زایمان و سلامت نوزاد در مادران مبتلا به HIV

سلامت نوزاد در مادران مبتلا به HIV اصلی‎ترین دغدغه این زنان است. آیا زنان مبتلا به ویروس HIV می‌توانند نوزادانی سالم به دنیا بیاورند؟ بله این زنان نیز اگر دستورالعمل‎های پزشکی را به طور کامل رعایت کنند، می‌توانند مانند زنان دیگر بارداری ایمنی تجربه کرده و نوزادانی سالم داشته باشند. بارداری سالم در مادران HIV مثبت نیازمند تصمیم گیری اگاهانه، پیگیری دقیق پزشکی و رعایت پروتکل‎های علمی است. با ما همراه شوید تا در این مطلب به طور کامل با این موارد آشنا شویم.

زایمان طبیعی یا سزارین مادر HIV کدام ایمن ‎تر است؟

نوع زایمان در زنان HIV مثبت به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد. اگر در هفته‎های پایانی بارداری بار ویروسی در بدن مادر در حد غیر قابل شناسایی کاهش پیدا کرده و مادر به طور مرتب داروهای رتروویروسی ART را مصرف کرده باشد، می‌توان زایمان طبیعی انجام داد. پزشکان معتقدند اگر بار ویروسی در بدن قابل کنترل باشد، خطر انتقال بیماری در زایمان طبیعی نیز کمتر از یک درصد خواهد بود. زایمان طبیعی مزایایی مانند کاهش خطر عفونت‎های جراحی، بهبود سریع‎تر مادر، کاهش عوارض بیهوشی و کاهش مدت بستری را نیز خواهد داشت.

اما اگر بار ویروسی در بدن مادر بالاتر از مقدار استاندارد و غیر قابل شناسایی باشد، اگر مادر درمان ویروسی را دیر شروع کرده یا علائم بالینی او ناپایدار باشد، پزشک سزارین را تجویز می‌کند. در روش سزارین تماس مستقیم نوزاد با خون و ترشح مادر بسیار کمتر است، در نتیجه خطر انتقال بیماری نسبت به زایمان طبیعی تا 50 درصد کاهش پیدا می‌کند. پزشکان معمولا سزارین را در هفته 38 بارداری انجام می‎دهند.

عوارض سزارین در مادران HIV مثبت

عمل سزارین با وجود کاهش خطر انتقال بیماری از مادر به جنین، می‎تواند عوارضی نیز داشته باشد. از جمله این عوارض می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احتمال عفونت زخم‎های سزارین بعد از عمل وجود دارد.
• خونریزی در این زایمان نسبت به زایمان طبیعی بیشتر است.
• دوران نقاهت سزارین از طبیعی بیشتر است.
• خطر چسبندگی رحم در بارداری‎های بعدی افزایش پیدا می‌کند.
• در موارد نادر ممکن است شخص عوارض بیهوشی داشته باشد.
• میزان مراقبت‎های بیمارستانی معمولا در عمل سزارین از زایمان طبیعی بیشتر است.

زمان تشخیص HIV در نوزاد

تشخیص HIV در نوزادان در مقایسه با افراد بزرگسال بسیار پیچیده تر است. زیرا آنتی بادی مادر تا ماه‎ها در بدن نوزاد باقی مانده و می‌تواند نتیجه تست را به اشتباه بیاندازد. در این حالت به جای آزمایش آنتی بادی از آزمایش مولکولی PCR استفاده می‎شود تا صحت و دقت آن قابل قبول و بسیار بالا باشد. زمانبندی استاندارد زمان تشخیص HIV در نوزاد به صورت زیر است:

14 تا 21 روزگی اولین تست

یک تا دو ماهگی دومین تست

چهار تا شش ماهگی تست تائید نهایی

اگر تست نوزاد در حداقل دو آزمایش منفی شود، به احتمال زیاد نوزاد سالم است.

برنامه واکسیناسیون نوزادان مادر HIV مثبت

نوزادان با مادران HIV مثبت ممنوعیتی برای هیچ کدام از واکسن‎های استاندارد نوزادی نداشته و مانند دیگر نوزادان متولد شده باید تمامی واکسن‎های ضروری را دریافت کنند. البته با توجه به شرایط جسمی نوزاد، ممکن است پزشک نوع واکسن یا زمان دریافت آن را تغییر دهد. در صورتی که تست HIV این نوزادان به طور قطعی مثبت نشده باشد، طبق تقویم کشوری باید واکسن‎های فلج اطفال، هپاتیت B و دیفتری، کزاز و سیاه سرفه را دریافت کنند. در شرایط خاص اگر تست نوزاد مثبت شده یا کودک نقص سیستم ایمنی شدید داشته باشد، تیم پزشکی درباره تزریق واکسن زنده BCG تصمیم گیری اختصاصی خواهند کرد.

