علت بزرگ شدن تخمدان چیست و چگونه درمان می‌شود؟

تخمدان‌ها نقش بسیار مهمی در باروری زنان ایفا می‌کنند. تخمک‌ها در تخمدان‌ها تولید شده و توسط اسپرم‌های مردان بارور می‌شوند. همچنین مهم‌ترین هورمون‌های زنانه یعنی استروژن و پروژسترون در تخمدان ساخته می‌شود. ممکن است این سؤال برای شما نیز پیش‌آمده باشد که آیا اندازه تخمدان بر روی باروری تأثیرگذار است یا خیر؟ در پاسخ باید گفت بله اندازه تخمدان‌ها بر باروری تأثیرگذار خواهد بود.

تخمدان کوچک به معنای آن است که میزان ذخیره تخمک زن از میزان نرمال کمتر است، اما برعکس این موضوع صادق نیست. یعنی تخمدان‌های بزرگ الزاماً به معنای بیشتر بودن ذخیره تخمدان نیست. اندازه تخمدان به عوامل مختلی بستگی دارد که در این مطلب به‌طور کامل به آن‌ها پرداخته‌شده است.

بیشتر بخوانید: کدام بیماری های رحم و تخمدان باعث ناباروری می شود؟

تأثیر اندازه تخمدان بر بارداری

تخمدان‌ها مسئول ذخیره و آزادسازی تخمک هستند و هرچه عملکرد آن‌ها طبیعی‌تر باشد، احتمال بارداری بیشتر خواهد بود. اگر تخمدان‌ها کوچک‌تر از حد طبیعی باشند، تعداد تخمک‌های بالقوه کمتری در آن‌ها وجود دارد و همین مسئله شانس باروری را کاهش خواهد داد. البته بزرگ بودن تخمدان‌ها هم الزاما نشانه افزایش قدرت باروری نیست، زیرا ممکن است به علت‌های دیگری مانند وجود کیست یا اختلالات هورمونی باشد.

برای ارزیابی اندازه و عملکرد تخمدان‌ها از روش‌هایی مانند سونوگرافی و آزمایش خون استفاده می‌شود. در سونوگرافی، علاوه بر بررسی ابعاد تخمدان، تعداد فولیکول‌ها نیز شمارش می‌گردد. تعداد مناسب فولیکول‌ها نشانه‌ای از سلامت تخمک‌ها و عملکرد طبیعی تخمدان است. 

علائم کلینیکی بزرگ شدن تخمدان و روش‌های تشخیص آن

بزرگ شدن تخمدان بدون علامت مشخصی اتفاق می‌افتد و در بیشتر مواقع، فرد از وجود این مشکل اطلاع ندارد؛ مگر اینکه طی معاینه پزشکی یا انجام سونوگرافی تشخیص داده شود. با این وجود، برخی نشانه‌ها به ما در شناسایی این وضعیت کمک می­کنند. اگر چند مورد از این علائم را در خود مشاهده کردید، بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.

·افزایش یا کاهش غیرعادی وزن

·خستگی مداوم و بی‌دلیل

·رشد بیش از حد موهای زائد در صورت یا بدن

·نازک شدن یا ریزش موهای سر

·احساس درد یا ناراحتی مداوم در ناحیه پایین شکم

·نفخ شکم یا حالت تهوع

·تغییر در عادت‌های دفع مانند یبوست یا اسهال

·احساس سنگینی یا تورم در ناحیه لگن

·نامنظم شدن چرخه قاعدگی

در صورت مشاهده این علائم، مخصوصا اگر ادامه‌دار یا شدید باشند، باید با پزشک مشورت کنید. برای تشخیص دقیق، پزشک سونوگرافی تجویز می‌کند. این روش با استفاده از امواج صوتی، تصویری از تخمدان‌ها و اندام‌های داخلی ناحیه لگن ارائه می­دهد. سونوگرافی ممکن است از روی شکم یا از طریق واژن (سونوگرافی واژینال) انجام شود تا اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت تخمدان‌ها به دست بیاید. 

