اولین راه درمان ناباروری، از کجا باید شروع کنم؟

تصمیم برای بچه دار شدن هیجان انگیز است، اما وقتی پس از مدتی تلاش خبری از بارداری نمی شود، سردرگمی و نگرانی می‌ تواند این مسیر را برای زوج ها دشوار کند. اولین و مهم ترین قدم، حفظ آرامش و انجام ارزیابی پزشکی همزمان هر دو نفر است، نه فقط زن! تشخیص دقیق علت، نیمی از راه درمان است. در ادامه این مقاله، یک «نقشه راه» شفاف و گام‌ به‌ گام برای شما ترسیم کرده‌ ایم؛ از لیست آزمایش‌ های ضروری ماه اول گرفته تا نحوه انتخاب پزشک مناسب و زمان دقیق مراجعه برای درمان‌ های پیشرفته. برای دریافت مشاوره تخصصی، تفسیر آزمایش‌ ها و هدایت به بهترین مراکز درمانی، می‌ توانید با شرکت گردشگری سلامت رادینا در ارتباط باشید.

آیا واقعا به ناباروری مبتلا شده اید؟

قبل از آنکه سراغ درمان بروید، باید مطمئن شوید که آیا مشکل شما ناباروری است یا خیر؟ براساس تعریف سازمان بهداشت جهانی اگر زوجین پس از 12 ماه ( زیر 35 سال) یا شش ماه (بالای 35 سال) رابطه جنسی بدون پیشگیری موفق به بارداری نشوند، باید برای بررسی تخصصی به پزشک مراجعه کرد.

سن بالا مربوط به سن زنان است زیرا با افزایش سن در زنان کیفیت و تعداد تخمک به مرور کاهش پیدا کرده و مراجعه دیر به مرکز درمان می ‎تواند شانس موفقیت درمان را کمتر کند. البته در برخی موارد استثنا حتی لازم نیست شش ماه تا یک سال صبر کنید و بهتر است هرچه زودتر بررسی های پزشکی لازم را انجام دهید. از جمله این موارد می توان به مشکلات زیر اشاره کرد:

• نامنظم بودن شدید یا درد قاعدگی زیاد
• سابقه سقط های مکرر
• ابتلا به اندومتریوز
• سندروم تخمدان پلی کیستیک یا PCOS
• سابقه جراحی روی رحم یا تخمدان
• سابقه شیمی درمانی یا پرتو درمانی
• واریکوسل یا مشکلات شناخته شده اسپرم در مردان

اولین و مهم ‏ترین راه درمان ناباروری

اولین و مهم‏ترین اقدام درمان ناباروری قبل از انجام هر کاری، تشخیص علت آن است. متاسفانه برخی افراد به جای مراجعه به پزشک متخصص و بررسی موضوع از دمنوش‏ های گیاهی یا مکمل های هورمونی استفاده می کنند که نه تنها مفید نبوده، بلکه می تواند مشکل ساز شود. زیر علت ناباروری در هر فرد با شخص دیگر متفاوت است و روش درمان باید متناسب با نوع مشکل توسط پزشک متخصص تجویز شود.

گاهی اوقات سبک زندگی نامناسب، اضافه وزن، کمبود ویتامین D، مصرف دخانیات، استرس مزمن و مصرف برخی داروها علت ناباروری است و شما با رعایت چند راهکار ساده می‎توانید قدرت باروری خود را به دست آورید. بنابراین بدون شک اولین راه درمان فقط و فقط تشخیص دقیق علت ناباروری و شروع درمان تحت نظر پزشک متخصص است.

چرا درمان ناباروری باید همزمان برای زن و مرد شروع شود؟

براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر علت نیمی از ناباروری های زوجین مربوط به مردان است. بنابراین در صورت ناباروری زوجین، نباید تمرکز را فقط روی زنان گذاشت. بلکه زن و مرد هردو باید آزمایشات لازم را انجام دهند تا علت اصلی مشخص شود. برای مثال اگر خانم تحت درمان های متعدد قرار گرفته اما مشکل اصلی کاهش کیفیت اسپرم باشد، نه تنها زمان طلایی بارداری از بین می‎رود، بلکه باعث فشار روحی و مالی زیادی به زوجین خواهد شد.