پیگیری سلامت نوزاد بعد از تولد

سلامت نوزادانی که از مادر HIV مثبت متولد شده‎اند، در مقایسه با کودکان دیگر باید با دقت بیشتری پیگیری و پایش شود. همانطور که در بخش بالا نیز اشاره شد، این نوزادان باید در دوره‎های مشخص تست‌های ویروسی برای تشخیص وجود یا عدم وجود بیماری را انجام دهند. تمامی نوزادان متولد شده از مادر HIV مثبت(حتی در صورت منفی شدن تست) در مدت شش تا 12 هفته بعد از تولد باید داروهای ضد ویروسی ART دریافت کنند. با توجه به وضعیت نوزاد و میزان بار ویروسی در بدن مادر، ممکن است این درمان طولانی نیز شود.

رشد جسمی و حرکتی این نوزادان، قد، وزن و دور سر، رشد عصبی و شناختی باید به طور منظم بررسی شود تا در صورت بروز هرگونه اختلال در کوتاه‎ترین زمان ممکن تشخیص داده شود. همچنین در برخی موارد ممکن است ازمایش‎های تکمیلی دیگری برای بررسی عملکرد کبد، کم خونی یا عوارض دارویی از کودکان گرفته شود.

تجربه مادران HIV مثبت بعد از زایمان

آمارها نشان می‎دهد زنان HIV مثبت پس از زایمان احساس‎هایی متفاوت از خوشحالی و نگرانی بابت سلامت نوزاد را تجربه می‎کنند. در واقع این زنان بیش از آن که نگران سلامتی خود باشند، نگران سلامت نوزاد خود هستند. حمایت روانی و عاطفی خانواده به خصوص همسر در این دوران بسیار مهم است. زنان در این دوران روزهای پر از نگرانی را سپری می‎کنند و باید وقت و انرژی بیشتری برای پیگیری‎های پزشکی مورد نیاز کنار داشته باشند. آگاهی و آموزش درست به این زنان کمک می‎کند این دوران را با اعتماد به نفس بهتر و استرس کمتر سپری کنند.

مراقبت ‎های بعد از زایمان برای مادر HIV و کودک

بعد از زایمان هم مادر و هم کودک باید تحت مراقبت‎های خاصی قرار بگیرند. بار ویروسی در بدن زنان باید به طور مرتب بررسی شده و مصرف داروهای ART باید طبق تجویز پزشک کماکان ادامه داشته باشد. زنان باید مشاوره شیردهی دریافت کنند. در بسیاری از کشورها توصیه می‎شود زنان از شیر خودشان برای تغذیه نوزاد استفاده نکنند. مادران باید به طور منظم توسط دکتر عفونی و زنان ویزیت شوند تا سلامت عمومی آن‎ها پیگیری شود. همچنین در بسیاری از موارد مشاوره تخصصی با روانشناسان و روانپزشکان به کاهش اضطراب و افسردگی پس از زایمان کمک خواهد کرد.

کودکان نیز پس از تولد طبق برنامه مشخص باید تست‎ها و آزمایش‎های مورد نیاز را انجام داده و مصرف داروهای پیش گیرانه را از ابتدای تولد آغاز کنند. برنامه واکسیناسیون کودک، پایش رشد جسمی، عصبی و شناختی کودک نیز باید به طور دقیق بررسی و انجام شود.

جمع بندی

در حال حاضر با پیشرفت علم پزشکی زنان مبتلا به HIV نیز می‎توانند بارداری ایمنی را تجربه کرده و نوزادانی سالم به دنیا بیاورند. تشخیص به موقع، درمان مناسب، انتخاب روش زایمان و پیگیری سلامت نوزاد باعث می‎شود خطر انتقال بیماری از مادر به نوازد تا کمتر از یک درصد کاهش پیدا کند.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره بارداری با HIV با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

سوالات متداول

آیا نوزاد مادر HIV مثبت سالم می‎ماند؟

بله در صورت رعایت تمامی پروتکل‎های پزشکی احتمال انتقال بیماری از مادر به جنین کمتر از یک درصد است.

آیا زایمان طبیعی برای مادران HIV خطرناک است؟

اگر بار ویروسی در بدن کنترل شده باشد، این زنان می‎توانند زایمان طبیعی ایمنی داشته باشند.

نوزاد HIV چه مدت تحت نظر پزشک می‎ماند؟

معمولا باید تا شش ماهگی و تا زمان اطمینان از سلامت نوزاد، باید تحت نظر پزشک باشد.