طریق بارداری و زایمان، اغلب تا 14 درصد بالاتر می‌برد. البته ریسک دقیق ابتلا بر اساس مطالعات مختلف، متفاوت است؛ اما در پیش گرفتن درمان‌های ضد رتروویروسی (ART) تا حد زیادی از خطر انتقال بیماری از طریق شیر مادر کم می‌کند.

چه عواملی احتمال انتقال HIV را در دوران شیردهی کاهش می دهد؟

راهکارهایی نظیر مصرف داروهای کاهنده بار ویروسی یا اجتناب از شیردهی طولانی‌مدت در مادرانی که تحت درمان قرار نگرفته‌اند، احتمال انتقال ایدز در زمان شیردهی را کاهش می‌دهد. از طرفی تغذیه انصاری با شیر مادر به‌جای ترکیب شیردهی با غذاها یا مایعات دیگر به دلیل کاهش آسیب‌دیدگی مخاط روده و التهاب نوزاد، ریسک کمتری در انتقال بیماری دارد. در مادرانی که به انواع التهاب پستان مانند ماستیت مبتلا شده باشند، ترشح HIV در شیر افزایش می‌یابد و به همین دلیل استفاده از شیرخشک گزینه بهتری برای پیشگیری از انتقال ویروس است.



نظر سازمان‌های جهانی درباره شیردهی در مادران HIV مثبت

سازمان جهانی بهداشت و سازمان یونیسف توصیه می‌کنند مادران HIV مثبتی که تحت درمان ART قرار دارند، شیردهی انحصاری را صرفا تا 6 ماهگی نوزاد ادامه دهند و سپس تا 12 یا 24 ماهگی، از تغذیه مکمل همراه با شیر مادر استفاده کنند. از طرفی برنامه مشترک سازمان ملل در زمینه بیماری ایدز، درمان مادام‌العمر برای مادران باردار و شیرده است تا در تجربه‌های فرزندآوری بعدی، خطر انتقال به حداقل برسد.

جایگزین‌های ایمن برای تغذیه نوزاد HIV

مادران مبتلا می‌توانند نوزاد شیرخوار خود را با خوراکی‌های ایمنی مانند شیرخشک تجاری، شیر مادر جایگزین، شیر جایگزین خانگی و... تغذیه کنند.



شیر مادر جایگزین: زنان شیرده فاقد هرگونه بیماری و همچنین بانک شیر انسانی پاستوره‌شده به‌ویژه در زمان عدم دسترسی به مادر، گزینه‌های خوبی هستند. اگرچه گرمادهی در شیرهای پاستوریزه سطح پروتئین آن‌ها را کم می‌کند اما در غیرفعال شدن ویروس نیز تأثیر دارد.

شیر جایگزین خانگی: برای تهیه یک شیر تکمیل‌شده خانگی خصوصاً برای مناطق محروم می‌توان ویتامین‌ها یا چربی‌های سالم را به شیر خشک استاندارد، افزود.

چرا توصیه شیردهی کودکان HIV در ایران با برخی کشورها متفاوت است؟

تفاوت در سیستم درمانی، امکانات پزشکی، شرایط اقتصادی، سیاست‌های ملی و همچنین نتایج بررسی‌های بالینی موجب اختلاف دستورالعمل شیردهی فرزند در مادران مبتلا به ایدز شده است. به‌عنوان مثال در خصوص مدت‌زمان ایمن شیردهی مادر HIV به کودک در ایران، اغلب محدوده محتاطانه‌تری نسبت به بازه‌های جهانی اعلام می‌شود.

آیا مصرف داروهای ضدویروسی خطر انتقال HIV از طریق شیر را کاهش می‌دهد؟

مصرف داروهای ضدویروسی نقش قابل ملاحظه‌ای در کاهش ریسک انتقال ویروس دارد که شواهد علمی و تجربی، این موضوع را تأیید می‌کند. از نظر سازوکار علمی، این داروها بار ویروسی در خون و مایعات بدن همچون شیر مادر را کاهش می‌دهند تا به حد غیر قابل تشخیص برسد. از نظر تجربی نیز انتقال HIV در مادرانی که درمان ART را به‌طور کامل طی می‌کنند، به زیر یک درصد می‌رسد.

