تیروئید چیست؟
تیروئید به عنوان یکی از مهم ترین غده های بدن، با قرارگیری در زیر غضروف بزرگ حنجره به تولید و آزادسازی هورمون هایی نظیر T3 و T4 می پردازد. این هورمون ها که با جریان یافتن در خون موجب پرکاری تیروئید می شوند، نقشی اساسی در عملکردهای بدن مانند تنفس، سوخت و ساز و همچنین رشد مغز ایفا می کنند.
هرگونه اختلال در عملکرد غده درون ریز و H شکل تیروئید، بیماری هایی را در پی دارد که از جمله آنها می توان به مشکلات گواتر، اختلال در رشد جنین، سرطان و… اشاره کرد. به علاوه، از آنجایی که هورمون های تیروئید در عملکرد سیستم های مختلف بدن مؤثر است، وجود اختلال در سطح آنها سبب بروز اختلال در هورمون های بارداری، چرخه تخمک گذاری و دوره قاعدگی نیز می شود.

برخی هورمون های دوران بارداری مانند گونادوتروپین جفتی (HCG)، فعالیت غده تیروئید را اندکی افزایش می دهد و برخی دیگر نظیر استروژن ها، منجر به تولید نوعی پروتئین انتقالی خون به نام گلوبولین_تیروکسین پیوندی (گلوبولین پیوندی تیروئید) می شود.
لازم به ذکر است که رشد قابل ملاحظه اندازه غده تیروئید در زمان بارداری و بروز برخی علائم مشترک با این دوران نظیر خستگی در زنان، نشان دهنده اختلال در عملکرد تیروئید می باشد و باید آزمایش های تشخیصی مربوط به آن، تقریباً ماهی یک بار انجام شود.
از جمله خطرات اختلال عملکرد تیروئید در دوران بارداری به ویژه در ۸ هفته اول و زمان رشد مغز جنین، می توان به زایمان زودرس، فشار خون بالا، اختلال رشد کودک به ویژه در مغز، کاهش ضریب هوشی، مسمومیت بارداری و حتی سقط جنین اشاره کرد.

نحوه اثرگذاری هورمون تیروئید بر تخمک گذاری

نحوه اثرگذاری هورمون تیروئید بر تخمک گذاری

میزان غیرطبیعی بودن هورمون های تیروئید بر فرآیند تخمک گذاری و دوره قاعدگی بسیار اثرگذار است. اختلالات تیروئید سبب بروز تغییر در میزان هورمون های بارداری و قابلیت پذیرش آندومتر برای لانه گزینی جنین، اختلال در چرخه کنترل این هورمون ها و همچنین بروز مشکلاتی در فرآیند تخمک گذاری و دوره پریود می شود.

علائم کم کاری تیروئید

منظور از کم کاری تیروئید که شایع تر از اختلال پرکاری می باشد و خطر آن با بارداری مادر افزایش می یابد، تولید ناکافی هورمون در بدن مادر برای کمک به رشد جنین در ۸ هفته اول بارداری است. برخی از علائم فیزیکی کم کاری تیروئید شامل بزرگ و دردناک بودن غده تیروئید، پایین بودن ضربان قلب، تغییر بافت پوست و مو و تغییرات عصبی می باشد. سایر علائم بیماری کم کاری تیروئید عبارتست از:

  1. عدم تحمل سرما
  2. یبوست
  3. خشکی پوست
  4. اختلالات روانی و افسردگی
  5. عادت ماهیانه نامنظم
  6. گرفتگی صدا
  7. نازایی
تیروئید. ناباروری

برای درمان کم کاری تیروئید به ویژه در زنان دارای سابقه اختلال پیش از بارداری، مصرف دوز کافی تیروکسین _مشابه هورمون T4_ تجویز و عملکرد غده نیز هر ۶ تا ۸ هفته کنترل می گردد. مخصوصاً اگر مادر به هاشیماتو _نوعی کم کاری ارثی_ مبتلا باشد، احتمال ابتلای کودک نیز افزایش می یابد و باید تحت معاینه قرار گیرد. بررسی ابتلا به بیماری در زنان دارای اختلال عادت ماهانه یا نازایی هم با تست های تیروئیدی امکان پذیر است.

