علائم پس زدن کلیه: نشانه های زودهنگام، آزمایش ها و درمان

پس از پیوند کلیه، یکی از مهم ترین نگرانی‌های بیماران، احتمال پس زدن کلیه است. پاسخ کوتاه این است که رد پیوند می تواند در هر زمانی پس از عمل رخ دهد، اما در صورت تشخیص به موقع، قابل کنترل و درمان است. برخی علائم ممکن است خفیف و تدریجی باشند و به‌راحتی نادیده گرفته شوند، در حالی که تأخیر در مراجعه به پزشک می تواند به آسیب جدی کلیه منجر شود. در ادامه مقاله توضیح می دهیم علائم پس زدن کلیه چیست، چگونه تشخیص داده می شود و چه درمان هایی برای جلوگیری از از دست رفتن کلیه پیوندی وجود دارد.

پس زدن کلیه چیست؟

پس زدن کلیه یا نارسایی پیوند کلیه به حالتی گفته می شود که سیستم ایمنی بدن، کلیه پیوندی را به عنوان یک عضو بیگانه شناسایی کرده و به آن حمله می کند. این واکنش ایمنی می تواند باعث کاهش عملکرد کلیه پیوندی و در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، منجر به از کار افتادن کامل آن شود.

نکته مهم این است که پس زدن کلیه به معنای شکست قطعی پیوند نیست. در بسیاری از موارد، با تشخیص زودهنگام و تنظیم دوز داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، می‌توان عملکرد کلیه پیوندی را حفظ کرد. رعایت دقیق مصرف داروها، مراجعه منظم به پزشک و توجه به علائم هشداردهنده، نقش کلیدی در پیشگیری و کنترل پس زدن کلیه دارد.

اگر کلیه پس بزند چه می شود؟

اگر کلیه پس زده شود، علائمی مانند تب درد، درد در ناحیه کلیه و کاهش مقدار ادرار در شخص ایجاد خواهد شد. در این حالت باید سریعا به پزشک مراجعه کرد. توجه داشته باشید اگر پس زدن کلیه شدید و مکرر باشد، امکان آسیب دائمی به آن وجود دارد. در این شرایط افراد ممکن است مجدد مجبور به پیوند جدید یا انجام دیالیز شوند.

علت پس زدن کلیه

علت اصلی پس زدن کلیه واکنش سیستم ایمنی بدن علیه کلیه جدید است. اما عوامل دیگری نیز می توانند بر پس زدن کلیه تاثیر بگذارند.

• عدم مصرف داروهای تجویز شده به طور منظم و دقیق یا قطع آن ها
• وجود عفونت یا موارد دیگری که سیستم ایمنی را تحریک کند.
• ناسازگاری بافت کلیه جدید با بدن
• فشار خون بالا و اکسیژن رسانی ضعیف به کلیه ها
• رژیم غذایی نامناسب
• عدم استراحت کافی و انجام حرکات بدنی سخت

چه زمانی پیوند کلیه پس می ‏زند؟

اگر شخص داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی را به طور منظم مصرف نکند یا اگر در بدن عفونت و التهاب ایجاد شود، سیستم ایمنی تحریک شده و می تواند باعث پس زدن کلیه پیوندی شود. توجه داشته باشید پس زدن کلیه ممکن است در ماه های اول تا یک سال اتفاق بیفتد که به آن پس زدن حاد می گویند. بیشترین ریسک پس زدن حاد در سه ماهه اول است. با این وجود در صورت عدم استفاده داروهای تجویزی، امکان پس زدن کلیه جدید حتی در سال های بعد نیز وجود دارد.

