درمان ناباروری در مردان، دلایل ناباروری و انواع روش های درمانی آن

ناباروری یک چالش دوطرفه است و واقعیت علمی این است که حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از موارد ناباروری زوجین، ریشه در عوامل مردانه دارد. با این حال، برخلاف باورهای غلط قدیمی، پیشرفت‌های چشمگیر در علم پزشکی مردان نشان می‌دهد که بسیاری از این موارد نه‌تنها قابل مدیریت هستند، بلکه کاملاً نیز درمان پذیرند. درمان ناباروری در مردان کاملاً به علت زمینه ای آن بستگی دارد. برای مشکلات ساختاری مانند واریکوسل یا انسداد مجاری، جراحی های میکروسرجری (Microsurgery) بسیار مؤثرند؛ در موارد اختلالات هورمونی، دارودرمانی هدفمند تجویز می‌شود؛ و برای مشکلات شدید تعداد، تحرک یا مورفولوژی اسپرم، تکنیک های پیشرفته کمک باروری مانند ICSI (تزریق مستقیم اسپرم به تخمک) یا TESE (استخراج اسپرم از بافت بیضه) شانس پدر شدن را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند. همچنین، اصلاح سبک زندگی و تغذیه نقش مکمل حیاتی دارد. در ادامه این مقاله، شایع ترین دلایل ناباروری مردان و جدیدترین متدهای درمانی روز دنیا را به‌صورت علمی، شفاف و بدون ایجاد نگرانی بی‌مورد بررسی می‌کنیم. برای دریافت مشاوره تخصصی می‌توانید با مشاورین رادینا سلامت در ارتباط باشید.

چرا کپی کردن نسخه درمانی دیگران برای مردان نابارور خطرناک است؟

علت ناباروری در مردان بسیار متفاوت است. در برخی کیفیت یا تحرک اسپرم پایین بوده یا شکل ظاهری آن نامناسب است. در برخی دیگر مشکلات ژنتیکی و بیماری های عفونی علت ناباروری است. همچنین انسداد مسیر انتقال اسپرم نیز می‎تواند از باروری مردان جلوگیری کند. به همین دلیل درمانی که برای یک فرد موثر است، ممکن است برای فرد دیگر بی اثر یا حتی خطرناک باشد.

براساس اطلاعات منتشر شده در سایت Medicine Plus ارزیابی ناباروری در مردان فقط با آزمایش اسپرم امکان پذیر نیست؛ بلکه پزشک باید موارد مختلفی مانند آزمایش های هورمونی، سونوگرافی، سابقه پزشکی و معاینه حضوری را نیز انجام دهد تا علت اصلی ناباروری و روش درمان مشخص شود.

آقای مهدی 34 سااله می‎گوید: پس از یک سال تلاش ناموفق برای بچه دار شدن، به توصیه یکی از دوستانش چند ماه از مکمل ها و داروهای هورمونی استفاده کردم. زیرا دوست او بعد از مصرف مکمل ها قدرت باروری خود را به دست آورده بود. بعد از آن که مکمل ها نیز اثر نکرد، پس از مراجعه به پزشک متخصص و انجام آزمایش های لازم مشخص شد که مصرف خودسرانه داروها باعث بدتر شدن نتایج آزمایش اسپرم شده است. زیرا مشکل او مربوط به انسداد مسیر انتقال اسپرم بود و خود اسپرم کیفیت مناسبی داشت. بعد از قطع دارو و شروع درمان اختصاصی، در حال حاضر همسر او یک جنین چهار ماهه در شکم خود دارد.

دسته بندی علت ناباروری مردان

اولین قدم برای درمان ناباروری در مردان، مشخص شدن علت آن است. پزشکان علت ناباروری در مردان را معمولا در دو دسته مشکلات مربوط به تولید اسپرم و مشکلات مربوط به انتقال آن دسته بندی می‎کنند.

مشکلات تولید اسپرم

در این مردان، بیضه‌ها توانایی تولید اسپرم سالم یا به اندازه کافی را ندارند. ممکن است سرعت حرکت اسپرم کم باشد، شکل ظاهری آن طبیعی نبوده یا تعداد اسپرم‌ها از مقدار طبیعی کمتر باشد. این موارد از جمله مشکلات مربوط به اسپرم در ناباروری مردان هستند و می‌توانند کیفیت اسپرم و شانس باروری را تحت تأثیر قرار دهند. در موارد بسیار شدید ممکن است هیچ اسپرمی در مایع منی مرد نباشد که به آن آزواسپرمی می‌گویند. دلایل مختلفی می‌تواند منجر به مشکلات تولید اسپرم در مردان شود. واریکوسل یکی از علت‌های رایج است که در آن با افزایش دمای بیضه‌ها، کیفیت اسپرم کاهش پیدا می‌کند. از دیگر علت‌های مشکلات تولید اسپرم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اختلالات هورمونی
• بیماری های ژنتیکی
• عفونت های بیضه
• ابتلا به اوریون بعد از بلوغ
• تماس طولانی مدت با مواد شیمیایی و سموم صنعتی
• استعمال دخانیات و الکل
• شیمی درمانی یا پرتو درمانی
• مصرف برخی داروها