آزمایش ‎های اولیه ناباروری زنان

پس از مراجعه به پزشک متخصص و معاینه، برای بررسی دقیق پزشک آزمایش هایی برای زن و مرد تجویز می‏ کند. این آزمایش‏ ها برای همه زنان یکسان نیست، بلکه پزشک با توجه به سن، سابقه بیماری، مدت ناباروری و علائم بالینی آزمایش های لازم را تجویز می کند. این آزمایش ها به پزشک کمک می‎ کند اطلاعات دقیق تری راجع به وضعیت ذخیره تخمدان، عملکرد هورمون ها، سلامت رحم و باز بودن لوله های رحمی به دست آورده و بهترین روش درمان را انتخاب کند. از جمله مهم ترین این آزمایش ها در ادامه آورده شده است.

آزمایش AMH یا بررسی ذخیره تخمدان

یکی از مهم‏ ترین آزمایش ‏های بررسی ناباروری در زنان، آزمایش AMH یا بررسی ذخیره تخمدان است. این آزمایش نشان می‎ دهد چه میزان تخمک در تخمدان زنان برای بارور شدن در آینده وجود دارد. هرچه سطح AMH پایین ‏تر از میزان نرمال باشد، یعنی تخمک ‎های باقی مانده کمتر است.

آزمایش FSH بررسی عملکرد تخمدان

هورمون FSH معمولا در روز دوم یا سوم سیکل قاعدگی اندازه ‎گیری می ‏شود. این هورمون مسئول تحریک رشد فولیکول‎ های تخمدان است. مقدار FSH کمتر از 10 معمولا طبیعی در نظر گرفته می ‏شود. عدد 10تا 15 می‏ تواند نشان دهنده کاهش نسبی عملکرد تخمدان باشد و مقدار بیش از 15 تا 20 ممکن است نشان دهنده کاهش ذخیره تخمدان باشد.

سونوگرافی ترانس واژینال و شمارش فولیکول‎ ها AFC

سونوگرافی واژینال نیز به پزشک کمک می‏ کند فولیکول ‏های آنترال را اندازه گیری‏ کند. فولیکول ‏های آنترال در ابتدای هر سیکل قاعدگی دیده شده و هرکدام می ‏توانند یک تخمک نابالغ را در خود داشته باشند. در واقع فولیکول آنترال مخزن تخمک ‎های با قابلیت باروری در آینده را نشان می ‎دهد.

عکس رنگی رحم HSG

عکس رنگی HSG باز بودن لوله ‏های رحمی و شکل حفره رحم را بررسی می‎ کند. اگر لوله‏ های فالوپ بسته باشند، اسپرم و تخمک نمی ‎توانند بهم رسیده و لقاح انجام شود. جالب است بدانید برخی مطالعات نشان داده ‎اند که در تعدادی از زنان، در سه تا شش ماه بعد از انجام HSG بارداری طبیعی افزایش پیدا کرده است. این موضوع احتمالا به دلیل باز شدن گرفتگی ‏های خفیف لوله‏ ها اتفاق می ‏افتد. این عکس رنگی همچنین می‎ تواند وجود مشکلاتی مانند ناهنجاری ‏های مادرزادی رحم، پولیپ‎ های بزرگ یا چسبندگی داخل رحم را آشکار کند.

ازمایش های اولیه ناباروری مردان

ناباروری در زوجین می ‎تواند مربوط به زن یا مرد باشد. بنابراین برای درمان در ابتدا باید مردان نیز همزمان با همسران خود آزمایش بدهند تا علت اصلی ناباروری مشخص شود. مهم ‏ترین آزمایش ‎های اولیه ناباروری در مردان اسپرموگرافی و بررسی هورمونی است.

