پرسش و پاسخ های عمومی بیماران پیوند کلیه

عمل پیوند کلیه یک جراحی نسبتاً سنگین و پیچیده به شمار می‌رود که پیامدهای خاصی در زندگی فردی و اجتماعی بیمار به دنبال دارد. بسیاری از افراد پیش از اقدام به این جراحی مایلند بدانند شرایط زندگی روزمره، ازدواج، اشتغال، سربازی و سفر آن‌ها پس از پیوند به چه صورت خواهد بود؟ آیا افرادی با بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند پیوند کلیه انجام دهند و آیا امکان پیشگیری از عوارض پس از عمل را خواهند داشت؟ در این مطلب از رادینا سلامت به پرتکرارترین سوالات پیرامون جراحی پیوند کلیه پاسخ داده خواهد شد.

آیا پیوند کلیه باعث معافیت سربازی می‌شود؟

بنابر آیین نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه در ایران، پیوند کلیه معافیت سربازی را در پی دارد. این نوع جراحی ازجمله بیماری‌های دستگاه تناسلی است که باعث معافیت دائم سربازی -از نوع پزشکی- می‌شود.

بیماران پیوند کلیه می‌توانند سفر کنند؟

پس از جراحی پیوند کلیه و در بلندمدت می‌توان انواع سفرهای زمینی و هوایی را تجربه کرد. بااین‌حال در 6 ماه نخست بعد از عمل امکان سفرهای برون‌شهری و طولانی‌مدت وجود ندارد و گاهی بهتر است برای چنین مسافرتی تا یک سال پس از پیوند صبر کرد. لازم به ذکر است که پیش از سفر باید مشاوره با پزشک در خصوص واکسیناسیون‌های ضروری یا مصرف داروهای پیشگیری‌کننده انجام شود.

آیا سرماخوردگی برای بیماران پیوندی خطرناک است؟

مصرف داروهای سرکوب ایمنی پس از پیوند کلیه باعث می‌شود حتی بیماری‌های ساده‌ای مانند سرماخوردگی نیز مرگبار به نظر برسد. بنابراین باید اقدامات لازم جهت پیشگیری از ابتلا به عفونت‌های ویروسی و تنفس انجام گیرد که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• خودداری از تماس با افراد بیمار
• شستن مکرر دست‌ها به‌ویژه پیش از غذا
• پرهیز از قرارگیری در محیط‌های آلوده
• استفاده از ماسک
• رعایت بهداشت محیط زندگی
• تقویت وضعیت عمومی بدن با خواب کافی و غذاهای مناسب (طبق نظر پزشک)

آیا بیماران پیوند کلیه می‌توانند واکسن بزنند؟

واکسیناسیون بیمارانی که تحت پیوند کلیه قرار می‌گیرند محدودیت‌هایی دارد که شامل موارد زیر است:

• پرهیز از تزریق واکسن‌هایی با ویروس ضعیف‌شده زنده
• تزریق واکسن‌های فاقد ویروس زنده با تجویز پزشک
• فاصله زمانی 3 تا 6 ماهه پس از عمل برای واکسیناسیون (مگر در موارد ضروری)
• تزریق واکسن‌های هپاتیت A و B، پنوموکوک و آنفولانزا غیرزنده پیش از پیوند در صورت تأیید پزشک

آیا سالمندان می‌توانند پیوند کلیه انجام دهند؟

امکان پیوند کلیه در سالمندان بالای 65 سال نیز وجود دارد و در شرایطی می‌تواند بیشتر و بهتر از دیالیز باعث بقای بیمار شود. بااین‌حال خطر مرگ ناشی از عفونت پس از پیوند و همچنین ریسک بقای کوتاه‌مدت گرافت پیوندی در افراد پیر بیشتر از جوانان است و به همین دلیل باید تمام تأییدات پزشکی جهت انتخاب درمان پیوند کلیه دریافت شود.

آیا بیماران لوپوس می‌توانند پیوند کلیه داشته باشند؟

افراد مبتلا به بیماری لوپوس می‌توانند مانند سایر بیماران اقدام به پیوند کلیه نمایند یا از دیالیز و داروهای درمان نارسایی کلیه بهره‌مند شوند. نفریت لوپوسی ممکن است به میزان ناچیزی باعث کاهش بقای گرافت نسبت به بیماران فاقد این عارضه شود؛ اما در مجموع پیوند کلیه می‌تواند عمر افراد مبتلا به لوپوس و نارسایی کلیه را نسبت به درمان‌هایی همچون دیالیز افزایش دهد.

آیا بیماران قلبی یا کبدی واجد شرایط پیوند کلیه هستند؟

ابتلا به بیماری قلبی یا کبدی شدید، ریسک عمل پیوند کلیه را بالا می‌برد و تصمیم بر انجام آن به شرایطی مانند شدت بیماری زمینه‌ای، میزان حاد بودن وضعیت کلیه بیمار و... بستگی دارد. مثبت بودن نتایج تست استرس و اکوکاردیوگرافی قلب برای انجام پیوند ضروری است و اگر بیماری‌‌های حاد مانند نارسایی قلبی پیشرفته و فاقد درمان وجود داشته باشد، عمل پیوند به تعویق می‌افتد یا لغو می‌شود. در بیماران کبدی نیز در شرایط حاد مانند سیروز کبد پیشرفته ممکن است اقداماتی همچون پیوند همزمان کبد و کلیه توصیه شود.