علائم پرکاری تیروئید

ازجمله نشانه های فیزیکی پرکاری تیروئید شامل بزرگ شدن غده تیروئید، بیرون زدگی چشم، بالا بودن ضربان قلب، لرزش، تغییرات بافت پوست و مو و در موارد شدید مشاهده تغییرات در نوار قلب و از دست دادن بافت عضلانی می باشد. سایر علائم پرکاری تیروئید عبارتند از:

  1. برافروختگی
  2. بالا بودن ضربان قلب
  3. عدم توانایی تحمل گرما
  4. کاهش وزن
  5. تغییرات احساسی
  6. درد گردن
روش تشخیص مشکلات تیروئید

علت پرکاری تیروئید در بارداری

پرکاری تیروئید در دوران بارداری، گاهی به علت تهوع شدید و استفراغ منجر به کاهش وزن و آب بدن رخ می دهد؛ اما دلیل اصلی آن، ابتلای مادر به بیماری گریوز می باشد. این عارضه با احتمال وقوع ۰.۰۲ درصد، ممکن است از ماه چهارم بارداری به بعد علائم خود را به دلیل سرکوب سیستم ایمنی بدن از دست بدهد و پس از زایمان مجدداً شدت یابد. لذا ضروری است که زنان مبتلا به این بیماری، به طور ماهانه توسط پزشک معاینه شوند. لازم به ذکر است که عدم کنترل پرکاری تیروئید در دوران بارداری، ممکن است عوارضی نظیر طوفان تیروئید _شدت یافتن ناگهانی پرکاری غده_، نارسایی احتقانی قلب، پره اکلامپسی _فشار خون بسیار بالا پیش از زایمان_، نوزاد نارس، کم وزنی نوزاد و حتی سقط جنین را به همراه داشته باشد.

این نکته را نیز باید اضافه کرد که تشخیص پرکاری تیروئید در بارداری، معمولاً به کمک آزمایش های «TSH»، «TSI» و «T3 و T4» انجام می پذیرد.

روش تشخیص مشکلات تیروئید

بهترین و دقیق ترین روش برای اندازه گیری هورمون محرک تیروئید یا tsh، انجام آزمایش خون است. میزان بالای tsh در آزمایش خون، نشان دهنده نارسایی تیروئید و عدم وجود مقدار کافی هورمون تیروئید می باشد. همچنین مقدار پایین tsh نشان دهنده تولید بیش از حد هورمون تیروئید است. مقدار نرمال هورمون tsh بین ۰.۵ تا ۵ میلی واحد در میلی لیتر است. در صورت غیرنرمال بودن tsh، پزشک انجام آزمایش تیروکسین آزاد را جهت تعیین محل دقیق بروز اختلال تجویز می کند؛ چرا که منشا این اختلال ممکن است در سطح غده تیروئید، هیپوفیز و هیپوتالاموس باشد.

درمان پرکاری و کم کاری تیروئید

نحوه درمان پرکاری و کم کاری تیروئید متفاوت است؛ به این صورت که افراد مبتلا به کم کاری تیروئید نیازمند درمان جایگزینی هورمون تیروئید بوده و افراد مبتلا به پرکاری تیروئید بوسیله کاهش تولید هورمون تیروئید درمان می شوند. همچنین در مورد برخی از بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید، پزشک تا زمانی که میزان هورمون تیروئید بیمار کاهش یابد، داروهای مقابله با اثر هورمون های تیروئید بیش از حد در بدن را تجویز می کند و زمانی که منشأ تولید بیش از حد تولید هورمون مشخص شد، امکان دارد درمان با ید رادیواکتیو تجویز شود.

باید گفت که تجویز داروی ضد تیروئید تنها در پرکاری های شدید صورت می گیرد و در پرکاری خفیف تیروئید _کاهش سطح TSH و ثابت ماندن T4_ درمان خاصی ضرورت ندارد.

لازم به ذکر است که درمان رادیواکتیوی این بیماری به دلیل آسیب به غده تیروئید جنین، در زنان باردار توصیه نمی گردد. به علاوه، استفاده از روش جراحی جهت برداشتن تمام یا بخشی از غده تیروئید، صرفاً برای افراد کم تحمل در برابر داروهای ضد تیروئید صورت می گیرد. این داروها که امکان عبور از جفت و تأثیرگذاری بر کاهش تولید هورمون های تیروئیدی جنین را نیز دارند، باید با دوزهای مناسب مورد استفاده قرار گیرند که به جنین آسیب نرسانند.

ید رادیواکتیو
  • ید رادیواکتیو

در این روش؛ بیمار یک روز قبل از درمان به بیمارستان مراجعه می کند تا زمان، مکان و توصیه های لازم در اختیار وی قرار گیرد. داروی مربوط به این درمان به صورت قرص بوده که به کمک آب خورده می شود. این دارو مزه خاصی ندارد و سبب بروز سرگیجه و خوابالودگی نمی شود. در درمان با ید رادیواکتیو، غده تیروئید تمام ید دریافتی را به خود جذب کرده و به این صورت منبع تولید هورمون اضافی را تحت تأثیر قرار می دهد. لازم است فرد دو هفته بعد از مصرف این قرص از تماس نزدیک و طولانی مدت با افراد دیگر و اعضای خانواده خودداری کنند.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه