آیا ایدز از پدر یا مادر به جنین منتقل می‌شود؟ روش های جلوگیری از انتقال ایدز و HIV به جنین

زنان و مردان مبتلا به ویروس HIV یا ایدز نگرانی‌های متعددی در خصوص فرزندآوری دارند که بخشی از آن مربوط به خطرات بارداری برای مادر و بخشی دیگر نیز مربوط به ریسک انتقال بیماری به فرزند است. اگرچه هنوز درمان قطعی و صددرصدی برای بیماری HIV یا ایدز ارائه نشده؛ اما دوره‌های درمانی و داروهای مؤثری وجود دارد که به کمک آن می‌توان علاوه بر کنترل و سرکوب حداکثری ویروس در مادر، خطر انتقال آن به کودک را نیز به حداقل رساند. در این مطلب از رادینا سلامت به شیوه‌های ایمن بارداری و زایمان و داروهای مناسب برای پیشگیری از انتقال HIV یا ایدز به جنین پرداخته می‌شود.

انتقال HIV یا ایدز از مادر به جنین چگونه اتفاق می‌افتد؟

در مادر باردار مبتلا به HIV یا ایدز ممکن است ویروس از سه مسیر عبور از جفت، انتقال از طریق مایع آمنیوتیک و انتقال از طریق عوامل ژنتیکی، به جنین منتقل شود. در حالت اول، ویروس با آلوده کردن برخی سلول‌های جفتی نظیر تروفوبلاست‌ها به خون جنین وارد می‌شود. در حالت دوم و با احتمال کمتر، وجود HIV یا ایدز در مایع آمنیوتیک موجب انتقال آن از طریق تماس با مخاط‌های جنین می‌گردد. در حالت سوم نیز وجود و جهش برخی ژن‌ها در مادر و جنین همچون گیرنده‌های CCR5 عامل تشدید انتقال ایدز و HIV می‌باشد.

احتمال انتقال HIV یا ایدز به جنین در دوران بارداری چقدر است؟

ریسک انتقال HIV یا ایدز در دوران بارداری و زایمان بین 15 تا 30 درصد تخمین زده می‌شود که در صورت اضافه شدن شیردهی ممکن است تا 45 درصد نیز افزایش یابد. این آمار متعلق به مادرانی است که تحت درمان‌های ضد ویروسی قرار نمی‌گیرند، اما در پیش گرفتن درمان‌های مناسب می‌تواند خطر انتقال بیماری در دوران حاملگی را تا زیر 1 درصد کاهش دهد.

عوامل افزایش‌ دهنده ریسک انتقال ایدز یا HIV

مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر انتقال HIV یا ایدز در دوران بارداری عبارتند از:

• بالا بودن غلظت یا بار ویروس HIV یا ایدز در خون مادر
• پایین بودن شاخص سلول‌های CD4 به معنای ضعف سیستم ایمنی بدن
• خودداری یا تأخیر در استفاده از داروهای ضدرتروویروسی
• وجود عفونت‌های دیگر در مادر مانند سل یا عفونت غشاهای جنینی
• زایمان طبیعی به جای سزارین انتخابی (درصورت ریسک بالای انتقال در تماس واژینال)
• شیردهی مادر HIV یا ایدز مثبت به نوزاد
• برخی ویژگی‌های بیولوژیک و فیزیولوژیک نوزاد همچون بیماری‌های مادرزادی یا رشد نامناسب جنین

انتقال HIV یا ایدز در زمان زایمان

بدون مداخلات درمانی مؤثر، میزان انتقال HIV یا ایدز از مادر به کودک در زمان زایمان طبیعی حدود 70 تا 75 درصد است. علت آن این است که در طول زایمان، نوزاد به‌طور مستقیم با خون و ترشحات واژینال و رحمی مادر تماس پیدا می‌کند و می‌تواند ویروس را از طریق مخاط‌ها و زخم‌های کوچک سطح پوست خود جذب نماید.

