راهنمای جامع بارداری با HIV و ایدز، مراقبت‌های حیاتی برای پدر، مادر و جنین

یکی از موضوعات مهم و مورد بحث در چند سال اخیر بارداری زنان مبتلا به HIV و ایدز است. پیشرفت‎های پزشکی به خصوص در زمینه داروهای رتروویروسی باعث شده این زنان نیز بتوانند مانند زنان دیگر بارداری ایمن و نوزادانی سالم داشته باشند. براساس گزارشات سازمان بهداشت جهانی، احتمال انتقال بیماری از مادر آلوده به جنین در صورت رعایت دستورالعمل‏های پزشکی کمتر از یک درصد است! بنابراین بارداری با ایدز و HIV نه تنها خطرناک نیست، بلکه می‌تواند به آرزوی مادر شدن خود برسد. زنان مبتلا به HIV در مقایسه با زنان دیگر باید مراقبت‎های بیشتری را رعایت کنند. با ما همراه شوید تا بیشتر با این موارد آشنا شویم.

HIV چیست و چرا بارداری در مبتلایان نیاز به برنامه ریزی دارد؟

بیماری HIV یا همان ایدز یک بیماری ویروسی است. این بیماری سیستم ایمنی بدن را هدف قرار می‎دهد. سلول‎های CD4 در بدن وظیفه مراقبت در برابر بیماری‎های عفونی را دارد. ویروس HIV این سلول‎ها را مورد حمله قرار می‎دهد. در نتیجه سیستم ایمنی بدن به شدت ضعیف شده و فرد در برابر بیماری‎ها آسیب پذیر می‎شود. به همین دلیل زنان مبتلا به HIV قبل از اقدام به بارداری و در حین آن نیاز به مراقبت‎های ویژه و برنامه ریزی دارند.

هدف از این برنامه ریزی در مرحله اول حفظ سلامت مادر و تقویت سیستم ایمنی او است. در مرحله بعد مهم جلوگیری از انتقال بیماری از مادر به جنین و حفظ سلامت جنین است. همچنین باید از مشکلاتی مانند زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن کم جلوگیری شود. در نتیجه پزشکان قبل از بارداری یا در سه ماهه اول سطح ویروسی در بدن را به میزان غیر قابل شناسایی کاهش می‎دهند تا تمام اهداف مهم به دست آورده شود.

آیا فرد مبتلا به HIV (ایدز) می‎تواند باردار شود؟

بله افراد مبتلا به ایدز و HIV می‎توانند باردار شده و بارداری سالم را تجربه کنند. استفاده از داروهای ضد تروویروسی باعث شده سطح ویروس در بدن افراد به مقدار بسیار کمی کاهش پیدا کند. در نتیجه این افراد نیز می‎توانند مانند افراد دیگر باردار شوند. مردان مبتلا به ایدز نیز می‎توانند فرزندانی سالم داشته باشند. برای این افراد نیز روش‎های کمک باروری مختلفی مانند شست و شوی اسپرم وجود دارد، تا جنین شکل گرفته بدون ویروس و سالم باشد. البته قبل از اقدام به بارداری حتما فرد باید تحت نظر پزشک قرار گرفته و آزمایش‎های لازم را انجام دهد. در صورتی که بیماری در بدن فرد بسیار پیشرفته باشد، یا شخص به عفونت‏های شدید دیگر مبتلا باشد، ممکن است پزشک بارداری را به تعویق انداخته یا آن را منتفی کند.

خطرات ایدز و HIV در دوران بارداری برای مادر

اگر زنان قبل یا در حین بارداری اقدامات پزشکی لازم را انجام ندهند، بارداری همراه با بیماری ایدز می‎تواند خطراتی برای آنان داشته باشد. ضعف سیستم ایمنی ممکن است باعث بروز مشکلات جدی در سلامت عمومی فرد شود. همچنین احتمال بروز خطراتی مانند زایمان زودرس، کم خونی و برخی عوارض بیماری بیشتر می‎شود. در این شرایط همچنین زنان استرس و اضطراب شدیدی را تحمل خواهند کرد. در صورتی که شخص قبل از اقدام به بارداری مشاوره لازم را دریافت کرده و اقدامات پزشکی را انجام دهد، احتمال بروز خطرات عنوان شده به مقدار بسیار زیادی کاهش پیدا می‎کند. در واقع این زنان نیز در صورت درمان به موقع می‎توانند بارداری بدون خطر و ایمنی را تجربه کنند.