تصمیم‌گیری آگاهانه؛ شیردهی یا عدم شیردهی HIV ؟

برای انتخاب آگاهانه بین شیردهی یا عدم شیردهی در مبتلایان به HIV باید ضمن در نظر گرفتن فواید و مضرات هر رویکرد، شرایط فردی مادر و نوزاد را نیز مورد توجه قرار داد. طبق نظر سازمان بهداشت جهانی، عدم شیردهی مادر و استفاده صرف از شیر خشک یا پاستوریزه تنها در صورتی توصیه می‌شود که محصولات ایمن، مقرون به صرفه، قابل دسترس و با امکان دستیابی پایدار در اختیار مادر قرار گیرد. در غیر این صورت، ضمن تداوم درمان‌های ضدویروسی بهتر شیردهی مادر به‌عنوان گزینه اصلی تغذیه کودک انتخاب شود.

درصورتی که مبتلا به HIV هستید و نیاز به راهنمایی‌های شخصی و دقیق‌تر برای پیشگیری از ابتلای فرزند خود دارید، کافی است از طریق راه‌های ارتباطی زیر با کارشناسان رادینا تماس بگیرید.

پرسش‌های متداول

تا چه زمانی نباید به نوزاد HIV شیر داد؟

شیردهی به نوزاد باید ضمن در پیش گرفتن درمان‌های ضدرتروویروسی، تا یک یا دو سال تداوم داشته باشد. اما در صورت عدم درمان مادر و در دسترس بودن تغذیه جایگزین ایمن و استاندارد می‌توان آن را با شیر مادر جایگزین کرد.

آیا شیر خشک برای نوزاد HIV کاملاً ایمن است؟

در صورتی که شیرخشک استاندارد و مناسبی برای نوزاد استفاده شود، خطر انتقال ادامه‌دار ویروس به کودک به صفر می‌رسد؛ اما این موضوع تأثیری بر انتقال حین بارداری و زایمان ندارد.

چرا در بعضی کشورها شیردهی HIV مجاز است ولی در ایران توصیه نمی‌شود؟

از آن‌جایی که در صورت انتخاب تغذیه جایگزین باید کیفیت بالا و تداوم دسترسی به آن لحاظ شود، در برخی مناطق محروم ایران ممکن است شیردهی مادر به‌عنوان گزینه ایمن‌تری نسبت به ترکیب شیر مادر و شیر خشک در نظر گرفته شود.

اگر مادر HIV مثبت باشد و دارو مصرف کند، نوزاد در امان است؟

اگر درمان منظم ART در مادر باعث کاهش بار ویروسی به سطح غیرقابل تشخیص شود، خطر ابتلای نوزاد به کمتر از 1 درصد خواهد رسید.

آیا یک بار شیردهی HIVهم خطرناک است؟

با توجه به وجود ویروس در شیر مادران HIV مثبت، حتی یک بار شیردهی هم امکان انتقال ویروس را دارد و احتمال آن صفر نیست.

آیا می‌توان بعد از مدتی شیردهی HIV را شروع کرد؟

بله، در صورت نیاز به بررسی‌های پزشکی می‌توان شیردهی مادر را مدتی متوقف کرد و دوباره از سر گرفت. اما اغلب تداوم شیردهی توصیه می‌شود.

آیا مشاوره آنلاین برای تصمیم‌گیری در شیردهی HIVوجود دارد؟

بله، مراکز مشاوره تحت پوشش دانشگاه‌های علوم پزشکی و همچنین مجموعه‌های حوزه گردشگری سلامت همچون رادینا، خدمات مشاوره‌ای برخط در این زمینه ارائه می‌دهند.