نشانه های نارسایی کلیه، از علائم اولیه تا درمان

بیماری های مزمن کلیوی که در میان حدود 10 درصد از افراد جامعه دیده می شود، علائم خاصی دارند که آشنایی با آن ها می تواند به تشخیص فوری و آغاز به موقع درمان ها کمک کند. در صورتی که احساس ضعف و خستگی یا حالت تهوع و تنگی نفس همراه با نشانه هایی مانند تغییر در ظاهر و حجم ادرار یا تورم دست ها و پاها باشد، احتمال ابتلا به نارسایی کلیه وجود دارد. در این مطلب از رادینا سلامت، شایع ترین علائم بیمای کلیوی و راه های درمان آن به ویژه پیوند کلیه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

چه زمانی کلیه ها از کار می افتند؟

از کار افتادن کلیه ها که به نارسایی کلیه معروف است، زمانی رخ می دهد که یک یا هر دو کلیه نتوانند عملکرد مطلوب خود شامل پالایش خون و دفع سموم از بدن را انجام دهند و کارایی آن ها به کمتر از 15 درصد عملکرد طبیعی شان برسد. اختلال عملکرد کلیه ممکن است ناگهانی باشد یا به تدریج رخ دهد؛ اما در هر صورت، روند تنظیم تعادل الکترولیت ها و مایعات بدن و فرایند تولید ادرار را با مشکل مواجه می کند.

علائم کلیه سالم

سلامت کلیه را می‌توان از نحوه عملکرد تعدادی دیگر از ارگان های بدن متوجه شد. برخی علائم کلیه سالم شامل موارد زیر است:

• دفع طبیعی ادرار: ادرار باید رنگ روشن و شفاف باشد و به دفعات مناسب در روز تخلیه شود.
• سطح استاندارد اوره و کراتینین: آزمایش های پزشکی نباید نشان‌گر شطوح غیرطبیعی کراتینین و اوره خون باشند.
• عدم درد در پهلوها: کلیه سالم به خودی خود موجب احساس درد و ناراحتی در کمر و پهلوها نمی شود.
• عدم تورم ناشی از حبس مایعات: سلامت کلیه های به پیشگیری از تورم ناشی از احتباس مایعات در دست، پا و مچ کمک می کند.
• فشار خون پایدار: تنظیم بودن فشار خون از نشانه های سالم بودن کلیه است.

بیشتر بخوانید: راهنمای بیماران پیوند کلیه

علائم اولیه نارسایی کلیه

نارسایی کلیه معمولاً در مراحل اولیه علائم واضح و شدیدی ندارد و به همین دلیل ممکن است دیر تشخیص داده شود. در این مرحله، عملکرد کلیه ها به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و بدن شروع به نشان دادن نشانه های خفیفی می کند که بسیاری از افراد آن‌ها را جدی نمی گیرند و به مرور زمان ممکن است علائم اولیه زیر آشکار شود:

• حواس‌پرتی، کاهش انرژی و احساس خستگی و ضعف
• مشاهده کف یا فوم در ادرار
• ورم اندک در مچ یا پاها
• نیاز بیشتر یا کمتر از حد معمول به دفع ادرار
• تغییر خفیف در رنگ و حجم ادرار
• حالت تهوع مداوم
• درد قفسه سینه و تنگی نفس

علائم نارسایی حاد کلیه

منظور از نارسایی حاد کلیه، اختلال ناگهانی و شدید کلیه ها است که معمولاً علائم جدی تری را بروز می‌دهد. ممکن است فرد دچار ضعف و خستگی شدید همراه با گیجی شود و کاهش ناگهانی یا حتی صفر شدن میزان ادرار را تجربه کند. پاها، دست ها و دور چشم به سرعت متورم می شوند و گاهی تورم به ریه ها نیز می رسد. همچنین احتمال درد شکم، تهوع شدید یا استفراغ، ضربان قلب نامنظم، درد قفسه سینه، تشنج و کما وجود دارد.

کته مهم این است که علائم نارسایی حاد کلیه ممکن است به‌سرعت پیشرفت کنند و گاهی با علائم بیماری های دیگر اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل، مشاهده هرگونه کاهش ادرار، تورم غیرعادی یا بدحالی ناگهانی باید جدی گرفته شود و مراجعه فوری به پزشک برای انجام آزمایش های تشخیصی و شروع درمان ضروری است.