خطرات HIV و ایدز بر سلامت جنین

ویروس HIV و ایدز در صورت عدم درمان مادر می‎تواند در زمان بارداری از طریق جفت، در زمان زایمان در اثر تماس با خون و ترشحات یا بعد از زایمان با شیردهی به جنین منتقل شود. بنابراین این خطرات برای سلامت جنین وجود دارد. با این حال در صورت درمان به موقع، احتمال این خطرات به کمتر از یک درصد کاهش پیدا می‎کند. همچنین در صورت عدم درمان به موقع مادر، خطراتی مانند ناهنجاری‎های ژنتیکی، رشد کم کودک نیز وجود دارد. بنابراین زنان مبتلا به ایدز برای سلامت خود و نوزاد حتما باید اقدامات پزشکی را به موقع و به طور منظم انجام دهند.

بارداری ایمن با ایدز و HIV چه زمانی کم خطر محسوب می‎شود؟

بارداری در زنان مبتلا به HIV (ایدز) زمانی کم خطر محسوب می‏شود که سطح بار ویروسی در بدن به مقدار غیر قابل شناسایی کاهش پیدا کرده باشد. علاوه بر این موضوع سطح سیستم ایمنی در بدن و تعداد CD باید استاندارد و قابل قبول باشد. همچنین شخص باید از نظر سلامت عمومی نیز مورد تایید باشد. داشتن بیماری های عفونی در بدن می‎تواند بارداری را ناایمن کند. پزشکان توصیه می‎کنند حداقل دو تا سه ماه قبل از اقدام به بارداری، درمان را شروع کنند. این زمان بهترین حالت برای شروع درمان است. البته در هر دوره از بارداری اگر شخص متوجه بیماری خود شود، باید درمان را شروع کند. شروع درمان حتی در ماه‎ های پایانی نیز می‎تواند از بروز عوارض برای مادر و جنین تا حد زیادی جلوگیری کند.

مراقبت‎های پزشکی ضروری در دوران بارداری مبتلایان ایدز و HIV

انجام منظم و دقیق مراقبت‎های پزشکی در دوران بارداری بسیار حیاتی و مهم است. سطح بار ویروسی در بدن زنان باید به طور منظم بررسی شود تا میزان بار ویروسی در همان حد غیر قابل شناسایی تا زمان زایمان باقی بماند. عوارض دارویی بر بدن زنان باید به طور منظم بررسی شده و آزمایش‎های خون لازم گرفته شود. همچنین رشد و سلامت جنین باید به طور منظم بررسی شود.

در صورت مشاهده عوارض دارویی به هیچ وجه نباید ان را خودسرانه قطع کرد یا دوز آن را تغییر داد. این موضوع می‎تواند باعث بروز مشکلات جدی شود. تغییر دوز یا نوع دارو حتما باید توسط پزشک انجام شود. در مراقبت‎های دوران بارداری در مورد نوع زایمان نیز صحبت خواهد شد.در صورتی که بار ویروسی در بدن کم باشد، شخص می‎تواند زایمان طبیعی داشته باشد؛ در غیر این صورت برای جلوگیری از انتقال بیماری به نوزاد از سزارین استفاده خواهد شد.

چکاپ های قبل از اقدام به بارداری مبتلایان ایدز و HIV

طبق نظر پزشکان، شروع درمان قبل از اقدام به بارداری و انجام چکاپ ها مهم‎ترین عامل بارداری موفق و تولد نوزادی سالم است. قبل از اقدام به بارداری شخص باید چکاپ‏های لازم مانند بررسی کامل سلامت عمومی، نبود بیماری ‏های شدید عفونی، آزمایش‎ های بررسی سطح ویروس در بدن، بررسی عملکرد کبد و کلیه و بررسی CD4 را انجام دهد. همچنین در این دوران مشاوره‏های ژنتیکی و باروری نیز انجام شده که بسیار کمک کننده خواهد بود. بسیاری از پزشکان در این دوران و قبل از اقدام به بارداری رژیم ‎های غذایی مناسب و مقوی را به بیماران خود ارائه می‎کنند که تکمیل کننده درمان دارویی خواهد بود.

آیا تولد نوزاد سالم با HIV امکان پذیر است؟

همانطور که در بخش‎های بالاتر نیز اشاره شد، در صورت درمان به موقع احتمال انتقال بیماری از مادر به جنین کمتر از یک درصد است. در نتیجه بیش از 99 درصد نوزادان متولد شده از مادران آلوده سالم هستند. همچنین در اغلب کشورها بعد از تولد نوزاد آزمایش‎های خاصی از او گرفته شده و درمان دارویی پیشگیرانه انجام می‏شود تا سلامت نوزاد به طور کامل تضمین شود. توصیه می‏شود پس از تولد نوزاد از شیر مادر تغذیه نکند، تا احتمال انتقال ویروس از این روش نیز وجود نداشته باشد.