عمر مفید یک کلیه پیوندی چقدر است؟

میانگین عمر مفید کلیه اهداشده توسط اهداکننده زنده حدود 19 سال و توسط اهداکننده متوفی (مرگ مغزی‌شده) نزدیک به 12 سال است. همچنین نرخ بقای یک ساله گرافت در گروه اول بیش از 94 درصد و در گروه دوم بیش از 90 درصد می‌باشد. بااین‌حال بسیاری از شرایط زمینه‌ای می‌تواند روی دوام عملکرد کلیه پیوندی اثر بگذارد و حتی عمر آن را افزایش دهد.

چطور طول عمر کلیه پیوندی را افزایش دهم؟

اقدامات بالینی مؤثر، برنامه دارویی هدفمند و تغییر سبک زندگی به افزایش عمر کلیه پیوندی کمک می‌کند. به عنوان مثال، استفاده از ایمونوساپرسیوها (داروهای سرکوب‌کننده ایمنی) باید به نحوی مدیریت شود که ضمن جلوگیری از رد پیوند، خطر تضعیف سیستم ایمنی و ابتلا به انواع عفونت یا سرطان را کاهش دهد. همچنین پایش و معاینه منظم پزشکی برای اطمینان از ادامه عملکرد مفید کلیه ضروری است. از طرفی با کنترل دیابت، فشار خون، چربی خون و پروتئینوری توسط یک رژیم غذایی سالم می‌توان به بهبود عملکرد کلیه کمک نمود.

پوکی استخوان بعد از پیوند چطور کنترل می‌شود؟

پوکی استخوان پس از پیوند که ممکن است به دلایلی مانند مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی رخ دهد، با روش‌هایی از قبیل مصرف مقادیر مناسب ویتامین D و کلسیم، پایش منظم بیوشیمی و تراکم استخوان، جراحی پیشگیرانه تعویض مفصل، کاهش دوز استروئیدهای مصرفی و همچنین استفاده از داروهای تقویت استخوان مانند بیس‌فسفونات‌ها قابل مدیریت است.

پیوند کلیه با سلول‌های بنیادی چیست؟

کارآزمایی بالینی بر روی سلول‌های بنیادی نشان می‌دهد که ممکن است بتوان از این سلول‌ها برای بهبود نتایج پیوند کلیه و کاهش خطر رد پیوند استفاده کرد. آن دسته از سلول‌های بنیادی که از مغز استخوان، چربی، جفت یا بند ناف گرفته می‌شوند، خاصیت ضدالتهابی و تنظیم ایمنی دارند و بنابراین با تعدیل پاسخ ایمنی بدن در زمان پیوند کلیه، نیاز به داروهای سرکوب‌کننده را نیز کاهش می‌دهند.

پیوند همزمان کلیه و پانکراس در چه مواردی انجام می‌شود؟

اگر بیمار دارای نارسایی کلیه، به دیابت نوع 1 نیز مبتلا باشد، پیوند همزمان کلیه و پانکراس با هدف کاهش عوارض دیابت، کنترل قند خون و بازگرداندن عملکرد کلیه انجام می‌شود. در شرایطی ممکن است ترجیح بیمار صرفاً به پیوند کلیه کلیه باشد و بخواهد پیوند پانکراس را به‌طور جداگانه در آینده انجام دهد. اما غالباً پیوند هر دو عضو در یک جراحی به کاهش عوارض دارویی و ایمنی کمک می‌کند.

 پیوند کلیه پیشگیرانه یعنی چه؟

هنگامی که ابتلا به نارسایی کلیه در بیمار تأیید می‌شود، می‌توان پیش از آغاز دیالیز اقدام به پیوند کلیه پیشگیرانه کرد. این عمل نه‌تنها فرد را از عوارض احتمالی دیالیز دور نگه می‌دارد، بلکه ریسک از دست رفتن پیوند و همچنین ریسک مرگ بیمار را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

آیا در ایران پیوند کلیه مصنوعی انجام می‌شود؟

پیوند بافت مصنوعی و مهندسی‌شده برای درمان نارسایی کلیه در ایران مرسوم نیست و تمام جراحی‌های پیوند، از اعضای اهداشده بدن فرد زنده یا متوفی انجام می‌گیرد. در سطح جهانی هم پیوند کلیه مصنوعی هنوز به یک روش درمانی قطعی و کارآمد تبدیل نشده و مراحل پیش‌کلینیکی و آزمایشی را پشت سر می‌گذارد.