علائم نارسایی خفیف کلیه

در نارسایی خفیف کلیه ممکن است بدون آزمایش های پزشکی نشانه های واضحی مشاهده نشود. اما همچنان احتمال تغییر جزئی در الگوی دفع ادرار و تخلیه اندکی فوم یا خون همراه با آن وجود دارد. فرد دچار کمی خستگی و افت انرژی می شود و مشکلات گوارشی جزئی مانند تهوع خفیف را تجربه می کند.

در این مرحله، ممکن است علائمی مانند خشکی پوست، احساس تشنگی بیش از حد، سردردهای خفیف یا افزایش جزئی فشار خون نیز دیده شود. اهمیت نارسایی خفیف کلیه در این است که اگر در همین مرحله تشخیص داده شود، با اصلاح سبک زندگی، کنترل فشار خون و قند خون و پیگیری پزشکی منظم، می توان از پیشرفت بیماری و رسیدن به مراحل شدیدتر جلوگیری کرد.

مراحل پیشرفت بیماری کلیوی

پیشروی و تشدید بیماری کلیوی، براساس معیاری به نام میلی‌لیتر فیلتراسیون گلومرولی (GFR) در دقیقه به ازای 1.73 مترمربع سنجیده می شود که شامل مراحل زیر است:

• مرحله 1: نرخ GFR برابر یا بیشتر از 90 همراه با علائمی همچون وجود پروتئین یا خون در ادرار
• مرحله 2: نرخ GFR بین 60 تا 89
• مرحله 3 – زیرمرحله الف: نرخ GFR بین 45 تا 59
• مرحله 3 – زیرمرحله ب: نرخ GFR بین 30 تا 44
• مرحله 4: نرخ GFR بین 15 تا 29
• مرحله 5: نرخ GFR کمتر از 15 یا نیاز به درمان با دیالیز
• همچنین بر اساس معیار نسبت آلبومین به کراتین ادرار (ACR) سه سطح زیر تعیین می شود:
• سطح 1: ACR کمتر از ۳۰ میلی‌گرم بر گرم
• سطح 2: ACR بین ۳۰ تا ۲۹۹ میلی‌گرم بر گرم
• سطح 3: ACR بیشتر از ۳۰۰ میلی‌گرم بر گرم

بیشتر بخوانید: سوالات متداول در پیوند کلیه

مدت زمان از کار افتادن کلیه

به‌طور دقیق نمی توان گفت چقدر طول می کشد تا کلیه از کار بیفتد. مدت زمان از کار افتادن کلیه های دارای نارسایی مزمن ممکن است 30 تا 50 سال به طول بینجامد. در افراد مبتلا به بیماری های زمینه ای همچون دیابت، این بازه اغلب بین 10 تا 15 سال است. اما در نارسایی حاد کلیه بسته به شرایط مختلف بیمار، عملکرد کلیه معمولاً بین چند ماه تا چند سال دوام می آورد. بااین‌حال همه چیز به روند درمان و عوامل زمینه ای بستگی دارد.

چه زمانی پزشک پیوند کلیه را پیشنهاد می دهد؟

معمولاً پزشکان توصیه می ‌کنند زمانی که نرخ GFR بیمار به کمتر از 20 میلی ‌لیتر در دقیقه رسید، پیوند کلیه به عنوان راهکار نهایی درمان در نظر گرفته شود. البته ارجاع زودهنگام (حدود 6 تا 12 ماه قبل از پیش بینی شروع دیالیز) می تواند فرصت کافی برای یافتن اهداکننده مناسب و انجام آزمایش های مربوطه را فراهم سازد. بسیاری از بیماران پیش از رسیدن به مرحله دیالیز، درباره روند، شرایط و مراکز انجام پیوند کلیه در ایران هم تحقیق می ‌کنند تا با آمادگی کامل تری تصمیم بگیرند.

درمان قطعی نارسایی کلیه

درمان قطعی و مؤثری که عملکرد کلیه های دارای نارسایی را دقیقاً به شرایط پیش از بیماری بازگرداند وجود ندارد. بااین‌حال، تاکنون چند روش درمانی مفید معرفی شده که به افزایش کیفیت زندگی و طول عمر فرد کمک می کند. از جمله:

• درمان دارویی: استفاده از لیزینوپریل و داروهای مرتبط برای درمان فشار خون، نارسایی قلبی و دیابت
• دیالیز: استفاده از روش تراکافت یا دیالیز برای کمک به تصفیه خون و دفع سموم
• پیوند کلیه: دریافت کلیه سالم از یک اهداکننده مناسب برای پیوند به فرد بیمار

دیالیز و پیوند هر دو برای بیمار کلیوی راهگشا هستند، اما این‌ که پیوند کلیه بهتر است یا دیالیز به سن، بیماری های زمینه‌ ای و شرایط جسمی هر فرد بستگی دارد و تصمیم نهایی را پزشک متخصص می ‌گیرد.

