آشنایی با راه‌های تشخیص و درمان یائسگی زودرس


یائسگی پدیده‌ای طبیعی در بدن زنان است که اغلب با آغاز دهه ششم زندگی رخ می‌دهد و ضمن پایان دادن به خون‌ریزی‌های ماهانه (قاعدگی)، موجب توقف توان باروری زنان می‌شود. اگر یائسگی در زمانی زودتر از حد معمول رخ دهد یا علائم آن در سنین پایین‌تر مشاهده شود، تحت عنوان یائسگی زودرس معرفی می‌گردد که نیازمند معاینه و درمان‌های پزشکی است.

اگرچه همواره پیشگیری بهتر از درمان است؛ اما با مشاهده علائم یائسگی زودرس در هر زمانی باید به پزشک متخصص مراجعه کرد تا فرایند درمان بهتر و سریع‌تر انجام گیرد. به‌طور کلی، یائسگی زودرس در اثر علل و عوامل مختلفی شکل می‌گیرد که بسیاری از آن‌ها ریشه ارثی و ژنتیکی دارد و بسیاری نیز به سبک زندگی و داروهای مصرفی مربوط می‌شود. بنابراین تشخیص به‌موقع و کنترل این بیماری می‌تواند مانع از نازایی و ناباروری بانوان به‌ویژه در سنین پایین گردد.

یائسگی زودرس

یائسگی زودرس چیست؟

یائسگی زودرس به فرایندی در بدن خانم‌ها اشاره دارد که طی آن، علائم و نشانه‌های یائسگی در سن پایین (تقریباً زیر ۴۰ سالگی) مشاهده می‌شود و زنان را با مشکلات باروری مواجه می‌کند‌.

یائسگی زودرس
بیشتر بخوانید: یائسگی زودرس؛ از علائم و علل بروز تا تشخیص و درمان

نشانه ها و علائم یائسگی زودرس

باید گفت که اغلب علائم یائسگی زودرس به‌طور موقت رخ می‌دهند و با برخی روش‌های درمانی قابل رفع هستند. از مهم‌ترین علائم و نشانه‌های یائسگی زودرس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • احساس گرگرفتگی
  • تعریق شبانه
  • افزایش حساسیت و تحریک‌پذیری
  • تغییرات خلق و خو
  • احساس خستگی بی‌دلیل
  • تغییر ترشحات واژن در پی تغییرات هورمونی
  • خشکی و نازک شدن بافت واژن و فرج


نغییرات خلق و خو از علائم شایع یائسگی زودرس

آشنایی با علل و دلایل یائسگی زودرس

در پاسخ به این سؤال که چرا یائسگی زودرس رخ می‌دهد، نمی‌توان جواب دقیق و یکسانی داد. به‌طور کلی، علل و عوامل یائسگی زودرس در دو دسته ارثی و محیطی قرار می‌گیرد. اصلی‌ترین دلایل این اختلال عبارتند از:

  • سابقه خانوادگی و ژنتیک
  • خارج کردن تخمدان‌ها
  • آنتی‌استروژن ناشی از مصرف سیگار
  • لاغری بیش از حد
  • رادیوتراپی و داروهای شیمی‌درمانی
  • پیروی از رژیم غذایی گیاه‌خواری مطلق
  • ابتلا به صرع
  • بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و کم‌کاری یا پرکاری تیروئید
  • سبک زندگی نادرست همچون خواب کم یا نامنظم
  • التهاب ناشی از برخی بیماری‌ها


یائسگی زودرس چگونه تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص یائسگی زودرس و اقدام سریع به درمان آن، توجه به وضعیت چرخه قاعدگی بسیار اهمیت دارد. توقف سیکل پریود همراه با گرگرفتگی شدید در دختران یا زنان جوان، نیازمند بررسی فوری پزشک می‌باشد. پزشک متخصص علاوه بر پرسش از فرد درخصوص وضعیت عادت ماهانه، سابقه جراحی تخمدان، سابقه شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، پیشینه خانوادگی، عفونت ناحیه لگن، نارسایی هورمونی و... تست‌های ویژه‌ای را برای بیمار تجویز می‌کند.