بیشتر بخوانید: راه های درمان اسپرم صفر برای بارداری

مشکلات انتقال اسپرم

در گروه دیگر مردان نابارور، بیضه ها اسپرم طبیعی تولید می‎کنند اما اسپرم امکان خروج از دستگاه تناسلی را نداشته یا هنگام انزال اصلا وارد مایع منی نمی ‏شوند. از دلایل اصلی بروز این مشکل می‎توان به انسداد مادرزادی یا اکتسابی مجاری انتقال اسپرم، وازکتومی، آسیب های نخاعی، انزال معکوس و عوارض برخی جراحی ها اشاره کرد. طبق راهنمای ESHRE ممکن است همزمان چند عامل دلیل ناباروری در مردان باشد که باید به طور دقیق مورد بررسی و درمان قرار گیرد.

علائم ظاهری ناباروری در مردان

متاسفانه ناباروری در مردان همیشه علائم واضح ندارد. در واقع بسیاری از مردان تا زمانی که برای بچه دار شدن اقدام نکنند، هیچ نشانه ای از ناباروری را تجربه نمی‎کنند. با این حال برخی علائم و نشانه ها می‎تواند به عنوان هشدار جدی گرفته شوند و باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کرد.

یکی از مهم‎ترین این نشانه ها، تغییر اندازه یا ظاهر بیضه ها است. کوچک شدن غیر طبیعی بیضه ها ممکن است نشان دهنده کاهش عملکرد آن در تولید اسپرم باشد. از سوی دیگر احساس درد، سنگینی یا مشاهده رگ های برجسته در اطراف بیضه ممکن است علائم واریکوسل باشد.

اختلالات جنسی در مردان مانند کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ، مشکلات انزال یا کاهش مایع منی نیز می‎تواند برای ناباروری در مردان هشدار دهنده باشد. در برخی از مردان نیز تغییرات هورمونی باعث بروز مشکلاتی مانند کاهش یا افزایش رشد موهای صورت و بدن، کاهش توده های عضلانی یا بزرگ شدن سینه ها می‎شود. این علائم به اختلال در هورمون تستسترون یا دیگر اختلالات هورمونی مربوط شده و می‎تواند بر کیفیت اسپرم و ناباروری در مردان تاثیر بگذارد.

مراحل درمان ناباروری مردان

براساس توصیه EAU (European Association of Urology) درمان در هر شخص باید متناسب با علت ناباروری، سن زوجین، مدت زمان ناباروری و وضعیت سلامت عمومی هر دو نفر انجام شود. به همین دلیل پزشک در برای همه بیماران یک نسخه مشابه را تجویز نمی‎کند. با این حال روند درمان ناباروری در مردان در حالت کلی به صورت زیر انجام می‏شود. در نتیجه ابتدا روش های ساده تر و کم تهاجمی تر امتحان شده و پس از آن در صورت نیاز از درمان های پیشرفته تر استفاده می شود.

مرحله اول: اصلاح سبک زندگی و اقدامات بدون دارو

در بسیاری از مردان اصلاح سبک زندگی می‏تواند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم بر کیفیت اسپرم تاثیر بگذارد. اصلاح سبک زندگی کم هزینه ترین روش درمان بوده و می‎تواند بر تعداد، کیفیت و سرعت اسپرم ها تاثیر بگذارد. البته در استفاده از این روش باید صبور باشید، زیرا فرآیند تولید اسپرم حدود 70 تا 90روز زمان نیاز دارد. بنابراین اگر سبک زندگی خود را تغییر دهید، نتایج آن چند ماه بعد مشخص خواهد شد. موارد زیر در اصلاح سبک زندگی بسیار تاثیرگذار خواهد بود.

