پیوند کلیه چیست؟ راهنمای کامل از تشخیص تا مراقبت بعد از عمل

پیوند کلیه یک عمل جراحی است برای قرار دادن کلیه سالم یک فرد دیگر در بدن فردی که نارسایی مزمن کلیوی دارد. کلیه اهدایی می‎تواند از فرد سالم یا از فرد متوفی گرفته شود. این عمل جراحی یک عمل پیچیده بوده و در حال حاضر توسط پزشکان متخصص و حرفه‏ای در ایران و دیگر کشورهای جهان انجام می‏شود. عمل پیوند کلیه کیفیت زندگی فرد گیرنده را به شکل قابل توجهی بهبود بخشیده و یک زندگی نرمال و طبیعی را به او هدیه خواهد کرد، به شرط آن که همه چیز از مراحل مختلف پیوند، آزمایش ها و مراقبت های بعد از عمل به خوبی و به طور کامل انجام شود. با ما همراه شوید تا در این مطلب با صفرتا صد عمل جراحی کلیه آشنا شویم.

پیوند کلیه چیست؟

پیوند کلیه برای افراد با نارسایی مزمن و شدید کلیه انجام می‏شود. در عمل جراحی پیوند کلیه سالم از شخص دیگری گرفته شده و در بدن فرد بیمار قرار داده می‏شود. کلیه به عروق خونی بیمار متصل شده و در زمان کوتاهی بعد از عمل جراحی شروع به فیلتر کردن خون و تولید ادرار می‎کند. برخلاف باور اغلب افراد در پیوند کلیه، کلیه قبلی شخص بیرون آورده نشده و کلیه جدید در ناحیه شکمی و نزدیک به استخوان لگن قرار داده می‏شود.

عمل پیوند کلیه چگونه انجام می‏شود؟

عمل پیوند کلیه یک عمل جراحی تخصصی است که انجام آن حدود 2 تا 4 ساعت زمان نیاز دارد.

• ابتدا جراح برش مایلی در ناحیه ربع تحتانی شکم بیمار ایجاد می‎کند.
• بعد از کنار زدن لایه های پوستی، عضلات و پریتوئن ایلیاک موجود در لگن در مقابل جراح قرار می‏گیرد.
• شریان ایلیاک داخلی و ورید ایلیاک خارجی باید با کلمپ های قوی مانند بولداگ مسدود شوند.
• در مرحله بعد شریان و سپس ورید به کلیه آناستوموز می‏گردند. با این کار جریان خون به حالت طبیعی برمی‏گردد.
• مرحله پایانی اتصال لگنچه و قسمت پروگزیمال حالب (لوله ای که ادرار را منتقل می‎کند)، به مثانه است.
• اگر کلیه های اصلی بیمار باعث عوارضی مانند فشار خون بالا، عفونت، درد یا سنگ نشود، در جای خود باقی خواهد ماند.

انواع پیوند کلیه

پیوند کلیه با توجه به شرایط بیمار و شخص اهدا کننده به چند شکل انجام خواهد شد:

• پیوند از شخص زنده: در این روش اهدا کننده می‎تواند یکی از اعضای درجه یک مانند والدین، خواهر یا برادر یا غیر خویشاوند باشد. این روش جراحی بالاترین نرخ موفقیت را در میان روش های دیگر دارد.
• پیوند از شخص متوفی: در این روش کلیه از افرادی که دچار مرگ مغزی شده‏اند، گرفته شده و به بدن شخص بیمار پیوند زده می‏شود. رضایت خانواده شخص مرگ مغزی شده الزامی و اجباری است.
• پیوند پیشگیرانه: در این روش قبل از انجام اولین جلسه دیالیز، پیوند کلیه انجام می‏شود. آمارها نشان می‎دهد طول عمر کلیه جدید در این افراد بیشتر از روش‏های دیگر است.
• پیوند دو جفتی: اگر اهدا کننده شما با بدنتان ناسازگار باشد، کلیه او به شخص دیگری(فرد دوم) داده شده و کلیه اهدا کننده فرد دوم به شما داده خواهد شد. به این روش زنجیره اهدا عضو نیز گفته می‏شود.

چرا بعضی بیماران به پیوند کلیه نیاز دارند؟

کلیه یکی از اعضای مهم و اصلی در بدن است. این عضو لوبیا شکل در دو طرف ستون فقرات و زیر قفسه سینه قرار دارد. وظیفه کلیه دفع سموم و ضایعات از خون با تولید ادرار است. اگر کلیه کارایی خود را از دست بدهد، مقدار قابل توجهی سم در بدن باقی خواهد ماند. در این حالت شخص نیاز به دیالیز و پیوند کلیه پیدا می‎کند. معمولا پیوند کلیه نهایی زمانی انجام می‏شود که کلیه حدود 90 درصد کارایی خود را از دست داده باشد. فشار خون بالا، دیابت، سنگ کلیه، برگشت ادرار، مصرف مواد مخدر و بیماری کلیه پلی کیستیک می‎تواند باعث ایجاد این نارسایی در کلیه افراد شود.