یکی از این آزمایش‌ها، تست هورمون FSH است که دو مرتبه و به فاصله یک ماه انجام می‌گیرد. مقدار عادی این هورمون در خون بین ۱۰ تا ۱۵ ml در هر واحد است و اگر این میزان به بیش از ۴۰ ml برسد، نشان‌دهنده بیماری خواهد بود.

تست هورمون FSH، یکی از راههای تشخیص یائسگی زودرس

آیا یائسگی زودرس درمان دارد؟

اگرچه هنوز راهکار کامل و مؤثری برای درمان قطعی یائسگی زودرس ارائه نشده، اما امروزه می‌توان با روش‌های نوین پزشکی نسبت به درمان و اصلاح مشکلاتی از قبیل بی‌نظمی قاعدگی، اختلال در بلوغ فولیکول‌ها و تخمک‌گذاری نامنظم اقدام کرد. درمان ناباروری ناشی از یائسگی زودرس به کمک تکنیک‌هایی همچون تزریق داروهای تحریک تخمدان یا استفاده از تخمک اهدایی امکان‌پذیر است.

همچنین بهره گرفتن از هورمون‌درمانی، با کاهش خطر پوکی استخوان و بیماری‌های قبلی موجب مهار یائسگی زودرس می‌گردد. به‌طور کلی، روش‌های درمان یائسگی زودرس شامل موارد زیر می‌شود:

هورمون درمانی در یائسگی زودرس

برای رفع علائم یائسگی زودرس و کمک به بازگشت قدرت باروری زنان، هورمون‌درمانی (MHT) راهکار مؤثری به حساب می‌آید. مصرف مکمل‌های استروژن و پروژسترون –و گاهی تستوسترون– با کاهش علائم و عوارض یائسگی موجب جلوگیری از استئوپروز یا پوکی استخوان می‌شود. همچنین درمان به کمک این هورمون‌ها در قالب دارو یا شیاف‌های هورمونی، دوره‌های قاعدگی را نظم و تداوم می‌بخشد.

هورمون‌درمانی به کاهش گرگرفتگی یائسگی، بهبود عوارض ناشی از کاهش استروژن در بدن و همچنین کاهش علائم بی‌اختیاری کمک می‌کند. لازم به ذکر است که میزان تجویز این هورمون‌ها برای درمان یائسگی زودرس، کمی بیشتر از دوز تجویزی برای زنان یائسه است؛ بنابراین خود هورمون‌درمانی نیز می‌تواند عوارضی را به دنبال داشته باشد.

هورمون درمانی، از راه های موثر در درمان یائسگی زودرس

قرص ضد بارداری

مصرف قرص‌های ضدبارداری صرفاً به عنوان تسکین‌دهنده علائمی نظیر گرگرفتگی توصیه می‌شود و امکان درمان یائسگی زودرس با قرص ال دی وجود ندارد. ضمناً به دلیل اثرات جانبی، بهتر است قرص‌های پیشگیری از بارداری تحت نظر پزشک مصرف گردد.

قرص ضد افسردگی

برخی داروهای بازدارنده بازجذب سروتونین که به‌عنوان قرص ضد افسردگی مصرف می‌شوند، در بهبود علائم یائسگی زودرس –همچون کاهش ۶۰ درصدی گر گرفتگی– مؤثر هستند. البته این داروها را نیز باید تحت نظر پزشک و طبق برنامه زمان‌بندی مصرف کرد.

استفاده از پی آر پی (PRP) تخمدان

استفاده از سلول‌های خون بنیادی و همچنین پلاکت‌های غنی‌شده یا PRP و تزریق آن به تخمدان‌ها، تا حدودی می‌تواند باعث بهبود و تقویت تخمدان و فرایند تخمک‌گذاری شود. بااین‌حال در صورت پیشروی بیماری، این راهکار تأثیر چندانی در افزایش قدرت باروری زنان ندارد.