• بیضه ‎ها برای تولید اسپرم به دمایی پایین‏تر از دمای طبیعی بدن نیاز دارند.
• استفاده مکرر از سونا، جکوزی یا حمام بسیار داغ ممکن دمای بیضه را افزایش داده و به طور موقت بر تولید اسپرم تاثیر بگذارد.
• پوشیدن لباس زیر بسیار تنگ ممکن است باعث افزایش دمای بیضه و کاهش تهویه مناسب شود. بنابراین از لباس های راحت و نخی استفاده کنید.
• قرار دادن لپ تاپ روی ران علاوه بر تولید گرما باعث نزدیک شدن ران ها به هم و افزایش دمای بیضه می‏شود بهتر است هنگام کار، لپ تاپ را روی میز قرار دهید تا تماس مستقیم با بدن کاهش پیدا کند.
• مواد موجود در سیگار، قلیان و مواد مخدر می‎توانند به DNA اسپرم آسیب رسانده و حرکت اسپرم را کاهش دهند. ترک این عادت ‎ها می‎تواند به افزایش شانس باروری مردان کمک کند.
• اضافه وزن و چاقی می‎توانند هورمون های مردانه را بهم زده و کیفیت اسپرم را کاهش دهد. ورزش منظم و رسیدن به وزن مناسب به بهبود سلامت عمومی و عملکرد دستگاه تولید مثل کمک می‎کند.
• رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، غلات کامل، ماهی، مغزها، و چربی های مفید، مواد مغذی مورد نیاز برای تولید اسپرم هستند. تغذیه سالم می‎تواند بر کیفیت اسپرم و افزایش قدرت باروری کمک کند.
• کمبود خواب و استرس مزمن می‎تواند بر ترشح هورمون های موثر بر تولید اسپرم تاثیر بگذارد. داشتن خواب کافی و کنترل استرس می‎تواند بخشی از روند درمان ناباروری باشد.

مرحله دوم: درمان های دارویی و هورمونی

اگر اصلاح سبک زندگی باعث درمان نشود، پزشک ممکن است دارو درمانی و درمان هورمونی را آغاز کند. نوع داروی تجویزی به علت ناباروری بستگی داشته و هیچ داروی یکسانی برای همه مردان وجود ندارد. برای مثال اگر شخص مشکل اختلالات هورمونی داشته باشد، داروهایی برای تحریک تولید هورمون های موثر بر اسپرم سازی تجویز می‎کند. در برخی بیماران نیز مکمل های خاص یا آنتی اکسیدان برای کاهش استرس و بهبود کیفیت اسپرم تجویز می‎شود.

نکته مهم آن است که به هیچ وجه نباید خودسرانه داروهای هورمونی به خصوص تستسترون مصرف کنید. براساس اطلاعات Medline Plus مصرف بدون تجویز تستسترون گاهی نه تنها مفید نبوده بلکه گاهی می‎تواند منجر به ناباروری موقت و کاهش تولید طبیعی اسپرم شود.

مرحله سوم: جراحی های تخصصی مردان

اگر ناباروری در مردان با دارو برطرف نشد، یعنی مشکل ساختاری بوده و نیاز به جراحی دارد. برای مثال در صورت وجود انسداد در مجاری انتقال اسپرم یا عوارض ناشی از وازکتومی برخی جراحی های ترمیمی انجام می‏شود. همچنین اگر پزشک تشخیص دهد واریکوسل عامل کاهش کیفیت اسپرم است، آن را جراحی می‎کند.

در موارد خاص که اسپرم تولید می‏شود اما وارد مایع منی نمی‏شود نیز پزشک از روش های استخراج اسپرم از بیضه یا اپیدیدیم استفاده می‎کند. موضوع بسیار مهم آن است که حتما جراحی را باید در مرکز تخصصی و حرفه ‏ای و زیر نظر پزشک متخصص انجام دهید.

بیشتر بخوانید: عمل میکروتسه چیست و چگونه انجام می‌شود؟

مرحله آخر: روش های کمک باروری

اگر هیچ کدام از روش‌های بالا نتیجه مطلوب را ندهد یا شدت ناباروری زیاد باشد، پزشک ممکن است روش های کمک باروری را پیشنهاد کند. از جمله روش های رایج کمک باروری می‌توان به تلقیح داخل رحمی (IUI)، عمل IVF و تزریق اسپرم به داخل تخمک (ICSI) اشاره کرد. انتخاب هرکدام از این روش ها به کیفیت اسپرم، سن خانم، علت ناباروری، بودجه و دیگر شرایط زوجین بستگی دارد.

جدیدترین راه درمان ناباروری مردان

یکی از جدیدترین روش ‎های درمان ناباروری در مردان، استفاده از روش پیشرفته استخراج اسپرم از بیضه مانند Micro-TEST است. این روش مناسب مردانی است که در مایع منی خود اسپرم ندارند، اما احتمال تولید اسپرم در بیضه های آن ها وجود دارد.