خطرات احتمالی پیوند کلیه

عمل جراحی پیوند کلیه مانند هر عمل جراحی دیگر می‎تواند خطرات احتمالی نیز داشته باشد که بهتر است قبل از عمل از آن‎ها مطلع باشید. از جمله خطرات احتمالی می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

• لخته شدن خون در پاها یا عروق کلیه بیمار
• واکنش شخص به داروهای بیهوشی
• خونریزی یا عفونت شدید در ناحیه عمل
• سکته مغزی یا سکته قلبی
• انتقال عفونت، سرطان یا بیماری‏های دیگر از کلیه اهدا شده
• نشت ادرار از میزنای یا انسداد لوله ای که کلیه را به مثانه وصل می‏کند.
• خطرات مرتبط با داروهای ضد سرکوب
• تنگی یا نشت در محل اتصال حالب به مثانه

مزایا و معایب عمل پیوند کلیه

عمل پیوند کلیه مزایای زیادی برای شخص بیمار به دنبال خواهد داشت. کیفیت زندگی شخص به شکل چشمگیری افزایش پیدا می‎کند. شخص دیگر مجبور نیست، سه روز در هفته و روزی چهار ساعت زیر دستگاه دیالیز باشد. باروری در افراد بعد از پیوند کلیه افزایش پیدا می‎کند. امارها نشان می‎دهد طول عمر افراد با کلیه پیوندی در مقایسه با افراد دیالیزی بیشتر است. محدودیت‏های غذایی افراد مربوط به مصرف پتاسیم، نمک و مواد دیگر کاهش پیدا می‎کند. همچنین هزینه‏های درمان در طولانی مدت کمتر خواهد شد.

این عمل جراحی در کنار مزایای ذکر شده، معایبی نیز دارد. داروهای ضد رد پیوند داروهای گران قیمتی بوده و شخص باید تا پایان عمر آن‎ها را مصرف کند. این داروها سیستم ایمنی را سرکوب و تضعیف می‎کنند، در نتیجه احتمال بروز عفونت و بیماری‏های دیگر افزایش پیدا می‎کند. کورتون مصرفی عوارضی مانند افزایش وزن، پف کردن صورت، پوکی استخوان و تغییر خلق و خو خواهد داشت. همچنین اضطراب پس زدن کلیه در هر زمان بعد از پیوند حتی سال‏ها بعد از آن نیز در افراد وجود خواهد داشت.

عوارض بعد از پیوند کلیه

از عوارض شایع از پیوند کلیه می‎توان به تنگی شریان کلیوی، خونریزی بعد از عمل، ترومبوزهای بعد از پیوند، احتمال رد پیوند، سفت شدن کلیه پیوندی، تب و کاهش ادرار، افزایش فشار خون و کلسترول بالا، افزایش خطر سرطان، افزایش فشار خون، کلسترول و دیابت اشاره کرد.

چه کسانی واجد شرایط پیوند کلیه نیستند؟

با وجود آن که پیوند کلیه یک روش عالی برای درمان نارسایی کلیه است، با این وجود انجام آن به همه افراد توصیه نمی‎شود. این عمل در افرادی که بالای 70 سال بوده یا مشکلاتی مانند بیماری شدید قلبی، سرطان فعال یا تازه درمان شده، بیماری ایدز یا هپاتیت، بیماری های روانی زوال عقل یا عفونت فعال و زخم گوارش دارند، می‏تواند خطرناک نیز باشد. در این حالت پزشک پیوند کلیه را برای بیمار تجویز نخواهد کرد.

جدیدترین روش های پیوند کلیه در ایران و جهان

در حال حاضر پیوند کلیه در ایران از نظر تعداد جراحی رتبه یک را در خاورمیانه دارد. همچنین ایران رتبه یک عمل جراحی به روش پیوند از شخص زنده غیر خویشاوند در جهان را داشته و 80 درصد پیوندها در ایران با کلیه از افراد زنده انجام می‌شود. در واقع می‌توان گفت ایران یکی از کشورهای پرچمدار و موفق در زمینه پیوند کلیه در جهان است که افراد زیادی نیز برای انجام آن از کشورهای دیگر به ایران سفر می‌کنند. در چند سال اخیر نیز پیشرفت‌های علم پزشکی باعث استفاده از روش‌های جدید در عمل پیوند کلیه شده است. برای مثال در پیوندهای ناسازگار از نظر گروه خونی معالجات پزشکی قبل و بعد از عمل در حال انجام است، تا احتمال رد شدن و ناسازگاری را تا حد ممکن کاهش دهد. همچنین برای برش در بدن شخص دهنده از روش‌های لاپاراسکوپیک استفاده می‌شود تا یک برش بسیار کوچک در ناحیه پهلو ایجاد شده و دوران نقاهت فرد بسیار کوتاه باشد.