علائم اولیه پس زدن کلیه

اطلاع از علائم اولیه پس زدن کلیه بسیار مهم است. چرا که افراد با مشاهده این علائم می توانند به پزشک مراجعه کرده و از بروز مشکلات جدی جلوگیری کنند. برخی علائم پس زدن کلیه واضح و برخی جزئی و کوچک هستند. از جمله علائم شایع می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش میزان ادرار
• ورم و افزایش ناگهانی وزن به دلیل حفظ مایعات در بدن
• درد یا حساسیت در ناحیه کلیه پیوندی
• تب یا علائم شبیه به آنفولانزا مانند سردرد، لرز، بدن درد و خستگی
• فشار خون بالا یا افزایش آن نسبت به مقدار فشار خون همیشگی

احتمال پس زدن پیوند کلیه

مطالعات جهانی نشان می دهد احتمال پس زدن حاد کلیه یعنی در یک سال اول حدود شش تا 11 درصد گزارش شده است. بررسی احتمال رد کلیه در سال های بعد و تشخیص آن سخت‏ تر است.

با این وجود یک مطالعه با پیگیری چند ساله نشان می دهد نرخ موفقیت پس از پیوند در یک سال اول بسیار بالا است اما در پنج سال بعد این نرخ کاهش پیدا می کند. یکی از علت های اصلی این موضوع توجه کمتر به مراقبت های لازم در سال های بعد از پیوند است. بنابراین برای همیشه تا پایان عمر پس از عمل کلیه باید مراقبت های لازم را انجام دهید.

روش های تشخیصی پس زدن کلیه

برای تشخیص پس زدن کلیه از روش های مختلفی مانند معاینات بالینی، بررسی عملکرد کلیه و انجام آزمایشات استفاده می ‏شود. این روش ها عبارتند از:

• آزمایش خون دوره‏ای برای بررسی کراتین، BNU و عملکرد کلیه.(افزایش کراتین معمولا اولین هشدار است.)
• آزمایش تعداد گلبول ها و پادتن ها (سیستم ایمنی برای مبارزه با کلیه جدید پادتن تولید می کند.)
• تصویربرداری با سونوگرافی یا داپلر برای بررسی جریان خون و ساختمان کلیه پیوندی
• نمونه برداری بیوپسی کلیه پیوندی. این روش قطعی ترین و دقیق ‏ترین روش برای تشخیص پس زدن کلیه است.

آزمایش های تشخیصی پس زدن کلیه

اولین و مهم ترین گام، انجام آزمایش های خون است که در آن سطح کراتینین و اوره بررسی می شود. افزایش ناگهانی یا تدریجی کراتینین می تواند نشانه ای از کاهش عملکرد کلیه پیوندی و احتمال پس زدن باشد.

در کنار آزمایش خون، آزمایش ادرار نیز نقش مهمی در تشخیص دارد. وجود پروتئین، خون یا کاهش حجم ادرار می تواند از نشانه های هشداردهنده پس زدن کلیه باشد. گاهی تغییرات ظریف در نتایج ادرار، زودتر از بروز علائم بالینی آشکار می شوند و امکان مداخله درمانی سریع‌تر را فراهم می کنند.

مطالعات علمی نشان می دهد دقیق ترین و قطعی ترین روش تشخیص پس زدن کلیه، بیوپسی یا نمونه برداری از کلیه پیوندی است. در این روش، نمونه کوچکی از بافت کلیه بررسی می شود تا نوع و شدت پس زدن مشخص گردد. نتایج بیوپسی به پزشک کمک می کند تا تصمیم بگیرد آیا پس زدن حاد یا مزمن است و چه نوع درمانی بیشترین شانس موفقیت را دارد. تشخیص به‌موقع از طریق این آزمایش ها، نقش کلیدی در حفظ عملکرد کلیه پیوندی و افزایش طول عمر آن دارد.

روش های درمان پس زدن کلیه

روند درمان پس زدن کلیه با توجه به نوع آن و شرایط بیمار متفاوت است. اگر پس زدن از نوع حاد باشد، معمولا با استفاده از دارو درمانی می‏توان آن را درمان کرد. در صورت پس زدگی مزمن روند درمان پیچیده تر و البته طولانی تر خواهد بود.