روش جدید دیگر بررسی سلامت DNA اسپرم است. گاهی تعداد و کیفیت اسپرم‎ها طبیعی است اما آسیب دیدگی در DNA اسپرم قدرت باروری را کاهش می‎دهد. در این روش نیز می‎توان از درمان‎های مخصوص استفاده کرد.

در سال های اخیر نیز روش های کمک باروری مانند تزریق اسپرم به داخل تخمک ICSI بسیار پیشرفت کرده ‎اند. امروزه متخصصان در آزمایشگاه های حرفه ‏ای می توانند اسپرم های باکیفیت از نظر سلامت DNA،  سرعت و کیفیت را انتخاب کنند و لقاح را به صورت آزمایشگاهی انجام دهند. این موضوع شانس موفقیت درمان را در بسیاری از زوج ها افزایش می‎ دهد.

درمان ناباروری مردان بدون اسپرم

نداشتن اسپرم یا آزواسپرمی به معنای ناباروری مطلق نیست. در این حالت نیز پزشک ابتدا باید نوع آزواسپرمی را تشخیص دهد. آزواسپرمی به دو دسته اصلی تقسیم می‏شود. در آزواسپرمی انسدادی، بیضه اسپرم تولید می‏کند اما مسیر انتقال مسدود است. در این شرایط گاهی با جراحی می‎توان مسیر را ترمیم کرد یا اسپرم را مستقیما از بیضه استخراج کرد. در آزواسپرمی غیر انسدادی مشکل در تولید اسپرم است. این مشکل به علت‎های مختلفی مانند اختلالات ژنتیکی، آسیب ناشی از شیمی درمانی یا مشکلات هورمونی ایجاد می‏شود. در این حالت نیز جراحی Micro-Test می‎تواند مشکل را حل کند.

درمان ناباروری در مردان با سن بالا

برخلاف زنان، مردان برای تولید اسپرم محدودیت سنی ندارند. البته این به معنای ثابت ماندن کیفیت اسپرم با افزایش سن نیست. با افزایش سن به خصوص بعد از 40 تا 45 سالگی، ممکن است تعداد، تحرک و کیفیت DNA اسپرم به تدریج کاهش پیدا می‎کند.

در مردان با سن بالا، بیش از هر چیز اصلاح عوامل قابل کنترل مانند ترک سیگار، کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و درمان مشکلات هورمونی تا حد زیادی بر کیفیت اسپرم تاثیر می‏گذارد. البته بسیاری از مردان در سنین بالاتر نیز صاحب فرزند سالم می‏شوند.

درمان ناباروری در مردان چاق

چاقی و اضافه وزن یکی از مواردی است که بر بخش های مختلف بدن تاثیر می‏گذارد. مشکل اصلی چاقی در مردان، کاهش سطح هورمون تستسترون و افزایش تبدیل آن به استروژن است. این تغییرات تعادل هورمونی در تولید اسپرم را بهم زده و گاهی باعث کاهش میل جنسی نیز می‏شود.

درمان ناباروری در مردان چاق معمولا با کاهش وزن آغاز می‏شود. رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم در ابتدای روند درمان این افراد قرار می‏گیرد. براساس اطلاعات University of Utah Health حتی پنج تا تا درصد کاهش وزن در برخی مردان می‎تواند باعث بهبود شاخص ‎های باروری شود. البته کاهش وزن باید اصولی انجام شده و از رژیم های سخت اجتناب شود.

آیا شیمی درمانی باعث ناباروری در مردان می شود؟

بله برخی از داروهای شیمی درمانی ممکن است به سلول های تولید کننده اسپرم در بیضه آسیب رسانده و قدرت باروری را به صورت موقت یا دائمی مختل کنند. این آسیب به فاکتورهای مختلفی مانند نوع دارو، دوز مصرفی، مدت درمان، سن بیمار و وضعیت باروری او قبل از شیمی درمانی بستگی دارد.

آمارها نشان می‎دهد برخی مردان چند ماه یا چند سال بعد از شیمی درمانی قدرت باروری خود را به دست آورده‏اند. پزشکان در این موارد فریز یا انجماد اسپرم قبل از شیمی درمانی را پیشنهاد می‎کنند، تا قدرت باروری اسپرم تحت تاثیر شیمی درمانی قرار نگیرد.