آیا بزرگ شدن تخمدان نگران‌کننده است؟

تخمدان‌ها یکی از اجزای مهم در سیستم تولیدمثل هستند که دو وظیفه اصلی بر عهده دارند:

• تخمک‌ها را برای لقاح تولید و آزاد می‌کنند.
• هورمون‌های استروژن و پروژسترون تولید می‌کنند.

دلایل مختلفی می‌تواند منجر به بزرگ شدن تخمدان‌ها شود که برخی از آن‌ها مشکل اساسی ندارند. به طور مثال در چرخه قاعدگی با بالغ شدن تخمک، تخمدان به صورت طبیعی متورم شده و آماده ترشح می‌شود. کیسه‌های پر آب داخل تخمدان نیز می‌تواند باعث ایجاد تورم شده که معمولاً با دارو درمانی رفع خواهند شد.

در موارد نادری تورم تخمدان می‌تواند نشانه‌ای از سرطان باشد که باید در اولین فرصت اسکن و تصویربرداری شود. البته سرطان تخمدان یکی از سرطان‌های نادر در زنان است و احتمال وقوع آن بسیار کم است.

حجم نرمال تخمدان‌ها چند سی‌سی است؟

حجم طبیعی یک تخمدان سالم در زنان سنین باروری معمولاً بین ۴ تا ۱۰ سی‌سی (سانتی‌متر مکعب) است، هرچند این اندازه بسته به سن، فاز چرخه قاعدگی و وضعیت هورمونی فرد می‌تواند کمی متغیر باشد.

پس از یائسگی، تخمدان‌ها به‌طور طبیعی کوچک‌تر شده و حجم آن‌ها معمولاً به کمتر از ۳ سی‌سی می‌رسد. هرگونه اندازه‌گیری خارج از این محدوده (به‌ویژه بزرگ‌تر از ۱۰ تا ۱۵ سی‌سی) نیازمند بررسی دقیق سونوگرافی برای رد کردن کیست‌های ساده، تنبلی تخمدان (PCOS) یا سایر توده‌ها است.

آیا کوچک شدن تخمدان خطرناک است؟

کوچک شدن تخمدان‌ها در دوران یائسگی یک فرآیند کاملاً طبیعی و بی‌خطر است، اما اگر این اتفاق در سنین جوانی (قبل از ۴۰ سالگی) رخ دهد، می‌تواند نشانه‌ای از نارسایی زودرس تخمدان (POI) باشد که نیازمند ارزیابی و مداخله پزشکی است.

طبق توضیحات کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، کوچک شدن زودرس تخمدان به معنای کاهش شدید ذخیره تخمک و افت تولید هورمون‌های استروژن و پروژسترون است که می‌تواند منجر به بی‌نظمی قاعدگی، مشکلات باروری و در درازمدت افزایش خطر پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی شود. بنابراین، اگرچه این وضعیت به خودی خود «کشنده» یا سرطانی نیست، اما برای حفظ سلامت عمومی و مدیریت باروری، پیگیری و در صورت نیاز درمان جایگزین هورمونی تحت نظر پزشک ضروری است.

چه عواملی بر اندازه تخمدان تأثیرگذار خواهد بود؟

جالب است بدانید که اندازه تخمدان‌های زن با توجه به دلایل مختلف می‌تواند در طول زندگی تغییر کند. فاکتورهای مختلفی می‌تواند بر اندازه تخمدان تأثیر بگذارد که در ادامه با آن آشنا خواهیم شد.