اسپرموگرافی

اسپرموگرافی مهم‎ ترین و اولین آزمایش برای ارزیابی قدرت باروری مردان است. در این آزمایش نمونه منی از مرد گرفته شده تا اسپرم ‎ها از نظر سرعت، تحرک و شکل ظاهری و شاخص‎ های دیگر مورد بررسی قرار بگیرند. براساس آخرین راهنمای سازمان جهانی بهداشت بهتر است دو تا هفت روز قبل از نمونه‏ برداری انزال نداشته باشید تا نتیجه آزمایش دقت بیشتری داشته باشد. همچنین اگر نتیجه آزمایش غیر طبیعی باشد، پزشک ممکن است توصیه کند آزمایش حداقل یک بار دیگر به فاصله چند هفته تکرار شود، زیرا عوامل مختلفی مانند استرس، تب، مصرف برخی دارو و حتی کم خوابی می‎ تواند بر نتیجه آزمایش تاثیر بگذارد. شاخص فاکتورهای مورد بررسی در اسپرموگرافی و محدود طبیعی آن براساس WHO در ادامه آورده شده است.

آزمایش ‎های هورمونی مردان

اگر نتیجه اسپرموگرافی طبیعی نباشد یا پزشک به اختلالات هورمونی مشکوک باشد، انجام آزمایش خون برای بررسی هورمونی را تجویز می کند. در این آزمایش خون هورمون های مختلف زیر بررسی می ‎شوند.

هورمون FSH

هورمون FSH یکی از هورمون‏ های موثر بر تولید اسپرم است. مقدار بیش از اندازه این هورمون نشان دهنده کاهش عملکرد بیضه ‎ها و اختلال در تولید اسپرم است. از طرف دیگر پایین بودن آن نیز می‎ تواند دلایلی مانند اختلالات غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس داشته باشد. به طور معمول محدوده طبیعی FSH در مردان حدود 1.5 تا 12.4 است. هرچند این عدد ممکن است با توجه به رنج آزمایشگاه ‎های مختلف، متفاوت باشد.

هورمون LH و تستسترون

هورمون LH نیز توسط غده هیپوفیز تولید شده و وظیفه اصلی آن تحریک سلول‏ های بیضه برای تولید هورمون تستسترون است. تستسترون نقش مهمی در تولید اسپرم، حفظ میل جنسی و عملکرد طبیعی دستگاه تناسلی مردانه ایفا می‎ کند. به طور کلی رنج طبیعی LH در مردان حدود 1.7 تا 8.6 MIU/ml و تستسترون حدود 300 تا 1000 نانو گرم در دسی لیتر در نظر گرفته می‏ شود. اگر LH و FSH بالا و تستسترون پایین باشد، احتمالا مشکل از عملکرد خود بیضه‎ ها است اما اگر هر سه فاکتور پایین باشند، ممکن است غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس با اختلال مواجه شده باشد.

پرولاکتین PRL

پرولاکتین هورمونی است که افزایش غیر طبیعی آن می‎تواند بر عملکرد دستگاه تناسلی تاثیر بگدارد. رنج طبیعی آن معمولا بین 4 تا 15 ng/ml است. پرولاکتین بالا می‎تواند باعث کاهش ترشح تستسترون، کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ و در برخی موارد کاهش تولید اسپرم شود.