درمان سرطان چه تاثیری بر میزان باروری مردان دارد؟

برای درمان سرطان معمولا از روش ‏هایی مانند شیمی درمانی و پرتو درمانی استفاده می‏شود. پرتو درمانی نیز مانند شیمی درمانی می‎تواند بر عملکرد دستگاه تولید مثل مردان اثر بگذارد. اگر پرتو درمانی در ناحیه لگن یا بیضه انجام شود، احتمال آسیب به دستگاه تناسلی و قدرت باروری افزایش پیدا میکند. همچنین در برخی سرطان های مربوط به سرطان بیضه، مثانه یا پروستات، جراحی ممکن است مسیر انتقال اسپرم یا عملکرد انزال را تحت تاثیر قرار دهد.

مشاورین رادینا همراه هوشمند شما در مسیر باروری

ناباروری در مردان و زنان بدون شک باعث نگرانی و پرسش های زیادی در شما خواهد بود. هیچ چیز مانند یک مشاوره تخصصی و حرفه ‏ای نمی‎تواند شما را با چند و چون روند درمان آشنا کرده و به پرسش های شما پاسخ دهد. می‎توانید راجع به آزمایش های لازم، روش های درمان، مدت زمان درمان، هزینه و هر مورد دیگر سوالات خود را پرسیده و با آرامش بیشتری برای ادامه روند درمان تصمیم بگیرید. در رادینا مشاوران حرفه ‏ای و تخصصی آماده ‏اند تا به صورت کاملا رایگان به شما مشاوره داده و پاسخگوی تمامی سوالات شما هستند. این موضوع باعث می‏شود شما با آرامش بیشتری قدم در راه درمان بگذارید.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره ناباروری مردان با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

جمع بندی

حدود 50 درصد ناباروری در زوج ها، مربوط به مشکلات ناباروری در مردان است. علت ناباروری در مردان متفاوت است. مسدود بودن مجاری انتقال اسپرم، سبک زندگی ناسالم، چاقی و کمبود کیفیت و تعداد اسپرم از جمله دلایل اصلی ناباروری در مردان است. روند درمان در مردان یکسان نیست و با توجه به نوع مشکل باید درمان تخصصی را انجام داد.

سوالات متداول

جدیدترین راه درمان ناباروری مردان چیست؟

در حال حاضر روش های درمانی جراحی Micro-TEST برای استخراج اسپرم از بیضه، استفاده از تکنیک های پیشرفته انتخاب اسپرم، بررسی سلامت DNA و روش های کمک باروری مانند IVF و ICSI جدیدترین روش های درمان ناباروری مردان به شمار می‏ روند.

آمپول درمان ناباروری مردان وجود دارد؟

بله اگر ناباروری در مردان علت هورمونی داشته باشد، پزشک ممکن است آمپول های هورمونی مانند Hcg یا Hmg تجویز کند. این داروها حتما باید زیر نظر پزشک مصرف شده و برای همه بیماران مناسب نیستند.

مهم ترین علت ناباروری در مردان چیست؟

علت ناباروری در مردان متفاوت است اما از جمله دلایل اصلی آن می‎توان به واریکوسل، اختلالات تولید اسپرم، مشکلات هورمونی، انسداد مجاری انتقال اسپرم و عوامل ژنتیکی اشاره کرد.

درمان قطعی ناباروری مردان وجود دارد؟

پاسخ به این سوال به علت ناباروری بستگی دارد. اگر مشکل ناباروری دلایلی مانند اختلالات هورمونی، واریکوسل باشد، قابل برطرف شدن هستند. در برخی موارد دیگر درمان فقط احتمال بارداری را افزایش می‏دهد اما قطعی نیست.

بهترین قرص برای ناباروری مردان کدام است؟

هیچ قرص و مکملی را نمی‎توان به طور کامل و عمومی برای درمان ناباروری مردان تجویز کرد. مصرف خودسرانه قرص می‎تواند نتیجه معکوس بدهد. نوع دارو درمانی باید با نظر پزشک متخصص و با توجه به علت ناباروری انتخاب شود.

اگر اسپرم مرد ضعیف باشد، چکار باید کرد؟

اولین قدم مراجعه به متخصص اورولوژی و انجام آزمایش اسپرم است. پس از مشخص شدن علت، پزشک روش های مختلف مانند اصلاح سبک زندگی، دارو درمانی، جراحی یا روش ه‎ای کمک باروری را با توجه به نوع و علت مشکل تجویز می‎کند.

آیا استرس واقعا باعث ناباروری مردان می‏شود؟

استرس به تنهایی به طور مستقیم منجر به ناباروری نمی‏شود اما استرس مزمن تعادل‎ هورمون‏ های بدن را بهم زده، باعث کاهش میل جنسی و کاهش کیفیت اسپرم می‏شود. بنابراین به طور غیر مستقیم بر باروری مردان تاثیر منفی خواهد گذاشت.