اگر مادر HIV مثبت یا ایدز باشد چگونه جنین مبتلا نمی‌شود؟

جلوگیری قطعی و صددرصدی از انتقال HIV یا ایدز مادر به جنین لزوماً ممکن نیست؛ اما اقدامات زیر می‌تواند خطر ابتلای کودک را تا حد بسیار زیادی کاهش دهد:

• تست و شناسایی HIV یا ایدز در زنان باردار و حتی پیش از اقدام به فرزندآوری
• شروع درمان ART در سریع‌ترین زمان ممکن
• در پیش گرفتن اقدامات پیشگیرانه یا درمانی برای نوزاد پس از تولد
• استفاده از برنامه تغذیه امن برای نوزاد (مانند شیرخشک مناسب)

انتقال HIV یا ایدز از پدر به جنین امکان‌ پذیر است؟

تنها راه اثبات‌شدۀ انتقال ایدز از پدر به فرزند آن است که مادر در طول رابطه جنسی با همسر خود، به HIV یا ایدز مبتلا شود و سپس ویروس را از طریق راه‌های ذکرشده به جنین منتقل کند. اگرچه RNA ویروس HIV یا ایدز در اسپرم مردان هم یافت می‌شود، اما اغلب امکان ادغام در ژنوم انسانی را ندارد و نمی‌تواند درون تخمک یا روی DNA جنین به شکل فعالی رشد و تکثیر یابد.

باید دانست که فرایند لقاح شامل ورود هسته اسپرم و ماده ژنتیکی مردانه به داخل تخمک زن می‌باشد. از طرفی HIV یا ایدز به سلول‌های ایمنی خاصی برای تکثیر نیاز دارد که در طول عملیات لقاح موجود نیستند. بنابراین انتقال مستقیم این ویروس از پدر به جنین نیازمند روند بسیار پیچیده‌ای است که اغلب رخ نمی‌دهد و نمی‌تواند عامل HIV-مثبت شدن نوزاد شود.

نقش داروهای پیشگیری از انتقال ایدز یا HIV به جنین

مصرف داروهای ضد رتروویروسی از زمان بارداری تا پس از زایمان، خطر انتقال ویروس ایدز به نوزاد را دست‌کم بین 30 تا 60 درصد کاهش می‌دهد. به عنوان مثال پزشکان در بسیاری از موارد، داروی زیدووین (Zidovudine) را به تنهایی یا همراه با لامیوودین (Lamivudine) به کار می‌برند تا خطر انتقال کوتاه‌مدت را کم کنند. همچنین تجویز پیشگیرانه داروهایی مانند نِویراپین (Nevirapine) تا حد زیادی باعث کاهش نرخ انتقال می‌شود.

آیا با درمان مناسب می‌توان ریسک انتقال HIV یا ایدز را به نزدیک صفر رساند؟

اگر درمان دارویی پیش از اقدام به بارداری آغاز شود و به‌طور منظم و مؤثری تا پس از زایمان و دوره شیردهی ادامه یابد، می‌توان خطر انتقال بیماری ایدز یا HIV از مادر به کودک را تقریباً به صفر رساند. بدین منظور لازم است بار ویروسی مادر به کمتر از 50 نسخه در هر میلی‌لیتر برسد و تا زمان زایمان در همین سطح حفظ شود.

تجربه واقعی مادران HIV یا ایدز مثبت با فرزند سالم

در یک مطالعه بزرگ در نیجریه بر روی مادران HIV-مثبت و ایدز که درمان‌های مرتبط را دریافت کردند، از 996 نوزاد در معرض خطر، 838 نوزاد تا 18 ماهگی با نتیجه منفی در آزمایش ایدز یا HIV گزارش شدند. همچنین مطالعات مشابهی در کشورهای روآندا، آفریقای جنوبی و بنگلادش انجام شده که نرخ ابتلای نوزادان در بدون تولد را به ترتیب برابر با 1.58، 2.52 و 5.88 درصد گزارش داده است. بنابراین مشاهده می‌شود که درمان‌های پیشگیرانه، امکان تجربه واقعی تولد نوزادان سالم از مادران مبتلا را تا حد زیادی فراهم می‌سازد.