آزمایش HLA چیست و چرا برای پیوند کلیه مهم است؟

پیش از عمل پیوند کلیه لازم است آزمایش HLA برای تعیین ژن‌ها و آنتی‌ژن‌های روی سطح سلول‌ها -چه در فرد گیرنده کلیه و چه در فرد اهداکننده- انجام شود. در واقع HLA ها پروتئین‌های سطح سلول‌ها هستند که خودی یا بیگانه بودن عضو پیوندی را تشخیص می‌دهند و عدم هماهنگی آن‌ها می‌تواند باعث رد بافت پیوندی شود. تست HLA ریسک ایمنی پیوند را پیش از جراحی تعیین می‌کند و هرچه تطابق بالاتری را بین گیرنده و دهنده نشان دهد، شانس بقای گرافت بالاتر می‌رود.

آزمایش‌های قبل از پیوند کلیه شامل چه چیزهایی است؟

مهم‌ترین آزمایش‌های قبل از پیوند کلیه شامل موارد زیر است:

• تعیین تطابق گروه خونی گیرنده و اهداکننده
• تست HLA جهت تعیین هم‌خوانی ایمنی و کاهش خطر رد پیوند
• آزمایش Crossmatch برای اطمینان از عدم وجود آنتی‌بادی‌های مخالف
• تست DSA جهت اطمینان از عدم وجود آنتی‌بادی مرتبط با HLA
• آزمایش خون برای سنجش کراتینین، الکترولیت‌ها، وضعیت انعقاد خون و...
• غربالگری عفونت‌های قابل انتقال از طریق خون
• معاینه و آزمایش عملکرد قلب و ریه
• بررسی بیماری‌های زمینه‌ای مانند ناراحتی قلبی، دیابت، فشار خون یا سرطان
• ارزیابی کامل سابقه پزشکی و بررسی سبک زندگی مؤثر بیمار
• ارزیابی سلامت روان و آمادگی‌های پیش از پیوند

اندیکاسیون و کنتراندیکاسیون پیوند کلیه یعنی چه؟

منظور از اندیکاسیون (Indications) وضعیتی است که پزشک را مجاب می‌کند بهترین راه درمانی برای بیمار یا دست‌کم یکی از راه‌های مناسب و مؤثر، عمل پیوند کلیه می‌باشد. اما کنتراندیکاسیون (Contraindications) به شرایطی اشاره دارد که جراحی پیوند کلیه کاملاً نامناسب، ممنوع یا پرخطر ارزیابی می‌شود.

آزمایش بافت و پنل آنتی‌بادی در پیوند کلیه به چه معناست؟

آزمایش بافت (Tissue typing) در پیوند کلیه، همان تست HLA است که نوع آنتی‌ژن‌های موجود بر سلول‌های فرد اهداکننده و گیرنده را مشخص می‌کند. اما پنل آنتی‌بادی (Antibody Panel) به بررسی این موضوع می‌پردازد که آیا در خون فرد بیمار، آنتی‌بادی‌هایی علیه آنتی‌ژن‌های HLA فرد اهداکننده وجود دارد یا خیر. ویژگی‌های این دو تست در جدول زیر به‌طور خلاصه ذکر شده است.

آیا ازدواج برای بیماران پیوند کلیه ممکن است؟

بیمارانی که پیوند کلیه انجام می‌دهند می‌توانند ازدواج کنند و با فاصله زمانی مناسب از زمان عمل جراحی، رابطه جنسی داشته باشند. در اغلب این بیماران امکان فرزندآوری نیز وجود دارد؛ البته به دلیل چالش‌های بیشتر، لازم است تحت نظر پزشک و بر اساس زمانبندی توصیه‌ شده اقدام به بچه‌دار شدن نمایند. به‌طور کلی افرادی که با دیالیز درمان می‌شوند، پس از پیوند کلیه شاهد افزایش توانایی‌های جسمی و جنسی خود برای ازدواج و رابطه با شریک زندگی‌شان خواهند بود.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره پیوند کلیه با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

آیا می‌توان پیوند کلیه انجام داد در حالی که سنگ کلیه وجود دارد؟

داشتن سنگ کلیه، محدودیت‌های خاصی برای دریافت یا اهدای کلیه به وجود می‌آورد؛ بااین‌حال پیوند کلیه را به‌طور صددرصد غیرممکن نمی‌کند. در بسیاری از موارد با مدیریت و درمان سنگ کلیه پیش از عمل پیوند یا برداشتن سنگ‌های کوچک در حین عمل، امکان پیوند کلیه اهدایی به فرد بیمار وجود خواهد داشت.

علت بزرگ شدن شکم بعد از پیوند کلیه چیست؟

تورم و بزرگ شدن شکم بعد از پیوند کلیه ممکن است به دلایل مختلفی همچون تجمع مایعات در بدن، افزایش فشار داخل شکم، و در موارد نادری بر اثر عوارض مشکلات قلبی و کبدی از قبیل فشار خون پورتال یا نارسایی قلبی رخ دهد. این وضعیت به مرور زمان و معمولاً 2 تا 4 هفته پس از جراحی برطرف می‌شود؛ اما درصورتی که همراه با درد، تنگی نفس، کاهش محسوس ادرار، افزایش وزن سریع و بالا رفتن سطوح کراتینین باشد باید توسط پزشک مورد معاینه و بررسی قرار گیرد.