برای پیوند کلیه چه آزمایش هایی لازم است؟

برای آن که احتمال موفقیت و سازگاری پیوند کلیه قبل از عمل جراحی مشخص شود، لازم است آزمایش‏ های زیر انجام شود.

• بررسی عمکرد کلیه اهدایی و اطمینان از سلامت آن
• کراس مچ یا بررسی وجود آنتی بادی علیه دهنده در بدن گیرنده
• بررسی بیماری‏های عفونی و قابل انتقال
• بررسی انطباق بین کلیه دهنده و گیرنده
• آزمایش ادرار
• آزمایش خون

همچنین فرد گیرنده علاوه بر آزمایشات بالا، باید آزمایش ‏های زیر را نیز انجام دهد:

• تصویربرداری‏هایی مانند ام آر آی، عکس ساده یا سی تی اسکن
• نمونه برداری از کلیه
• سونوگرافی کلیه، مثانه و مجاری ادراری
• بررسی سل نهفته
• بررسی الکترولیت های خون
• بررسی پروفایل انعقادی
• آزمایش بافت

مراحل انجام پیوند کلیه از شروع تا ترخیص

بیمار باید یک روز قبل از عمل جراحی در بیمارستان بستری شود. کارهایی مانند شیو ناحیه عمل، ناشتا بودن قبل از عمل، برقراری خط وریدی و گذاشتن سوند اداری و امضا رضایت نامه از جمله کارهایی است که قبل از عمل باید انجام شود. عمل جراحی با بیهوشی کامل و توسط پزشک جراح متخصص انجام می‏شود. بعد از عمل بیمار باید در یک اتاق کاملا ایزوله باشد تا احتمال بروز عفونت کاهش پیدا کند. مدت زمان بستری در بیمارستان حدود یک هفته است. در این مدت حجم ادرار تولیدی بررسی می‏شود تا عملکرد کلیه مورد بررسی قرار گیرد. کلیه ممکن است از همان ابتدا تولید ادرار کرده یا چندین روز طول بکشد. در این حالت از دیالیز موقت استفاده خواهد شد. در پایان هفته آموزش‏های لازم مربوط به دوز و زمان مصرف داروها و مراقبت‏های لازم به بیمار داده شده و شخص ترخیص می‏شود.

عمل پیوند کلیه چقدر طول می‏کشد؟

عمل پیوند کلیه به طور میانگین حدود سه تا چهار ساعت طول خواهد کشید. عمل دریافت کلیه از شخص دهنده(اگر دهنده زنده باشد) نیز به صورت همزمان در اتاق مجاور انجام می‏شود که حدود دو ساعت زمان نیاز دارد. توجه داشته باشید که مدت زمان آماده سازی و ریکاوری نیز به این چند ساعت اضافه خواهد شد.

درصد موفقیت پیوند کلیه چقدر است؟

خوشبختانه درصد موفقیت عمل پیوند کلیه بسیار بالا است. بقای کلیه پیوندی در سال اول حدود 95 درصد و در سه سال اول حدود 85 درصد است. اگر دهنده اعضای خانواده باشد، احتمال موفقیت بیشتر نیز خواهد شد.

چه عواملی باعث موفقیت یا شکست پیوند می شوند؟

عوامل مختلفی بر موفقیت یا شکست پیوند کلیه تاثیرگذار خواهد بود. هرچه سن بیمار کمتر باشد(زیر 45 سال)، احتمال موفقیت عمل بیشتر خواهد بود. نوع دهنده زنده به خصوص برای افراد خویشاوند، احتمال موفقیت را افزایش می‎دهد. مصرف دائمی داروهای ضد رد بسیار مهم است حتی یک روز قطع ان می‎تواند باعث بروز مشکلات جدی شود. سلامت عمومی، رژیم غذایی مناسب، ورزش و عدم استعمال دخانیات نیز بر موفقیت یا شکست پیوند تاثیر جدی خواهد گذاشت. بیماری‎هایی مانند دیابت یا فشار خون نیز بعد از پیوند باید به طور دقیق کنترل شوند، زیرا می‎توانند منجر به شکست پیوند شوند.