باورهای اشتباه درباره انتقال ایدز یا HIV به نوزاد

چند باور نادرست و رایج درمورد راه‌های انتقال ایدز از والدین به فرزندان وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، احتمال ابتلای صددرصدی کودکان دارای مادر بیمار است. در حالی که طبق آمارهای ارائه‌شده، بسیاری از مادران HIV مثبت یا ایدز با در پیش گرفتن اقدامات درمانی مناسب می‌توانند مانع از انتقال این ویروس به کودک خود شوند.

از طرفی، این باور که زایمان طبیعی موجب انتقال قطعی ویروس به نوزاد می‌شود نیز غلط است. گاهی بار ویروسی سرکوب‌شده در مادر به کمک درمان‌های ضد ویروسی، ایمنی زایمان واژینال را تا حدی بالا می‌برد که پزشک مجوز این نوع زایمان را به جای جراحی سزارین صادر می‌کند.

از طرفی، لمس معمولی نوزاد یا استفاده از شیرخشک برای تغذیه او، تأثیری در انتقال ویروس ندارد و ترس اجتماعی برخی افراد از ارتباط نزدیک با کودکان مبتلا به ایدز ناشی از اطلاعات ناکافی درباره شیوه‌های سرایت این بیماری می‌باشد.

سخن پایانی

نگرانی زوج‌های مبتلا به HIV یا ایدز در خصوص احتمال انتقال این بیماری به فرزندشان و خطرات بارداری همراه با ابتلا به ایدز، کاملاً طبیعی و قابل درک است. اما عدم کسب اطلاعات تخصصی کافی در این زمینه، به‌ویژه در مورد روش‌هایی همچون عمل IVF در ایران، می‌تواند فرصت تجربه شیرین بچه‌دار شدن را از آنان سلب کند و حتی مانع از درمان حداکثری پدر یا مادر شود.

مجموعه رادینا سلامت ضمن همکاری با تیم باتجربه‌ای از پزشکان متخصص در این حوزه، آماده ارائه مشاوره و خدمات درمانی مرتبط به متقاضیان گرامی می‌باشد. در صورتی که پاسخ سوالات خود را در این مقاله نیافتید یا نیاز به راهنمایی‌های بیشتری دارید، از طریق راه‌های ارتباطی زیر با ما تماس بگیرید.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره بارداری با HIV با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

پرسش های متداول

اگر فقط پدر ایدز یا HIV داشته باشد، جنین مبتلا می‌شود؟

خیر. با توجه به سازوکار پیچیده و تقریباً غیرممکن انتقال HIV یا ایدز از پدر به جنین، در صورت عدم ابتلای مادر می‌توان با روش‌های ایمن و مناسبی بچه‌دار شد و از انتقال ویروس به فرزند جلوگیری کرد.

آیا رابطه جنسی در بارداری خطر انتقال HIV یا ایدز دارد؟

بله، اگرچه احتمال آن کم است اما انتقال ویروس به مادر طول بارداری و در نتیجه ابتلای مادر به HIV یا ایدز می‌تواند تا زمان زایمان یا حتی پس از آن، نوزاد را نیز در معرض خطر ابتلا قرار دهد.

آیا نوزاد حتماً در بدو تولد مبتلا به HIV یا ایدز می‌شود؟

لزوماً نه. در پیش گرفتن یک روش زایمان ایمن به همراه اقدامات پیشگیرانه در طول تغذیه نوزاد، خطر ابتلای او به HIV یا ایدز را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

خطر انتقال ایدز یا HIV در ماه چندم بیشتر است؟

خطر انتقال ویروس HIV یا ایدز در ماه‌های اول بارداری کمتر است و تا سه ماهه سوم حاملگی به اوج خود می‌سد. به همین دلیل تسریع در آغاز درمان‌های دارویی می‌تواند نقش مؤثری در حفظ سلامت نوزاد ایفا کند.

آیا نوع زایمان روی انتقال ایدز و HIV اثر دارد؟

بله. در مادران مبتلا به ایدز، عموماً عمل سزارین روش ایمن‌تری نسبت به زایمان طبیعی به شمار می‌رود. بااین‌حال همان‌طور که سزارین مانع صددرصدی در انتقال بیماری به نوزاد نیست، زایمان طبیعی نیز به‌طور قطعی باعث انتقال ویروس نمی‌شود.