برای بیماران جوان، پیوند فقط به معنای نجات کلیه نیست؛ بازگشت به زندگی عادی و سؤال هایی مثل تاثیر پیوند کلیه بر ازدواج و تشکیل خانواده هم برایشان اهمیت دارد. پس از پیوند هم رعایت مصرف منظم داروها، تغذیه مناسب و مراقبت ‌های دوره‌ ای اهمیت زیادی دارد و داشتن یک راهنما در این مسیر کمک‌کننده است. گاهی کلیه پیوندی هم با گذشت سال ‌ها دچار نارسایی می‌شود. در این حالت بسته به علت مشکل و وضعیت عمومی بیمار، ممکن است شرایط پیوند دوم کلیه بررسی شود.

درمان گیاهی نارسایی کلیه

استفاده از برخی گیاهان دارویی مانند چای سبز، ریواس، زنجبیل و قاصدک در کاهش علائم و عوارض نارسایی کلیه یا افزایش عمر بیمار مؤثر است. همچنین در برخی دوره های درمانی طب سنتی چینی و هندی از گیاهانی مثل آستراگالوس یا ترکیباتی با اثرات آنتی اکسیدانی و ضد التهابی استفاده می شود. با وجود این باید مصرف داروهای گیاهی نیز تحت نظر پزشک متخصص و متناسب با شرایط بیمار انجام گیرد.

غذاهای مناسب برای نارسایی کلیه

بهترین رژیم غذایی بیماران کلیوی شامل ترکیبی از سبزیجات و میوه های تازه، پروتئین ها و کربوهیدرات های مناسب، چربی های سالم و خوراکی هایی با مقادیر کنترل شده نمک و ادویه‌ جات است.

کلم، هویج، گل کلم، انگور، سیب، آناناس و انواع توت ها با کاهش التهاب به عملکرد بهتر کلیه کمک می کنند. سویا، حبوبات پخته، برنج سفید و نان سفید جایگزین های بهتری برای پروتئین های حیوانی سنگین و غلات کامل هستند. روغن های زیتون و کلزا نیز برای بیماران دارای مشکل قلبی مناسب ترند.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره پیوند کلیه با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

پرسش های متداول

علائم نارسایی کلیه در آزمایش خون چیست؟

افزایش سطح اوره و کراتینین و کاهش eGFR در کنار اختلال الکترولیت هایی مانند فسفر و پتاسیم از جمله علائم نارسایی کلیه در آزمایش خون است.

آیا نارسایی کلیه درمان دارد؟

نارسایی کلیه درمان قطعی و بهبودی کامل ندارد؛ اما با دارو درمانی و استفاده از روش هایی نظیر دیالیز یا پیوند کلیه (در صورت لزوم) می توان به افزایش سلامتی و طول عمر بیمار کمک کرد.

آیا نارسایی کلیه باعت تنگی نفس می شود؟

بله؛ در برخی موارد به دلیل تجمع مایعات در ریه ها و تورم ناشی از آن فرد دچار تنگی نفس می شود.

آیا مشکل نارسایی کلیه باعت تکرر ادرار می شود؟

تغییر حجم و دفعات ادرار از عوارض نارسایی کلیه است که در برخی افراد با کاهش آن و در برخی دیگر با افزایش و تکرر ادرار به‌ ویژه شب‌ ادراری همراه است.

آیا نارسایی کلیه باعث مرگ می شود؟

در موارد حاد، ممکن است نارسایی کلیه مستقیماً موجب مرگ بیمار شود. اما تشخیص زودهنگام و آغاز درمان های متناسب گاهی عمر بیمار را تا دهه ها افزایش می دهد.

آیا مشکل کلیه باعث پادرد می شود؟

بله؛ انواع مشکلات کلیوی با ایجاد درد در پهلو و کمر، می توانند باعث سرایت آن به پاها شوند. همچنین تورم ناشی از نارسایی کلیه ممکن است احساس درد در پاها را به دنبال داشته باشد.

آیا بیماری کلیوی باعث خارش پوست می شود؟

بله؛ خارش پوست از علائم شایع بیماری کلیوی به‌ویژه در مراحل پیشرفته آن است و افراد تحت درمان دیالیز نیز عموماً این عارضه را تجربه می کنند.