کلیه پیوندی چند سال عمر می‎کند؟

عمر کلیه پیوندی به فاکتورهای مهمی که در بالا اشاره شد بستگی دارد. با این حال براساس منابع معتبر، عمر کلیه پیوندی بین 12 تا 15 سال است. در صورت پایان عمر کلیه پیوندی می‏توان از پیوند دوم یا حتی سوم نیز استفاده کرد. گاهی اوقات کلیه اهدایی از فرد زنده به خصوص اقوام درجه یک، در صورت رعایت دقیق تمامی مراقبت های بعد از پیوند می‏تواند تا بیش از 25 نیز سال نیز کار کند.

مراقبت های حیاتی پس از عمل

مراقبت‎های پس از عمل نقش بسیار مهمی در موفقیت عمل جراحی دارد. بیمار تا شش هفته بعد از عمل باید از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کرده و رانندگی نکند. تا یک ماه رابطه جنسی نداشته و تا یک سال باردار نشود. رعایت اصول بهداشتی و شستن مکرر دست ها برای جلوگیری از انتقال بیماری الزامی است. مصرف داروهای ضد رد پیوند باید به صورت مادام العمر انجام شود، البته دوز آن به مرور کاهش پیدا می‏کند. شخص باید سبک زندگی سالم شامل رژیم غذایی مناسب، عدم مصرف دخانیات و الکل و ورزش داشته باشد. همچنین در صورت مشاهده درد یا کاهش ناگهانی ادرار حتما به پزشک مراجعه کند.

جمع بندی

عمل پیوند کلیه یک روش عالی برای درمان نارسایی مزمن کلیه است. کلیه را می‎توان از شخص زنده یا شخص متوفی(مرگ مغزی شده)دریافت کرد. برای انجام این عمل باید آزمایشات مختلفی انجام شود تا سازگاری کلیه با بدن بیمار بررسی شود. این عمل جراحی شانس موفقیت بالایی داشته و می‎تواند کیفیت زندگی افراد را بعد از عمل به شکل قابل توجهی بهبود بخشد.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره پیوند کلیه با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

سوالات متداول

ایا پیوند کلیه خطرناک است؟

پیوند کلیه یک جراحی تخصصی و البته ایمن است. به شرط آن که توسط پزشکان متخصص و در مراکز درمانی معتبر انجام شود.

آیا همه بیماران کلیوی می‎توانند پیوند شوند؟

خیر، فقط بیماران با مشکل مزمن کلیه در صورت داشتن شرایط جسمی مناسب، نداشتن عفونت و سلامت قلب می‎توانند کاندید پیوند کلیه شوند.

پیوند کلیه از جسد چطور انجام می‏شود؟

کلیه از فرد مرگ مغزی شده با رضایت خانواده برداشته شده و پس از تطابق آزمایش ها به گیرنده پیوند زده می‏شود.

آیا پیوند کلیه از حیوان به انسان ممکن است؟

در حال حاضر تحقیقات آزمایشگاهی روی این موضوع به شدت در حال پیگیری و انجام است اما هنوز به روش قطعی درمانی تبدیل نشده است.

تفاوت پیوند کلیه از فرد زنده و مرگ مغزی چیست؟

کلیه فرد زنده معمولا عملکرد و ماندگاری بیشتری دارد اما کلیه مرگ مغزی بسته به زمان برداشت و شرایط نگه داری عملکرد متفاوتی خواهد داشت.

پیوند کلیه مصنوعی چیست و در ایران در چه مرحله ای است؟

کلیه مصنوعی در حال حاضر در مرحله پژوهش و آزمایش بوده و در ایران به صورت درمانی هنوز مورد استفاده قرار نگرفته است. در این روش به جای کلیه واقعی از یک کلیه مصنوعی با همان عمکلرد استفاده خواهد شد.

علت مرگ بعد از پیوند کلیه چیست؟

عوامل مختلفی مانن عفونت شدید، رد پیوند، عوارض دارویی و مشکلات قلبی می‎تواند باعث مرگ شوند.

آیا عمل پیوند کلیه درد دارد؟

عمل تحت بیهوشی کامل انجام شده و شخص هیچ دردی را حس نمی‏کند. درد بعد از جراحی نیز با داروهای مسکن قابل کنترل است.

چرا بعد از پیوند کلیه عفونت یا تب می‏گیرم؟

مصرف داروهای ضد سرکوب، سیستم ایمنی را تضعیف می‏کند. تب بالا نشان دهنده بروز عفونت در بدن و یک هشدار است که باید بررسی شود.

ریزش مو و مشکلات پوستی بعد از پیوند طبیعی است؟

بله این عوارض داروهای پیوند بوده و در اغلب موارد با تنظیم دارو کاهش پیدا می کند.