مسیر درمان مبتلایان ایدز و مراقبت در کشورهای مختلف

مسیر درمان و مراقبت در کشورهای مختلف به طور کلی مشابه یکدیگر است. در تمامی کشورها تاکید بر آن است که درمان قبل از اقدام به بارداری آغاز شود. تمرکز اصلی مسیر درمان استفاده از داروهای رتروویروسی برای کاهش ویروس به میزان غیر قابل شناسایی، پایش سلامت عمومی مادر، پایش سلامت و رشد نوزاد و جلوگیری از انتقال بیماری به جنین است.

البته تفاوت دسترسی به دارو و خدمات در کشورهای مختلف با یکدیگر متفاوت است. در کشورهای توسعه یافته افراد به درمان‎های پیشرفته و داروها دسترسی بهتر و راحت ‏تری دارند، در حالیکه در برخی کشورهای در حال توسعه دسترسی افراد به درمان کمتر است. سازمان‎های بین المللی در تلاشند که درمان به طور کامل در همه کشورها در دسترس افراد قرار بگیرد.

چه زمانی باید به مرکز تخصصی مراجعه کرد؟

اگر فرد از بیماری خود اطلاع داشته باشد، بهترین زمان مراجعه به پزشک دو تا سه ماه قبل از اقدام به بارداری است. همچنین در صورت بارداری ناخواسته، بلافاصله پس از اطلاع از بارداری باید به مرکز تخصصی مراجعه کرد. در نه ماه بارداری اگر شخص علائم غیر عادی مانند تب شدید، مشکلات دارویی یا عفونت داشته باشد، باید سریعا به پزشک خود مراجعه کند. در حال حاضر آزمایش HIV نیز یکی از آزمایش‎های قبل از بارداری است؛ زیرا ممکن است برخی افراد از بیماری خود اطلاع نداشته باشند. در صورت مثبت شدن نتیجه آزمایش، می‎توان درمان را به موقع و در زمان مناسب آغاز کرد.

اگر فردی قصد انجام عمل IVF در ایران را داشته باشد، آمادگی وضعیت سلامت پیش از بارداری اهمیت زیادی دارد. در صورتی که بیماری با مصرف منظم دارو کنترل شده و فرد تحت نظر پزشک در شرایط پایدار باشد، می‌توان با اطمینان بیشتری از روش‌های درمان ناباروری استفاده کرد. در چنین شرایطی، IVF می‌تواند برای زوج‌های مبتلا به HIV یا افرادی که هم‌زمان با ناباروری روبه‌رو هستند، روشی مطمئن برای تجربه بارداری سالم و موفق باشد.

تفاوت بارداری در زنان HIV مثبت با افراد سالم

بارداری در زنان HIV مثبت از نظر فیزیولوژیکی تفاوتی با زنان دیگر ندارد، با این وجود میزان مراقبت‎های این افراد در مقایسه با زنان سالم بیشتر است. آزمایش‎های مکرر، پایش دقیق‎تر و دارو درمانی تفاوتی است که بارداری این افراد در مقایسه با زنان دیگر خواهد داشت. خبر خوب آنکه سلامت مادر و جنین در زنان مبتلا به HIV در صورت درمان به موقع تفاوتی با زنان دیگر ندارد.

جمع بندی

بارداری در زنان مبتلا به HIV دیگر یک موضوع پرریسک و پرخطر نیست. پیشرفت‎های پزشکی، کنترل بار ویروسی، مراقبت‎های تخصصی و پایش جنین باعث شده این افراد نیز بتوانند بارداری موفقی را تجربه کرده و نوزادانی سالم به دنیا بیاورند. موضوع مهم آغاز درمان در زمان مناسب و تعهد و نظم در روند درمان است.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره بارداری با HIV و ایدز با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

سوالات متداول

آیا بارداری با HIV خطرناک است؟

در صورت درمان به موقع، بارداری با HIV نیز مانند بارداری زنان سالم بوده و خطری نخواهد داشت.

آیا زنان HIV مثبت می‎توانند بارداری طبیعی داشته باشند؟

بله در بسیاری از موارد با کنترل سطح بار ویروسی، این زنان نیز می‎توانند بارداری طبیعی مانند زنان دیگر داشته باشند.

آیا HIV باعث سقط جنین می‎شود؟

به طور مستقیم خیر، اما در صورت عدم درمان می‎تواند برخی عوارض را افزایش داده و باعث سقط جنین شود.

آیا بارداری سیستم ایمنی را ضعیف تر می‎کند؟

بارداری در حالت کلی در همه افراد باعث تغییراتی در سیستم ایمنی می‎شود. در زنان مبتلا به ایدز در صورت درمان، مشکل جدی ایجاد نشده و سیستم ایمنی ضعیف نمی‎شود.

آیا بارداری با HIV در همه کشورها مجاز است؟

در اغلب کشورها بارداری با HIV مجاز است اما قوانین و مقررات مخصوص به خود را دارد.