اقدامات فوری و اولین قدم ‎ها برای زنان نابارور

بدن زنان برای تولید تخمک سالم و بارور و حفظ تعادل هورمونی به دریافت کافی ویتامین‏ ها، مواد معدنی و پروتئین نیاز دارد. اگر رژیم غذایی نامناسب باشد و مواد مغذی لازم به بدن نرسد، احتمال اختلال در تخمک ‎گذاری و کاهش قدرت باروری وجود دارد. از جمله مهم ‎ترین مواد غذایی برای تقویت قدرت باروری زنان موارد زیر است:

• اسید فولیک: تقریبا تمامی زنانی که قصد بارداری دارند، باید این مکمل را مصرف کنند. براساس توصیه CDC و ACOG مصرف روزانه 400 میکروگرم حداقل از یک ماه قبل بارداری تا سه ماهه اول خطر ناهنجاری لوله عصبی جنین را کاهش داده و در رشد اولیه او تاثیر زیادی خواهد گذاشت.
• ویتامین D: کمبود ویتامین D در اغلب زنان نابارور دیده می ‏شود. مصرف آن به تنهایی درمان ناباروری نیست اما اصلاح سطح آن در بدن به عملکرد طبیعی تخمدان، تعادل هورمونی و سلامت عمومی بدن کمک می‎ کند.
• آهن: زنانی که دچار کمبود آهن هستند، در صورت پایین بودن ذخایر آهن، باید با تجویز پزشک مکمل مناسب مصرف کنند.
• ید: ید بر عملکرد طبیعی غده تیروئید تاثیر گذاشته و سلامت این غده یکی از عوامل مهم در قدرت باروری و رشد جنین است.
• ویتامین B12، امگا3 و زینک نیز از دیگر مکمل‏ های مهم برای بارداری هستند که در صورت تجویز پزشک باید مصرف شوند.

تنظیم چرخه خواب و کاهش کورتیزول (استرس)

استرس به تنهایی باعث ناباروری نمی‏ شود اما نگرانی مداوم، کم خوابی و سبک زندگی ناسالم می‏ تواند تعادل هورمونی در بدن را بهم زده و کیفیت تخمک گذاری را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین برای افزایش قدرت باروری حتما استرس خود را کنترل کنید.

برای این کار از روش ‎هایی مانند یوگا و مدیتیشن استفاده کرده یا با مشاور صحبت کنید. همچنین خواب ناکافی می تواند در تولید هورمون ‏هایی مانند ملاتونین، کورتیزول و هورمون ‏های تولید مثل اختلال تولید کند. براساس توصیه پزشکان بیشتر بزرگسالان به حدود 7 تا 9 ساعت خواب باکیفیت در شب نیاز دارند.

الهام 33 ساله می‏ گوید: بعد از یک سال اقدام به بارداری ناموفق تمام فکر و ذکرم مشکل باروری شده بود. شب‏ ها به سختی می‏ خوابیدم و به خاطر استرس و فکر و خیال زیاد، مدام از خواب می‎پریدم. پزشکم گفت علاوه بر ادامه روند درمان باید منظم کردن ساعت خواب و کنترل استرسم را جدی بگیرم. شرکت در جلسات مشاوره و کلاس یوگا باعث شد بتوانم آرامش بیشتری به دست آورم و روند درمان را بهتر پیگیری کنم. او اکنون چهارمین ماه بارداری خود را سپری می کند.

اقدامات فوری و اولین قدم ها برای مردان نابارور

ناباروری در مردان می‎تواند دلایل مختلفی داشته باشد. خبر خوب آن که اگر ناباروری به دلیل کاهش کیفیت اسپرم باشد، با برخی اقدامات قابل اصلاح و درمان است. نکته مهم اقدام فوری و به موقع است تا بتوان در زمان مناسب به باروری دست پیدا کرد.

دوری از عوامل گرمایی مخرب

اولین اقدام مهم و پیشگیرانه درباره ناباروری مردان، دوری از دمای زیاد به خصوص در ناحیه بیضه ‎ها و آلت تناسلی است. برای مثال:

• از سونا، جکوزی و حمام بسیار داغ به صورت مکرر استفاده نکنید.
• لپ تاپ را به مدت طولانی روی پاهای خود قرار ندهید.
• لباس زیر خیلی تنگ نپوشید.
• سبک زندگی سالم داشته باشید، سیگار، مشروب و قلیان را کنار بگذارید. مصرف این موارد می‎تواند تعادل هورمونی و عملکرد طبیعی بیضه را با اختلال مواجه کند.
• به ورزش و خواب کافی اهمیت بدهید.
• وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.