• سن
• اختلالات تخمدان
• تحریک هورمونی
• تخمک‌گذاری
• سندروم پلی کیستیک
• تورشن تخمدان
• سرطان تخمدان
• بارداری

سن

سن یکی از فاکتورهای مؤثر بر اندازه تخمدان است. تخمدان‌ها در دوره‌های قبل از بلوغ و بعد از یائسگی کوچک‌ترین اندازه خود هستند. اندازه تخمدان در دوران بلوغ و دوران قبل از یائسگی افزایش پیدا می‌کند. همچنین تخمدان‌ها در زمان تخمک‌گذاری یا قاعدگی بزرگ و متورم می‌شوند. بهتر است بدانید اندازه طبیعی تخمدان‌های زنان سه سانتی‌متر طول، 2.5 سانتی‌متر ارتفاع و 1.5 سانتی‌متر عرض است. قطر تخمدان قبل از بلوغ یا بعد از یائسگی کمتر از 20 میلی‌متر است.

اختلالات تخمدان

یکی دیگر از علت‌های افزایش اندازه تخمدان، اختلال در آن یا ایجاد سرطان است. کیست‌های جسم زردُ کیست‌های فولیکولی و سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند باعث بزرگ شدن تخمدان‌ها، درد و خونریزی شود. این اختلالات همچنین بر روی بارداری زنان نیز تأثیرگذار خواهد بود.

تحریک هورمونی

یکی از روش‌های درمان ناباروری در زنان تزریق هورمون به منظور تحریک تخمدان‌ها و آزاد شدن تخمک، تزریق هورمونی است. این روش درمانی باعث می‌شود تخمدان‌ها در دوران تخمک‌گذاری موقتاً بزرگ شده و سپس به اندازه طبیعی خود بازگردند.

تخمک‌گذاری

همان‌طور که در بخش‌های بالاتر نیز اشاره شد، در دوران تخمک‌گذاری اندازه تخمدان به صورت طبیعی افزایش پیدا می‌کند. این تورم در زنانی که داروهای باروری مصرف می‌کنند، بیشتر است.

سندروم پلی کیستیک یا PCOS

یکی از رایج‌ترین مواردی که تعادل هورمونی تخمدان را به هم ریخته و باعث ایجاد کیست‌های کوچک می‌شود، تنبلی تخمدان است. سندروم پلی کیستیک می‌تواند باعث ایجاد قاعدگی نامنظم، مشکلات بارداری، افزایش وزن و ایجاد موی زائد در بدن شود.

تورشن تخمدان

تورشن یا پیچ‌خوردگی تخمدان معمولاً در اثر چرخش کامل یا نسبی تخمدان در اطراف بافت‌های حمایت کننده خود ایجاد می‌شود. تورشن تخمدان منجر به قطع جریان خون به تخمدان، درد لگن، تهوع و استفراغ می‌شود. تورشن تخمدان یک مسئله حاد و فوری پزشکی است که باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن درمان شود.

سرطان تخمدان

یکی دیگر از علت‌های افزایش اندازه تخمدان سرطان است. سرطان تخمدان جز سرطان‌های نادر بوده و معمولاً در دوران بعد از یائسگی در فرد ایجاد می‌شود. علائم این سرطان اختصاصی نیست و می‌تواند علائم عمومی مانند نفخ، خستگی یا درد در ناحیه لگن باشد. برای تشخیص این سرطان معمولاً ابتدا شرح حال بیمار ثبت شده و عکس سونوگرافی گرفته خواهد شد. بیوپسی به طور واضح می‌تواند به تشخیص این سرطان کمک کند.

بارداری

از آن جا که هورمون‌های پروژسترون و استروژن در تخمدان ساخته شده و این هورمون‌ها در دوران بارداری افزایش پیدا می‌کنند، تورم تخمدان در دوران بارداری تا حد زیادی طبیعی است. با این حال در این حالت نیز بهتر است توسط پزشک متخصص معاینه شوید تا از عدم وجود کیست یا فیبروم مطمئن شوید.

