آشنایی با اختلالات اسپرم و تاثیر آن بر ناباروری مردان


اگر شما هم با وجود تلاش چندین ماهه برای بارداری، هنوز موفق به فرزندآوری نشده‌اید، یکی از احتمالات جدی برای دلیل ناباروری شما می‌تواند اختلالات اسپرم باشد. ناهنجاری‌های اسپرم آقایان از اصلی‌ترین دلایل ناباروری مردان به شمار می‌رود که طیف گسترده‌ای از مشکلات را دربرمی‌گیرد و به صورت موقت یا دائمی، مانع از بارداری همسر می‌شود.

به‌طور کلی اختلال در کمیت و کیفیت اسپرم در اثر عواملی همچون مصرف سیگار و الکل، بیماری‌های کلیوی، علل محیطی، ابتلا به اوریون، سبک زندگی نامناسب، ناهنجاری‌های کروموزومی، عدم تعادل هورمونی، انسداد یا آسیب‌دیدگی مجاری تولیدکننده و انتقال‌دهنده اسپرم، بالا رفتن سن و... رخ می‌دهد. کمبود اسپرم و کاهش تعداد آن در مایع منی یکی از شایع‌ترین علل ناباروری مردان است.

بیماری های بیضه، عامل اختلالات اسپرم

یکی از دلایل وجود اشکال در نحوه و میزان تولید اسپرم یا نامناسب بودن کیفیت، شکل و تحرک آن‌ها، وجود ناهنجاری در بیضه‌ها یا اختلال در عملکرد آن‌ها است. بیضه‌ها دو غده جنسی در بدن مردان هستند که وظیفه تولید اسپرم را بر عهده دارند.

اسپرم تولیدشده در بیضه با عبور از لوله‌های منی‌ بر یا مجاری وازدفران (Vas deferens)، خود را به میزراه و سپس به رحم زن (در صورت مقاربت) می‌رساند. حال اگر بیماری و مشکلی در بیضه‌ها رخ دهد، عمل تولید و ترشح اسپرم نیز با مشکل مواجه می‌شود. عمده‌ترین اختلالات بیضوی اثرگذار بر اسپرم‌ها عبارتند از:

  • التهاب بیضه
  • داشتن بیضه‌های غیرطبیعی
  • تورم رگ‌های موجود در کیسه بیضه


مشکلات بیضه، عامل اختلالات اسپرم

آشنایی با انواع اختلالات اسپرم

انواع اختلالات اسپرم براساس دسته‌بندی آن درخصوص اشکالات ظاهری، کمی، حرکتی و میزان بلوغ، شامل موارد زیر می‌شود:

تعداد غیر طبیعی اسپرم ها

تعداد اندک و غیرطبیعی اسپرم در مایع منی انزال‌شده، باعث بروز مشکلات باروری در مردان می‌گردد. کمبود اسپرم با کاهش شانس بارور کردن تخمک، احتمال حاملگی را کاهش می‌دهد و براساس شدت آن شامل سه دسته الیگواسپرمی، کریپتوزواسپرمی یا آزواسپرمی است.

الیگواسپرمی (Oligospermia)

منظور از الیگواسپرمی یا الیگوزواسپرمیا وضعیتی است که طی آن، کمتر از ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلی‌لیتر مشاهده شود. درواقع طبق معیارهای اعلام‌شده از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، حداقل اسپرم نرمال در مایع منی برای حفظ شانس باروری طبیعی حدود ۱۵ میلیون در میلی‌لیتر می‌باشد و مقادیر کمتر از آن باروری را با مشکل مواجه می‌کند. مشاهده ۱۰۰ هزار تا ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلی‌لیتر از منی، نشان‌دهنده اختلال الیگواسپرمی است که باعث ناباروری مطلق نمی‌شود اما شانس باروری طبیعی را کم می‌کند.

انواع اختلالات اسپرم؛ الیگواسپرمی

کریپتوزواسپرمی (Cryptozoospermia)

کریپتوزواسپرمیا به وضعیتی حادتر از الیگواسپرمی گفته می‌شود که حداکثر ۱۰۰ هزار اسپرم در هر میلی‌لیتر از مایع منی را نشان می‌دهد. می‌توان گفت کریپتوزواسپرمی نوعی الیگواسپرمی با شرایطی وخیم‌تر است که نیاز به درمان‌های مؤثر برای وقوع باروری در همسر دارد.

آزواسپرمی (Azoospermia)

شدیدترین وضعیت کمبود اسپرم در مردان که با نام آزواسپرمی شناخته می‌شود، نشان‌دهنده فقدان هرگونه اسپرم در مایع منی است. در آزواسپرمیا تعداد اسپرم‌ها صفر تشخیص داده می‌شود و بنابراین امکان باروری را به‌طور کامل سلب می‌کند. آزواسپرمی براساس علت وقوع آن شامل دو نوع آزواسپرمی انسدادی و غیرانسدادی است.

