با توجه به تولید سلولهای جنسی اسپرم در بیضهها، این اندام به حدی حساس است که حتی با افزایش دمای محیطی هم دچار اختلال عملکرد میشود. از طرفی بیماریهای خاص آن نظیر واریکوسل، بیضه نزولنکرده، بیضه شناور، تورشن بیضه، آتروفی، سرطان بیضه، کیست اپیدیدیم، هیدروسل و... عوارضی نظیر ناباروری را به دنبال دارد که باید فوراً درمان شود.
شدیدترین وضعیت واریسی شدن رگهای بیضه، واریکوسل گرید ۳ است که از علائم آن میتوان به تورم کیسه بیضه، آتروفی یا کوچک شدن بیضه، بروز مشکلات باروری، درد هنگام ورزش و تحرک، تسکین درد حین دراز کشیدن و... اشاره کرد. با توجه به دردناک بودن و عوارض شدید این بیماری، باید جهت تشخیص و درمان بهموقع به پزشک مراجعه کرد.
قدرت باروری مردان تا حد زیادی به سلامت و کیفیت اسپرمهای آنان وابسته است؛ با وجود این عواملی همچون چاقی، تغذیه نامناسب، مصرف برخی داروها، بیماریهایی همچون واریکوسل، قرارگیری در معرض مواد سمی و شیمیایی، مصرف سیگار و الکل و... میتواند ضمن آسیب به اسپرم و اندامهای تولید مثل، موجب کاهش توانایی باروری مردان شود.
تعادل هورمون مردانه تستوسترون که عامل اصلی تولید و تقویت اسپرم است، اهمیت زیادی دارد. کمبود این هورمون موجب بروز آپنه خواب و دیابت میشود. افزایش آن هم خطر کوچک شدن بیضهها، ورم ساق پا، بزرگی سینهها و پروستات و مشکلات پوستی را بالا میبرد. آشنایی با علل و علائم این بیماری به تشخیص و درمان آن کمک خواهد کرد.
یکی از علل ناباروری در مردان، تحرک نامناسب اسپرم است که شامل سرعت کم یا جهت حرکت غیرپیشرونده میباشد. میزان تحرک اسپرم را میتوان با آزمایشهایی نظیر آنالیز اسپرم بررسی کرد. در عین راه با رعایت روشهایی همچون رژیم غذایی سالم، پوشیدن لباسهای مناسب، ترک سیگار و... امکان بهبود حرکت اسپرمها برای باروری وجود دارد.
بسته به اندام درگیر بیماری و عامل بهوجودآورنده ناباروری مردان نظیر اختلالات پیش از بلوغ یا مشکلات پس از بلوغ، درمانهای مختلفی استفاده میشود. بااینحال انتخاب هر یک از تستهای تشخیصی همچون معاینه فیزیکی، آزمایش اسپرم، آزمایش واریکوسل، تست آنتیبادی، بررسی هورمونی، سونوگرافی و... طبق نظر پزشک انجام میگیرد.
عمل بیوپسی یا نمونهبرداری از بافت بیضه نهتنها برای تشخیص آزواسپرمی به کار میرود، بلکه درصورت یافتن اسپرم سالم در نمونه میتوان از آن برای IVF استفاده کرد. بیوپسی یک عمل کمتهاجمی است که در مردان فاقد اسپرم در منی (با وجود هورمونهای متعادل) انجام میشود؛ اما رعایت برخی مراقبتهای قبل و بعد از آن ضروری است.
اصلیترین علت ناباروری مردان، اختلالات اسپرم از نظر تعداد، کیفیت، شکل و حرکت است. بیماریهایی نظیر واریکوسل یا سبک زندگی ناسالم همچون اعتیاد و قرارگیری در معرض مواد سمی نیز باعث نازایی میشود. بااینحال، رعایت نکات تغذیهای و درمان بیماریهای مذکور در کنار استفاده از اسپرم یا جنین اهدایی، به درمان ناباروری مردان کمک میکند.
نتایج تحقیقات نشان می دهد که حدود ۱۵ درصد از زوج های جوان از مشکلی به نام ناباروری رنج می برند. بر اساس نتایج تحقیقاتی که در ایران انجام شده شیوع ناباروری در کشور را بین ۱۳ تا ۱۸.۵ درصد اعلام کرده اند که متوسط آن با آمارهای جهانی تطبیق دارد.
فقدان اسپرم در مایع منی مرد که به آزواسپرمی یا اسپرم صفر معروف است، عامل ۱۵ درصد از ناباروریهای مردانه است و در اثر علل مختلفی رخ میدهد. این علل شامل مشکلات هورمونی، ناهنجاریهای بیضه و اختلالات مسیر انتقال اسپرم میباشد. آزواسپرمی گاهی هیچ علائمی ندارد؛ لذا تشخیص زودهنگام آن به درمان بهموقع و جلوگیری از ناباروری کمک میکند.