تغذیه دوستدار اسپرم

رژیم غذایی سالم به تنهایی ناباروری را درمان نمی کند اما شرایط را برای بهبود کیفیت اسپرم فراهم می کند. براساس اطلاعات منتشر شده در مایوکلینیک، رژیم غذایی سرشار از آنتی اکسیدان ها ممکن است به کاهش آسیب اکسیداتیو وارد شده به اسپرم کمک کند. در نتیجه یک رژیم غذایی دوستدار اسپرم می تواند تاثیر قابل توجهی بر بهبود کیفیت اسپرم و قدرت باروری داشته باشد. حتما موارد زیر را در رژیم غذایی خود در نظر بگیرید:

• روی (زینک) در تولید تستسترون، بلوغ اسپرم و حفظ کیفیت آن نقش دارد. گوشت قرمز، غذاهای دریایی، حبوبات، مغزها و تخم کدو منابع غنی از روی هستند.
• سلنیوم به حفاظت از اسپرم در برابر آسیب های اکسیداتیو کمک ‎کند و در تحرک اسپرم نیز تاثیر دارد. برای رساندن سلنیوم کافی به بدن ماهی، تخم مرغ، غلات کامل و آجیل برزیلی را در رژیم غذایی خود قرار دهید.
• ویتامین C: ویتامین سی یک آنتی اکسیدان قوی است که از آسیب رادیکال های ازاد به اسپرم جلوگیری می‌کند. مرکبات، کیوی، توت فرنگی و فلفل دلمه‌ای منابع مناسبی از ویتامین C هستند.
• ویتامین E در کنار ویتامین C از غشای سلول اسپرم محافظت می‎کند. بادام، فندق، تخمه آفتاب گردان و روغن‎های گیاهی منابع خوبی از ویتامین E هستند.
• امگا3 نیز در ساخت غشای سلول های اسپرم نقش قابل توجهی دارد. برای دریافت امگا3 ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین یا قزل آلا مصرف کنید.
• در کنار این موارد مصرف روزانه میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها و پروتئین های سالم را در رژیم غذایی خود قرار داده و از مصرف فست فودها، غذاهای سرخ شده نوشیدنی های شیرین تا حد امکان خودداری کنید.

اولین روش درمان ناباروری که معمولا توصیه می‎شود

بسیاری از متخصصان و پزشکان در اولین قدم درمان، مشاوره روانشناسی و روانشناختی را توصیه می‎کنند. چراکه ناباروری و روند درمان آن می‎تواند باعث ایجاد اضطراب، ناامیدی و فشار روانی زیادی بر زوجین شود. استرس و نگرانی در بدن باعث بهم خوردن تعادل هورمونی در بدن شده و روند درمان را با مشکل مواجه می‎کند. استرس مزمن معمولا بر کیفیت زندگی، خواب، روابط زناشویی، تغذیه و حتی پایبندی به روند درمان تاثیر منفی می‎گذارد.

بهترین گیاهان دارویی برای درمان ناباروری

در طب سنتی نیز گیاهان دارویی مختلفی برای تقویت قوای جنسی مردان وجود دارد اما باید بدانید هیچ کدام از آن‎ها درمان قطعی ناباروری نیستند و فقط گاهی می‎توانند کمک کننده باشند. همچنین گیاه دارویی نیز باید طبق نظر پزشک متخصص طب سنتی مصرف شود و باید از مصرف خودسرانه آن خودداری کرد.

• جنسینگ خواص آنتی اکسیدانی داشته و معمولا بر بهبود عملکرد جنسی تاثیر می‏گذارد.
• ریشه گیاه ماکا یک مکمل مناسب برای افزایش انرژی و بهبود عملکرد جنسی است.
• سیاه دانه نیز در برخی مطالعات آزمایشگاهی برای اثرات احتمالی بر کیفیت اسپرم و کاهش التهاب مورد بررسی قرار گرفته است.