پزشکان باید در یک دوره با تنظیم داروها، کنترل فشار خون، قند خون و چربی و جلوگیری از بروز عفونت ریسک پس زدن کلیه را کاهش دهند. در صورت عدم درمان، شخص باید دیالیز یا پیوند کلیه مجدد انجام دهد. پیوند مجدد علاوه بر فشار جسمی، هزینه‌های درمانی قابل توجهی دارد؛ برای اطلاع از هزینه پیوند کلیه و مراحل آن می‌توانید با مشاوران ما تماس بگیرید.

درمان دارویی و اقدامات فوری پس زدن کلیه

در صورت مشاهده علائم پس زدگی کلیه، مراجعه فوری به مرکز پیوند یا بیمارستان ضروری است. برای درمان دارویی با توجه به شرایط بیمار پزشک ممکن است داروهای خاصی را تجویز کند. معمولا از کورتیکواستروئیدها در دز بالا استفاده می‏ کنند تا به مدت چند روز سیستم ایمنی سرکوب شده و کلیه جدید به عملکرد خود ادامه دهد.

در صورت نیاز ممکن است پزشک دوز داروهای پیوند کلیه مانند داروهای ضد رد و ایمنوساپرسورها را تغییر داده، آن‏ها را با یکدیگر ترکیب کرده یا تعویض کنند. در موارد شدید یا مقاوم نیز از داروهای خاصی مانند آنتی بادی های مونوکلونال یا پلاسما فرزیس برای حذف پادتن های ضد کلیه استفاده می شود. در صورت مشاهده عفونت داروهای مورد نیاز نیز تجویز خواهد شد.

چگونه از پس زدن کلیه جلوگیری کنیم؟

برای جلوگیری از پس زدن کلیه، باید به طور منظم پایش شده و آزمایش خون و چکاپ دوره‏ای را انجام دهید، حتی اگر هیچ علائم ردی نیز وجود ندارد. داروهای تجویز شده به خصوص داروهای ضد رد مانند ایمنوساپرسورها را دقیق و منظم مصرف کنید.

سبک زندگی سالم داشته باشید، برای مثال ورزش کنید و رژیم غذایی متعادل و مغذی، کم نمک، کم چربی داشته باشید. از مصرف غذاهای پرچرب مانند فست فودها، الکل و دخانیات خودداری کنید. حتما آب و مایعات کم قند به مقدار کافی بنوشید تا کلیه بتواند به خوبی عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. برای جلوگیری از عفونت حتما محل زخم را تمیز نگه دارید. دست‏ها را مرتب شسته و با افراد مریض به هیچ وجه ارتباط نداشته باشید. همچنین با دستگاه های خانگی فشار خون و قند خون را همیشه بررسی کنید.

جمع بندی

احتمال پس زدن کلیه بعد از عمل جراحی حتی تا سال‏ ها بعد از آن وجود دارد. از این رو افراد از اولین روز بعد از عمل تا همیشه باید دستورالعمل‏ های پزشکی را رعایت کنند. تشخیص زودهنگام، پایبندی به داروها، مراقبت دقیق، داشتن سبک زندگی و تغذیه سالم و انجام چکاپ‏ های دوره‏ای به موفقیت عمل بسیار کمک خواهد کرد.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره پیوند کلیه با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

سوالات متداول

آیا بدون ازمایش می ‏توانیم از علائم پس زدن کلیه مطلع شویم؟

بله در اغلب موارد پس زدن کلیه علائمی مانند کاهش ادرار، تب، ورم یا درد در ناحیه کلیه دارد.

آیا رژیم غذایی می‏ تواند باعث پس زدن کلیه شود؟

به تنهایی نه. اما یک رژیم غذایی ناسالم خطر پس زدن را افزایش خواهد داد.

آیا ورزش تاثیری بر پس زدن کلیه دارد؟

ورزش شدید و سخت ممکن است احتمال پس زدن را افزایش دهد و ورزش ملایم و منظم با صلاحدید پزشک به موفقیت عمل بسیار کمک خواهد کرد.