اندازه طبیعی تخمدان برای بارداری چقدر است؟

اندازه طبیعی تخمدان برادی بارداری در زنان به طور میانگین حدود ۳ در ۲ در ۱.۵ تا ۵ سانتی‌متر است. وقتی تخمدان‌ها در این محدوده قرار داشته باشند، ذخیره تخمدانی کافی برای باروری وجود دارد. البته اندازه و کیفیت تخمک‌ها هم نقش کلیدی در بارداری دارند. اگر تخمک‌ها کوچک‌تر یا از کیفیت مطلوب برخوردار نباشند، احتمال بارداری کاهش پیدا می­کند.

اندازه طبیعی تخمدان در سونوگرافی چیست؟

اندازه طبیعی تخمدان در زنان بالغ به‌طور میانگین بین ۳ تا ۵ سانتی‌متر طول، ۲ تا ۳ سانتی‌متر عرض و ۱.۵ تا ۲.۵ سانتی‌متر ضخامت است. حجم تخمدان نیز معمولاً بین ۶ تا ۱۰ میلی‌لیتر در نظر گرفته می‌شود. با این حال، این اعداد بسته به سن، مرحله‌ای از چرخه قاعدگی، وضعیت بارداری یا مصرف داروهای هورمونی ممکن است تغییر کنند. برای مثال، در دوران تخمک‌گذاری، ممکن است یک تخمدان کمی بزرگ‌تر از حد معمول دیده شود که به‌خاطر وجود فولیکول بالغ است.

در نوجوانان یا زنانی که به سن یائسگی نزدیک می‌شوند، اندازه تخمدان‌ها به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد. همچنین در زنانی که تحت درمان‌های باروری مانند IVF هستند، افزایش حجم تخمدان به‌خاطر تحریک دارویی، امری طبیعی تلقی می‌شود. مهم است که اندازه تخمدان تنها در کنار سایر شاخص‌های بالینی و سونوگرافیک تفسیر شود و نباید به‌تنهایی مبنای تشخیص یا نگرانی باشد. پزشک با در نظر گرفتن سابقه قاعدگی، علائم بیمار، و سایر نتایج تصویربرداری می‌تواند نتیجه دقیق‌تری ارائه دهد.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره علل اصلی ناباروری در زنان

درمان بزرگ شدن تخمدان

درمان تخمدان بزرگ و متورم با توجه به علت ایجاد آن متفاوت خواهد بود. همچنین در اغلب موارد تورم تخمدان مشکلات جدی ایجاد نمی‌کند. روش‌های زیر از جمله اقدامات درمانی برای این مشکل به شمار می‌روند.

• کاهش وزن، حتی کاهش 10 درصدی وزن نیز می‌تواند به درمان تورم تخمدان کمک کند.
• استفاده از داروهای کنترل‌کننده بارداری نیز در بسیاری از موارد می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• استفاده داروهای ضد اندروژن
• مصرف متفورمین؛ این دارو به کنترل سطح انسولین و هورمون‌های اندروژن کمک می‌کند.

اگر تورم تخمدان ناشی از سرطان باشد، درمان ممکن است به صورت خارج کردن تخمدان و بافت‌های متأثر از آن انجام شود. همچنین در این شرایط معمولاً درمان شیمی‌درمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی و رادیوتراپی برای کم کردن سایز تومور قبل از خارج کردن انجام می‌شود.

سبک زندگی مناسب برای بهبود تورم تخمدان

علاوه بر درمان‌هایی که پزشک برای شما در نظر می‌گیرد، تغییر سبک زندگی و رعایت برخی نکات ساده روند بهبودی را سریع‌تر کرده و سلامت تخمدان‌ها را بهبود می­بخشد:

• ورزش منظم: نیازی به فعالیت‌های سنگین ورزشی نیست. روزی نیم ساعت پیاده‌روی یا یک ساعت یوگا می‌تواند جریان خون را بهبود داده و عملکرد تخمدان‌ها را تقویت کند.
• حفظ وزن مناسب: کمبود وزن یا اضافه‌وزن هر دو بر کیفیت تخمک و سلامت تخمدان اثر منفی دارند. بهتر است وزن در محدوده طبیعی نگه داشته شود.
• مدیریت استرس: استرس یکی از عوامل مهم در اختلالات هورمونی و ناباروری است. مدیتیشن، تنفس عمیق، یا حتی کنار گذاشتن تلفن همراه یک ساعت قبل از خواب می‌تواند در کاهش اضطراب مؤثر باشد.
• رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای پرچرب، فست‌فود و خوراکی‌های فرآوری‌شده را به حداقل برسانید. بهتر استپروتئین‌های باکیفیت، کربوهیدرات‌های پیچیده، فیبر، چربی‌های سالم و ویتامین‌ها را در رژیم خود قرار دهید. همچنین بهتر است با مشورت پزشک آزمایش کامل بدهید تا کمبود احتمالی مواد معدنی یا ویتامین‌ها جبران شود.
• ترک دخانیات و الکل: مصرف سیگار و الکل تأثیر مستقیم بر ناباروری دارد و کنار گذاشتن آن‌ها سلامت تخمدان را به شکل چشمگیری بهبود می­بخشد.

افزایش اکوی استرومای تخمدان چیست؟

افزایش اکوی استرومای تخمدان در تصویر سونوگرافی، به معنای متراکم‌تر و ضخیم‌تر شدن بافت همبند پشتیبان تخمدان است که یکی از نشانه‌های کلاسیک و اصلی سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یا همان تنبلی تخمدان محسوب می‌شود.

این تغییر در بافت استروما معمولاً ناشی از افزایش سطح هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) و هایپرپلازی (رشد بیش‌ازحد) این بافت است. این یافته در کنار وجود فولیکول‌های ریز متعدد (نمای تسبیحی)، به پزشک کمک می‌کند تا تشخیص دقیق‌تری از تنبلی تخمدان ارائه دهد. این وضعیت به‌تنهایی خطرناک نیست، اما نشان‌دهنده نیاز به مدیریت هورمونی، اصلاح سبک زندگی و پایش منظم برای پیشگیری از عوارض متابولیک (مانند مقاومت به انسولین) است.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره درمان تخمدان با ما تماس بگیرید:

03537283090 داخلی 232 شماره WhatsApp تلگرام فیسبوک ایمیل

جمع‌بندی

تورم تخمدان یکی از مشکلات رایجی است که اغلب زنان در دوران مختلف زندگی خود آن را تجربه می‌کنند. این مسئله می‌تواند به دلایل غیر مهمی مانند چرخه عادت ماهیانه تا دلایل جدی مانند سرطان ایجاد شود. در صورت مشاهده علائم این مشکل و عدم رفع آن در چند روز حتماً باید به پزشک مراجعه شود. این بیماری روش‌های درمان مختلفی داشته که در مطلب فوق به طور کامل به آن پرداخته‌شده است.

سوالات متداول

سایز نرمال تخمدان‌های چپ و راست چقدر است؟

اندازه طبیعی تخمدان‌ها معمولاً حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر طول، ۱٫۵ تا ۳ سانتی‌متر عرض و ۱ تا ۱٫۵ سانتی‌متر ضخامت است. کمی تفاوت بین تخمدان چپ و راست طبیعی است و لزومی ندارد نگران این اختلاف جزئی باشید.

تخمدان تنبل چه اندازه‌ای دارد؟

تخمدان تنبل یا کم‌کار معمولاً کوچک‌تر از حد نرمال است و حجم آن کمتر از ۳ سی‌سی محسوب می‌شود. کاهش حجم می‌تواند با کاهش ذخیره تخمدان و کم شدن کیفیت تخمک همراه باشد.

علت بزرگ شدن تخمدان در دختران چیست؟

در دختران، بزرگ شدن تخمدان‌ها می‌تواند ناشی از کیست‌های ساده، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، التهاب یا اختلالات هورمونی باشد.