پیچ خوردگی تخمدان؛ علائم، عوارض و راه های درمان


یکی از بیماری‌های شایع بانوان در سنین باروری، عارضه پیچ‌خوردگی تخمدان یا تورشن تخمدان (Ovarian Torsion) است که در صورت پیچ‌خوردگی ناگهانی تخمدان به دور بافت‌های اطراف خود به وقوع می‌پیوندد و موجب اختلال در خون‌رسانی به این اندام حیاتی می‌گردد.

این عارضه با درد بسیار همراه است که با مشاهده علائم آن می‌بایست سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کرد، درغیراین‌صورت باعث از دست دادن تخمدان می‌شود. از آنجایی که احتمال وقوع تورشن تخمدان در هر خانمی وجود دارد؛ لذا در این مقاله به توضیح علائم، تشخیص و درمان این عارضه پرداخته شده است.

علائم تورشن یا پیچ خوردگی تخمدان چیست؟

علائم پیچ‌خوردگی تخمدان ممکن است با سایر عارضه‌ها نظیر آپاندیسیت، بیماری التهاب معده‌ای_روده‌ای، سنگ کلیه و یا عفونت مجاری ادراری مشابه باشد و فرد را به اشتباه بیندازد؛ اما باید دانست که در تورشن تخمدان چند علامت با هم، به‌صورت ناگهانی و بدون هیچ علت قبلی شروع می‌شود.

ازجمله این علائم می‌توان به شروع درد شدید به یکباره و با شدت بسیار زیاد اشاره کرد که گاهی درد می‌تواند آنقدر زیاد باشد که منجر به ناتوانی در راه رفتن و ایستادن فرد شود. این نوع درد در صورت تداوم با حالت تهوع، استفراغ و گرفتن عضلات زیر شکم همراه است. همچنین درد شدید لگن، تب و خونریزی غیرطبیعی نیز در صورت بروز تورشن تخمدان مشاهده می‌شود.

تکرار علائم پیچ‌خوردگی تخمدان به مدت چندین هفته، نشان‌دهنده تلاش تخمدان برای برگشت به حالت قبلی خود است که در چنین شرایطی فرد دردِ رفت و برگشتی در قسمت پایین شکم خود را احساس می‌کند.

اشاره به این نکته ضروری است که علائم پیچ‌خوردگی تخمدان همیشه با درد همراه می‌باشد و در صورتی که فرد حالت تهوع و یا استفراغِ بدون درد داشته باشد، احتمال بروز ناهنجاری دیگری وجود دارد. بدیهی است که در هرحال، تشخیص نهایی به عهده پزشک می‌باشد.

داشتن رحم و تخمدان سالم برای بارداری در زنان اهمیت بالایی دارد.
بیشتر بخوانید: کدام بیماری های رحم و تخمدان باعث ناباروری می شود؟

علل پیچ خوردگی تخمدان

اگرچه پیچ‌خوردگی تخمدان در زنان در سنین باروری شایع‌تر است؛ اما گاهی در سنین نوزادی تا زنان یائسه نیز مشاهده می‌شود. بر اساس منابع، علت اصلی تورشن تخمدان، ناپایداری تخمدان است. به‌طورمثال، وجود کیست یا توده در داخل تخمدان می‌تواند تعادل وزن تخمدان را به‌هم بزند و باعث جابه‌جایی و چرخش ناگهانی تخمدان در اطراف رباط‌های نگهدارنده شود.

ازاین‌رو، افراد دارای کیست تخمدان با انجام حرکات ورزشی سنگین، ریسک پیچش تخمدان را افزایش می‎دهند. ازجمله سایر علل پیچ‌خوردگی تخمدان می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • بارداری؛ به‌خصوص سه‌ماهه نخست بارداری به دلیل وجود کیست‌های جسم زرد
  • افزایش سطح هورمون‌ها در دوره بارداری؛ مؤثر در شل شدن رباط‌های نگهدارنده تخمدان‌ها
  • تکنیک‌های کمک‌باروری (ART)
  • مصرف داروهای هورمونی برای درمان ناباروری؛ مؤثر در بزرگ شدن تخمدان‌ها
  • بلند بودن لوله‌های رحمی یا رباط‌های تخمدان
  • بستن لوله‌های رحم


مهم ترین علت پیچ خوردگی تخمدان

چگونه لقاح آزمایشگاهی موجب تورشن تخمدان می‌شود؟

در روش لقاح آزمایشگاهی یا تکنیک‌های کمک‌باروری (ART)، داروهای هورمونی جهت تحریک تخمک‌گذاری باید مصرف شود که این هورمون‌ها موجب بزرگ شدن تخمدان و یا تشکیل کیست تخمدان شده و ریسک پیچش تخمدان را بالا می‌برد.