استفاده از prp می تواند باعث بهبود و تقویت تخمدان و فرایند تخمک‌گذاری شود.


درمان ناباروری به روش PRP
بیشتر بخوانید: درمان ناباروری با PRP رحم و تخمدان

تخمک اهدایی

در بسیاری از موارد، یائسگی زودرس قدرت باروری زنان را به حدی کاهش می‌دهد که دیگر امکان رشد تخمک‌های بالغ و بارور برای بارداری آن‌ها وجود نخواهد داشت. در چنین شرایطی می‌توان با برخی روش‌های جایگزین نظیر استفاده از تخمک اهدایی، باز هم بارداری را تجربه نمود و صاحب فرزندانی سالم شد.

توصیه می‌شود خانم‌هایی که شاهد یائسگی زودرس در اقوام نزدیک خود هستند و قصد بارداری را در آینده را دارند، در اولین فرصت نسبت به فریز تخمک‌های خود اقدام نمایند؛ چراکه احتمال بروز یائسگی زودهنگام در خود آن‌ها نیز بالا می‌باشد.

درمان یائسگی زودرس در خانه

در کنار درمان‌های دارویی و پزشکی، برخی راهکارهای خانگی و سنتی نیز باعث بهبود علائم یائسگی زودرس و به تعویق انداختن نازایی ناشی از آن می‌شود. برای مثال، در مواردی می‌توان حتی با پوشیدن لباس‌های کمتر و نازک و نوشیدن مایعات خنک، علائمی همچون گر گرفتگی را کاهش داد. ازجمله روش‌های خانگی درمان یائسگی زودرس باید به موارد زیر اشاره کرد:

ورزش منظم

ورزش کردن به عنوان یکی از فاکتورهای اثرگذار بر سلامتی، در درمان یائسگی زودرس نیز مفید است. داشتن تمرینات منظم همچون ورزش‌های کگل با افزایش استحکام عضلات کف لگن و کاهش بی‌اختیاری ادرار، به بهبود کیفیت روابط جنسی و ارگاسم بهتر بیمار کمک می‌کند.

تکنیک‌های ماساژ و تنفس عمیق هم به کاهش عوارض یائسگی زودرس کمک می‌کند. برای دریافت یک برنامه تمرینی مناسب در زمینه ورزش‌های تایچی و یوگا می‌توان با پزشک متخصص مشورت کرد. تمامی این ورزش‌ها ضمن حفظ وزن در محدوده مناسب، باعث کاهش استرس و اضطراب، رفع خستگی‌های مداوم دوران یائسگی، کاهش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی و کاهش ریسک ابتلا به دیابت می‌شوند.

داشتن تمرینات منظم ورزشی در درمان یائسگی زودرس موثر است.

ترک سیگار و الکل

مصرف هرگونه دخانیات و مواد مخدر سنتی یا صنعتی به دلیل اثر مخرب بر ارگان‌های بدن به‌ویژه دستگاه‌های تناسلی، نه‌تنها اثر مثبتی روی یائسگی زودرس ندارد بلکه شدت آن را نیز افزایش می‌دهد. ترک سیگار و الکل به همراه دوری از استرس و اضطراب، نقش مؤثری در کاهش عوارض یائسگی زودرس خواهد داشت و همچنین ریسک بروز بیماری‌های قلبی و سکته قلبی را کم می‌کند.

برای درمان یائسگی زودرس چه بخوریم؟

رژیم غذایی و خوراکی‌های مصرفی در طول یائسگی، نقش مهمی در تسریع این وضعیت یا کاهش علائم آن دارد. به عنوان مثال، کاهش مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار در درمان علائم یائسگی زودرس مفید است. همچنین افزایش مصرف حبوبات، میوه و سبزیجات تازه برای کمک به سلامت استخوان‌ها و جلوگیری از افزایش وزن توصیه می‌شود.

فست‌فودها، غذاهای قندی و بسیار شیرین و غذاهای تند، میزان گر گرفتگی ناشی از یائسگی را شدت می‌بخشند؛ در حالی که غذاهای سرشار از استروژن نظیر تخم کتان، سویا، لوبیا و دانه کنجد در کنترل گرگرفتگی و سایر علائم یائسگی مؤثرند. بهتر است که نوشیدن آب کافی، مصرف غذاهای پروتئین‌دار و مصرف مکمل‌های غذایی ویژه نیز مد نظر قرار گیرد. 

رژیم غذایی مناسب تاثیر زیادی در کاهش علائم یائسگی زودرس دارد.

گیاهان مفید برای کاهش علائم یائسگی

استفاده از گیاهان برای درمان بیماری‌های مختلف به‌ویژه بهبود علائم و عوارض یائسگی نقش زیادی دارد. بااین‌حال، باید دانست که مصرف داروهای گیاهی نیز همچون داروهای شیمیایی، صرفاً با تجویز پزشک متخصص امکان‌پذیر است تا مواردی همچون تفاوت مزاج‌ها را نیز در نظر گیرد. طبق مطالعات طب سنتی و تجربیات متعدد، گیاهان و ادویه‌جات زیر در درمان یائسگی زودرس و کاهش علائم آن مؤثر هستند:

  • شبدر قرمز، گل پامچال، گزنه، گل ساعتی و شنبلیله برای درمان اختلالات قاعدگی
  • دم کرده زنجبیل، زعفران و دارچین برای کنترل علائم شایع یائسگی زودرس
  • ترکیب طبیعی ساخته‌شده از شیرین بیان، تخم کرفس، پونه، رازیانه و آنیسون
  • فوفل و جینسینگ برای رفع علائم ناشی از یائسگی زودهنگام
  • کوهوش سیاه یا بلک کوهش (دارویی با کمترین عارضه و بیشترین اثرگذاری) برای درمان گرگرفتگی، بهبود خلق‌وخو، کاهش تعریق، کاهش خشکی واژن و پیشگیری از پوکی استخوان
  • سویا برای جبران کمبود استروژن و رفع علائم ناشی از آن
  • گیاه پنج انگشت برای بهبود مشکلاتی همچون اختلالات قاعدگی


دم کرده های زنجبیل و دارچین برای کنترل علائم شایع یائسگی زودرس، بسیار موثر هستند.

سخن پایانی

یائسگی زودرس، مشکلی است که برخی از زنان را در سن زیر ۴۰ سالگی درگیر می‌کند و علاوه بر کاهش شدید قدرت باروری، علائم و عوارضی را گاهی به مدت چند سال به دنبال می‌آورد. اگرچه این بیماری در اکثر مواقع قابل درمان نیست؛ اما راهکارهای بسیاری برای کنترل علائم و کاهش عوارض آن وجود دارد که به آن‌ها اشاره شد.

همچنین یائسگی فرصت فرزندآوری را به‌طور کامل از بین نمی‌برد و امروزه روش‌های نوین پزشکی همچون استفاده از فریز تخمک، اجازه تجربه مجدد بارداری در خانم‌های یائسه را نیز فراهم می‌کند. بنابراین بهتر است نگاه مثبتی به یائسگی به‌عنوان یک فرایند طبیعی در بدن زنان داشت و خود را برای گذراندن آن به بهترین شکل آماده کرد.

فریز کردن تخمک
بیشتر بخوانید: فریز تخمک؛ راه حفظ باروری در دختران مجرد


2 دیدگاه

  • پیش فرض
    کاربر
    -

    سلام من 34 سالمه و هنوز بچه دار نشدم دکتر که رفتم گفته تنها راهش تخمک اهدایی هست. هیچ راه درمانی برای یائسگی زودرس وجود داره؟

    • پیش فرض
      نوشین دهقان
      -

      سلام دوست عزیز. وقت به خیر

      باید آزمایشات بررسی شود ولی اگر دکترتان اینگونه صلاح دیدند حتما ذخیره تخمدان صفر یا نزدیک به صفر بوده و باید تخمک اهدایی بگیرید.

نظر شما