اشتباه بزرگ در مسیر درمان که باید از آن پرهیز کنید

بسیاری از زوج ‎ها بعد از چند ماه تلاش ناموفق برای بارداری بدون انجام بررسی های لازم سراغ روش ‎های غیر علمی توصیه شده توسط دیگران یا فضای مجازی، داروهای گیاهی یا درمان های تبلیغاتی می‏ روند. این کار نه تنها به درمان کمک نمی ‎کند بلکه گاهی باعث آسیب به سلامتی بدن شده یا باعث از دست رفتن زمان طلایی درمان به خصوص در زنان بالای 35 سال می شود. شروع خودسرانه داروهای هورمونی، قطع درمان دارویی پزشک، عقب انداختن مراجعه به پزشک متخصص، بررسی درمان فقط در یکی از زوجین از جمله اشتباهات بزرگ در روند درمان است که باید از آن‌ ها خودداری کنید.

مشاورین رادینا همراه هوشمند شما در مسیر باروری

مسیر درمان برای هر زوج متفاوت است و انتخاب بهترین روش درمان باید با توجه به سن، علت ناباروری، مدت زمان اقدام، شرایط روحی و روانی فرد انتخاب شود. در نتیجه دریافت مشاوره تخصصی و استفاده از یک روند درمان اختصاصی برای هر شخص چیزی است که روند درمان را بهتر، کوتاه ‎تر و البته آرامش‏ بخش ‏تر می کند.

مشاورین رادینا در ابتدا شرایط عمومی و ناباروری شخص، نتایج آزمایش ها و سوابق پزشکی او را بررسی کرده و برای داشتن بهترین مسیر درمان به شما راهکار می دهند. همچنین در صورت نیاز به مشاور و روانشناس، رادینا متخصصان مجرب و حرفه ‏ای را به شما معرفی می کند. خبر خوب آن که مشاوره اولیه رادینا به صورت کاملا رایگان به شما داده می ‏شود. بنابراین منتظر چه هستید؟ همین امروز با رادینا تماس بگیرید.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره درمان ناباروری با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

جمع بندی

در حال حاضر زوج‌های زیادی در دنیا با مشکل ناباروری مواجه هستند. برای درمان این مشکل روش‌های مختلفی وجود دارد، اما اولین و مهم‌ترین گام درمان، تشخیص دقیق علت ناباروری است. از این رو، در صورت ناباروری زوجین، هم زن و هم مرد باید آزمایش‌های مختلفی انجام دهند تا علت دقیق ناباروری مشخص شده و مناسب‌ترین روش درمانی برای آن مشکل انتخاب شود. در برخی موارد، روش‌های کمک‌باروری مانند عمل IVF (لقاح آزمایشگاهی) نیز می‌تواند با توجه به شرایط زوجین به عنوان یکی از گزینه‌های درمانی مورد استفاده قرار گیرد.

سوالات متداول

برای درمان نازایی چی بخوریم؟

هیچ ماده غذایی نمی ‎تواند به تنهایی ناباروری را درمان کرده و جایگزین روش های پزشکی شود. اما داشتن رژیم غذایی سالم و مغذی شامل سبزیجات، میوه ها، غلات کامل، حبوبات، ماهی، مغزها و مصرف مکمل هایی مانند اسید فولیک، ویتامین D، آهن یا روی می تواند به روند درمان بسیار کمک کند.

گیاه پنجه مریم برای درمان نازایی مفید است؟

در طب سنتی گیاه پنجه مریم بیشتر برای پاکسازی مغز، درمان نقرص و سیاتیک و در برخی موارد تنظیم قاعدگی استفاده شده است. در واقع هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد گیاه پنجه مریم برای درمان نازایی مفید است. در برخی موارد مصرف خودسرانه این گیاه چه به صورت بخور، قطره یا هر شکل دیگر می‎تواند منجر به سقط جنین نیز شود.