بنابراین، افرادی که از روش‌های کمک‌باروری نظیر آی‌وی‌اف استفاده می‌کنند می‌بایست قبل از شروع درمان، از عوارض احتمالی آن‌ها آگاه شوند و در صورت مشاهده علائم مشکوک به پزشک مراجعه نمایند.

عوارض آی وی اف
بیشتر بخوانید: معرفی عوارض آی وی اف برای مادر و جنین

تشخیص پیچ خوردگی تخمدان

به‌طورکلی، پزشک صرفاً با انجام عمل جراحی می‌تواند پیچ‌خوردگی تخمدان را کاملاً تأیید کند؛ اما به غیر از روش جراحی، روش‌های دیگری نیز وجود دارد که می‌توان تا حدودی به تورشن تخمدان پی برد و سپس آزمایشات تکمیلی را جهت تأیید موضوع به کار برد.

در اولین قدم، پزشک پس از گرفتن شرح حال بیمار، به معاینه شکم و لگن می‌پردازد و در معاینه به دنبال نقطه حساس درد یا لمس یک توده است. در صورت مشکوک شدن به مشکلی، پزشک راه‌های زیر را جهت بررسی دقیق‌تر به کار می‌گیرد:

  • سونوگرافی اولتراسوند واژینال؛ جهت بررسی دقیق تخمدان، رحم و لوله فالوپ
  • سونوگرافی شکمی
  • آزمایش کامل شمارش خون (CBC)؛ جهت اندازه‌گیری تعداد گلبول‌های سفید بدن
  • آزمایش ادرار
  • سی تی اسکن یا ام آر آی؛ جهت اطمینان خاطر از تشخیص درست


عکس پیچ خوردگی تخمدان

درمان تورشن تخمدان چگونه است؟

در گذشته، پس از تشخیص تورشن تخمدان، پزشکان تخمدان را با جراحی برمی‌داشتند؛ اما امروزه به دلیل نقش حیاتی این عضو در بدن خانم‌ها، پزشکان با جراحی سعی در باز کردن پیچ‌خوردگی تخمدان دارند. هرچند که این نوع جراحی نیز ممکن است در برخی موارد نادر با عوارضی نظیر لخته شدن خون، عفونت و عوارض مختلف بیهوشی همراه باشد.

برخی از روش‌های جراحی تورشن تخمدان به شرح زیر می‌باشد:

  • لاپاراسکوپی (Laparoscopy): عمل لاپاراسکوپی که به صورت سرپایی انجام می‌گیرد، پزشک ابتدا بیمار را بیهوش عمومی می‌کند و از طریق یک برش کوچک در زیر شکم، ابزار مخصوصی را وارد تخمدان می‌کند و آن را به حالت اولیه برمی‌گرداند. از آنجایی که بعد از جراحی لاپاراسکوپی احتمال چسبندگی بعد از جراحی کاهش می‌یابد؛ لذا این روش برای دختران مجرد و بانوان باردار مناسب می‌باشد.
  • لاپاراتومی (Laparotomy): در این روش، پس از ایجاد برش بزرگی در زیر ناف و باز کردن شکم، پزشک تخمدان را می‌چرخاند و به جای اولیه خود بازمی‌گرداند. لاپاراتومی با بیهوشی کامل انجام می‌گیرد و فرد باید یک شب در بیمارستان بستری باشد.
  • اوفورکتومی (Oophorectomy): در مواردی که مدت‌زمان زیادی از پیچ‌خوردگی تخمدان گذشته و دچار مرگ شده، پزشک به کمک روش اوفورکتومی، تخمدان معیوب را از بدن خارج می‌کند.
  • سالپینگو اوفورکتومی (Salpingo-oophorectomy): در صورتی که در اثر عدم درمان به‌موقع تورشن تخمدان، علاوه بر بافت تخمدان، لوله‌های فالوپ نیز از بین رفته باشد، پزشک به کمک روش سالپینگو اوفورکتومی اقدام به خارج‌سازی تخمدان و لوله‌های فالوپ می‌کند.