در آزواسپرمی انسدادی، علت صفر بودن اسپرم انسداد مجاری انتقال آن به میزراه و سپس خروج آن حین انزال است. در این شرایط اسپرم در بیضه مرد تولید می‌شود ولی هیچ راهی به بیرون نمی‌یابد. در آزواسپرمی غیرانسدادی یا آزواسپرمی ترشحی هیچ مانعی در مسیر خروج اسپرم وجود ندارد و علت صفر بودن اسپرم، اختلال در فرایند تولید آن است.

لازم به ذکر است که در مردان مبتلا به آزواسپرمی، انزال و خروج مایع منی رخ می‌دهد اما بررسی نمونه منی نشان‌دهنده فقدان اسپرم در آن می‌باشد.

تحرک کم اسپرم ها (آستنواسپرمی)

تحرک کم اسپرم‌ها که با نام آستنواسپرمی یا آستنوزواسپرمیا (Asthenozoospermia) شناخته می‌شود، به سرعت پایین یا جهت حرکت نامناسب اسپرم اشاره دارد. درواقع براساس معیارهای سازمان WHO، نوع حرکت اسپرم‌ها در دو دسته پیش‌رونده و غیرپیش‌رونده جای می‌گیرد. در تحرک پیش‌رونده، اسپرم‌ها در امتداد خطوط مستقیم یا دایره‌های بزرگ (با تغییر جهت اندک) شنا می‌کنند.

در تحرک غیرپیش‌رونده می‌توان اسپرم‌هایی را دید که با وجود حرکت کردن، مسیری مستقیم ندارند و حول دایره‌های کوچکی می‌چرخند. می‌توان گفت حرکت ارتعاشی اسپرم‌ها در جای خود یک حرکت غیر پیش‌رونده است؛ درحالی که حرکت زیگزاگی اگر رو به جلو باشد پیش‌رونده محسوب می‌شود.

با توجه به دسته‌بندی ذکرشده، یک نمونه مایع منی طبیعی می‌بایست دارای حداقل ۴۰ درصد اسپرم متحرک و دست‌کم ۳۲ درصد اسپرم با حرکت پیش‌رونده باشد. در غیر این صورت، مرد مبتلا به آستنواسپرمیا تشخیص داده می‌شود که خود این اختلال شامل سه نوع آستنواسپرمی شدید، متوسط و یا خفیف است.

میزان تحرک اسپرم و تاثیر آن بر ناباروری
بیشتر بخوانید: میزان تحرک اسپرم و تاثیر آن بر ناباروری

مورفولوژی اسپرم ها (تراتواسپرمی)

منظور از تراتواسپرمیا (Teratospermia) مشاهده اسپرم‌هایی با شکل (مورفولوژی) غیرطبیعی و ناهنجار در مایع منی است که این امر، لقاح اسپرم با تخمک را مختل می‌کند. باید گفت شکل طبیعی یک اسپرم شامل سه ویژگی سر بیضی‌شکل، دم بلند و نازک و گردن ضخیم می‌باشد.

در مواردی ممکن است اسپرم‌ها با دو سر، دو دم، گردن نازک و... دیده شوند که در این صورت دارای اختلال در شکل می‌باشند. در حالت طبیعی لازم است اسپرم‌های دارای مورفولوژی استاندارد دست‌کم ۴ درصد باشند؛ لذا مقادیر کمتر از آن با نام تراتواسپرمی شناخته می‌شود.

شکل اسپرم ها نقش مهمی در میزان تحرک آن ها دارد

ترکیب اختلالات اسپرم

همان‌طور که بیان شد، ممکن است برخی اختلالات اسپرم به‌طور همزمان رخ دهد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: هایپواسپرمی و نکرواسپرمی. در هایپواسپرمی، حجم مایع منی طی یک انزال کمتر از ۱.۵ میلی‌لیتر می‌باشد که ممکن است علاوه بر کمبود اسپرم باعث بروز دیگر اختلالات اسپرمی نیز شود.

حجم کم مایع منی اغلب به علت ناهنجاری در وزیکول سمینال یا مجاری انزال رخ می‌دهد. اصطلاح نکرواسپرمی نیز به وجود تعداد زیادی اسپرم مرده در منی اشاره دارد. در حالت طبیعی می‌بایست حداقل ۵۸ درصد اسپرم‌های مایع منی زنده باشند؛ لذا کم بودن اسپرم‌های زنده نوعی از مشکلات باروری را ایجاد می‌کند که به نکرواسپرمی معروف است.

عوامل مؤثر بر ناهنجاری ها و اختلالات اسپرم

بروز اختلالات و ناهنجاری‌های اسپرم ناشی از عوامل مختلفی است که برخی از آن‌ها قابل کنترل و درمان و برخی غیرقابل کنترل می‌باشد. عمده‌ترین دلایل ایجاد اختلال در شکل، تعداد، بلوغ و تحرک اسپرم‌ها عبارتند از:

  • بیماری‌های عفونی: عفونت‌های التهابی نظیر بیماری اوریون، با آسیب رساندن به مجاری تناسلی یا ایجاد التهاب در بیضه‌ها و از بین رفتن آن‌ها موجب اختلالات باروری می‌شوند. طبق بررسی‌ها، در ۲۵ درصد مردانی که از پس بلوغ اوریون می‌گیرند، ناباروری رخ می‌دهد.
  • عدم تعادل هورمون‌ها: اختلال و عدم تعادل هورمونی عامل ۲ الی ۵ درصد از موارد ناباروری مردان است. تولید نامناسب و اندک هورمون‌های LH یا FSH با کاهش تولید تستوسترون و اسپرم، توان باروری مردان را کم می‌کند.
  • ضعف دستگاه ایمنی بدن: اختلالات و مشکلات سیستم ایمنی بدن نیز در فرایند تولید و ترشح اسپرم‌ها نقش دارد. گاهی به دلیل تولید آنتی‌بادی‌های ضد اسپرم توسط بدن مردان، اسپرم‌ها به هم می‌چسبند و قدرت تحرک خود را از دست می‌دهند.


بالا یا پایین بودن هورمون تستوسترون و ناباروری مردان
بیشتر بخوانید: بالا یا پایین بودن هورمون تستوسترون و ناباروری مردان

مهم ترین دلایل کمبود تعداد اسپرم

همان‌گونه که ذکر شد یکی از اصلی‌ترین اختلالات اسپرم مردان، کم شدن تعداد اسپرم یا عدم وجود آن در مایع منی و بخش‌های مختلف دستگاه تولید مثل است که عمده‌ترین علت ناباروری مردان را شامل می‌شود. کاهش تعداد اسپرم‌ها در اثر دلایل و عوامل بسیار گوناگونی شکل می‌گیرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • عفونت‌های شدید پس از بلوغ
  • داشتن زمینه ژنتیکی و مشکلات ارثی
  • اختلالات هورمونی
  • مصرف تنباکو، الکل و سایر مواد مشابه
  • انجام عمل فتق
  • قرارگیری در معرض پرتوهای مضر
  • پوشیدن لباس زیر تنگ
  • قرار گرفتن در معرض سموم و مواد شیمیایی
  • آسیب‌دیدگی ناحیه کشاله ران
  • انسداد مجاری انتقال اسپرم در اثر عفونت‌های قبلی


مشکلات بیضه، عامل اختلالات اسپرم

بازگرداندن وازکتومی؛ راهی برای بازگشت باروری مردان

عمل وازکتومی معکوس که با نام وازووازستومی شناخته می‌شود، راهی برای باز کردن و رفع انسداد ایجادشده در لوله‌های وازدفران طی عمل وازکتومی است. درواقع، حدود ۵ درصد از مردان پس از انجام عمل وازکتومی برای پیشگیری از باروری، از تصمیم خود منصرف می‌شوند و قصد ترمیم لوله‌های اسپرم‌بر را دارند. همچنین در مواردی به علت بروز فتق و شکاف در لوله‌های واز پس از عمل وازکتومی، انجام جراحی وازووازستومی ضرورت پیدا می‌کند.

راه های افزایش کیفیت اسپرم

با توجه به این که عوامل مختلفی موجب کاهش کیفیت اسپرم و در نتیجه ناباروری مردان می‌شود، می‌توان با رعایت برخی نکات از ضعیف شدن اسپرم‌ها جلوگیری کرد و توان آن‌ها را برای لقاح با تخمک افزایش داد. این راهکارها عبارتند از:

  • ورزش منظم و مداوم
  • پرهیز از مصرف نوشیدنی‌های الکلی
  • اجتناب از مصرف سیگار، دخانیات و مواد مخدر
  • تأمین ویتامین D مورد نیاز بدن
  • پرهیز از مصرف خودسرانه داروها
  • مصرف کافی آنتی اکسیدان‌ها
  • استفاده از آشوا گاندا یا جینسینگ هندی
  • خودداری از مصرف چربی‌های ناسالم و جایگزینی آن‌ها با چربی‌های کم‌خطر
  • پرهیز از قرارگیری در محیط‌های آلوده


تقویت اسپرم ضعیف
بیشتر بخوانید: چند راه درمانی برای تقویت اسپرم ضعیف


نظری ثبت نشده

نظر شما