 لازم به ذکر است که بعد از جراحی تخمدان پیچ‌خورده، پزشک جهت کمک به کاهش درد، داروهایی نظیر استامینوفن، ناپروکس و ایبوبروفن را برای بیمار تجویز کند. همچنین مصرف داروهای هورمونی و یا داروهای پیشگیری از بارداری نیز در برخی مواقع جهت جلوگیری از عود مجدد بیماری برای فرد تجویز می‌شود.

درمان پیج خوردگی تخمدان در طول بارداری چگونه است؟

جهت درمان پیچ‌خوردگی رحم در طول بارداری می‌بایست همزمان مراقب سلامت مادر و جنین بود. گفته می‌شود با انجام لاپاراسکوپی در سه‌ماهه نخست بارداری، خطر از دست رفتن جنین کمتر است. همچنین وجود تورشن تخمدان در سه‌ماهه اول بارداری، نیاز به تجویز پروژسترون مکمل دارد.

درطول سه‌ماهه دوم و سوم بارداری هم پیچ‌خوردگی تخمدان به کمک روش لاپاراتومی درمان می‌شود که خطر زایمان زودرس را به دنبال دارد. در صورتی که کیست جسم زرد عامل تورشن تخمدان در طول بارداری باشد و جفت هم به اندازه کافی رشد نکرده باشد؛ لذا تخلیه یا خارج‌سازی تخمدان موجب از بین رفتن بارداری می‌شود.

 عوارض پیج خوردگی تخمدان

یکی از شایع‌ترین عواقب پیچ‌خوردگی تخمدان، عارضه نکروز (necrosis) است. نکروز به معنی مرگ بافت تخمدان به دلیل از دست دادن خون است که باید تخمدان آسیب‌دیده را با جراحی برداشت؛ درغیر‌این‌صورت ممکن است منجر به عفونت تخمدان و به تبع آن، آبسه یا پریتونیت (peritonitis) شود.

شایان ذکر می‌باشد که افراد پس از تجربه تورشن تخمدان می‌بایست به منظور اطمینان از بهبودی تخمدان و دریافت خون کافی، به صورت منظم به پزشک مراجعه نمایند.

تنبلی تخمدان
بیشتر بخوانید: تنبلی تخمدان چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟


عوارض پیج خوردگی تخمدان

آیا می‌توان از پیچ خوردگی تخمدان پیشگیری کرد؟

همان‌طور که ذکر شد، پیچ‌خوردگی تخمدان به یکباره رخ می‌دهد؛ لذا امکان پیشگیری از آن وجود ندارد. البته باید دانست که با بالارفتن سن و نزدیک شدن به سن یائسگی، به دلیل اینکه اندازه تخمدان‌ها کوچک‌تر می‌شود، احتمال پیچ‌خوردگی آن‌ها کمتر می‌شود؛ اما به صفر نمی‌رسد و هنوز احتمال وقوع این عارضه در خانم‌های یائسه نیز وجود دارد.

شایان ذکر می‌باشد که افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک با معاینات منظم و اقدام به درمان به‌موقع این سندرم و نیز اجتناب از انجام فعالیت‌ها و ورزش‌های سنگین می‌توانند احتمال وقوع پیچ‌خوردگی تخمدان را در خود کاهش دهند.

در ضمن، مراجعه به پزشک با مشاهده هرگونه علائم مشکوک و به تعویق نینداختن درمان می‌تواند در حفظ و بقای تخمدان‌ها مؤثر باشد.

کلام آخر

هرچند عارضه پیچ‌خوردگی تخمدان قابل پیشگیری نیست؛ اما با افزایش سن و با گذشت سنین باروری، احتمال وقوع آن کمتر می‌شود. بدیهی است که در صورت پلی‌کیستیک بودن تخمدان، فرد مستعد ابتلا به تورشن تخمدان است. درنتیجه، برای درمان پیچ‌خوردگی تخمدان باید به صورت اورژانسی و فوری وارد عمل شد تا بتوان هر دو تخمدان را نگه داشت و مشکلات بیشتری گریبانگیر فرد نشود.

1 دیدگاه

  • پیش فرض
    کاربر
    -

    سلام؛ پیچ خوردن تخمدان چقدر خطرناکه؟

نظر شما