۲۹ ماده غذایی ممنوع برای زنان باردار

رژیم غذایی مادر می‌تواند بر سلامت فرزند در تمام طول زندگی تاثیرگذار باشد. انتخاب سبک زندگی صحیح و رژیم غذایی سالم، متنوع و متعادل می‌تواند سلامت جنین و مادر را در دوران بارداری تضمین کند. بنابرین تغذیه در بارداری باید به گونه‌ای باشد که در کنار غذاهای مفید در دوران بارداری، بهتر است از خوردن یکسری غذاها پرهیز شود.

بیشتر بخوانید: تغذیه مناسب در دوران بارداری برای تقویت مادر و جنین

مواد پروتئینی که زنان باردار نباید مصرف کنند

ماهی ها

برخی ماهی ها و غذاهای دریایی با وجود مقادیر زیادی از پروتئین و امگا ۳ و کمک به سلامت مغز و چشم نوزاد، نباید در دوران بارداری مصرف شوند. دسته‌ای از آن‌ها، ماهی‌های آلوده به انواع میکروب هستند که سلامت جنین را به خطر می‌اندازند و دسته‌ای دیگر، ماهی‌های دارای جیوه زیادند که هم برای مادر و هم جنین خطرناک می‌باشند.

غذاهای دریایی ممنوعه

در دوران بارداری باید از مصرف برخی غذاهای دریایی نظیر میگوی نپخته، صدف خام، سوشی، خرچنگ، کنسرو ماهی، گوش‌ماهی و غذاهای دریایی دودی خودداری کرد. ماهی خام و صدف، خطر بروز عفونت های ویروسی و باکتریایی و انگلی مانند ویبریو، نورو ویروس، لیستریا و سالمونلا را افزایش می‌دهد و ضمن ایجاد کم آبی و ضعف بدن، خطراتی را نیز متوجه جنین می‌کند.

به علاوه، از آن‌جایی که ماهی‌های رودخانه ها و دریاچه های محلی اغلب حاوی سموم بی فنیل های پلی کلر (PCB) هستند و باعث کم‌وزنی نوزاد حین تولد می‌شوند، بهتر است صرفاً از ماهی‌های آب های شیرین استفاده کرد.

ماهی های دارای جیوه بالا

برخی از انواع ماهی ها نظیر ماهی تن، مارلین و… دارای مقدار زیادی جیوه هستند. جیوه ماده ای خطرناک برای سیستم عصبی جنین است و باعث آسیب دیدن مغز، کاهش رشد و حتی سقط جنین خواهد شد. البته می‌توان در دوران بارداری از ماهی هایی با مقدار جیوه کم استفاده کرد. ماهی هایی نظیر سالمون، ساردین و قزل آلا جزو ماهی های دارای جیوه کم هستند.

گوشت یا غذاهای دریایی دودی شده

گوشت یا غذاهای دریایی دودی شده دارای باکتری لیستریا می‌باشند. این باکتری باعث سقط جنین، زایمان زود هنگام، مرده زایی و همچنین بروز عفونت های مرگ آور در نوزاد می‌شود.

شیر و پنیر پاستوریزه نشده

پاستوریزاسیون باعث از بین رفتن عوامل بیماری زا می‌شود. شیر و پنیرهای پاستوریزه نشده ممکن است دارای باکتری لیستریا باشند که در این صورت سلامتی مادر و جنین به خطر می‌افتد.

تخم مرغ خام

تخم مرغ خام دارای سالمونلا است که برای خانم های باردار بسیار خطرناک است و علائمی همچون حالت تهوع، تب، گرفتگی معده، شکم درد، سردرد، اسهال و استفراغ را به دنبال دارد؛ به‌طوری که ممکن است باعث گرفتگی رحم، تولد زودرس و یا مرده زایی گردد.

البته این موضوع تنها شامل تخم مرغ نمی‌شود، بلکه خوراکی هایی نظیر تخم مرغ املت یا آب پز و عسلی، مایه کیک خانگی، سس مایونز و سس سالاد خانگی، سس هلندی، سس سزار، برخی از نوشیدنی ها و بستنی های خانگی نیز دارای تخم مرغ خام هستند که بهتر است در مصرف آن ها دقت شود. اگرچه محصولات حاوی تخم مرغ خام معمولاً دارای تخم مرغ پاستوریزه هستند، اما قبل از مصرف آن‌ها نیز می‌بایست برچسب محصول را بررسی کرد.

غذاهای دریایی خام

غذاهای دریایی خام نیز آلوده به لیستریا هستند، پس در صورت استفاده از ماهی های دارای جیوه کم، صدف و میگو، باید خوب پخته شوند.

جگر حیوانات

اغلب جگر حیوانات دارای مقدار زیادی سم می‌باشند، بطوریکه مصرف آن برای تمامی افراد توصیه نمی‌شود. در مورد زنان باردار جگر حیوانات به علت وجود بسیاری از سموم و مقادیر زیاد ویتامین A ممنوع است. بهتر است زنان باردار از مصرف بیش از حد ویتامین A پرهیز کنند.

میوه ها و سبزیجات مضر برای زنان باردار

اثرات مصرف آناناس بر بارداری: مخاطرات بروملین در دوران بارداری

آناناس حاوی ماده‌ای به نام بروملین است. ترکیبی که توانایی تجزیه پروتئین‌ها را دارد و باعث نرم شدن دهانه رحم می­شود. این خاصیت، انقباضات رحمی را تحریک کرده و خطر سقط جنین را افزایش می­دهد. به همین خاطر، مصرف آناناس در سه‌ماهه اول بارداری خطرناک است.

برخی زنان باردار به امید داشتن زایمانی راحت‌تر، در ماه‌های پایانی بارداری به سراغ این میوه می‌روند. با این حال، حتی در مراحل بعدی بارداری هم باید آناناس را با احتیاط و در مقدار کم مصرف کرد تا از هرگونه عارضه احتمالی جلوگیری شود.

بیشتر بخوانید: آشنایی با علل خستگی و بی حالی دوران بارداری

سیب جنگلی

سیب وحشی طعمی تلخ و شیرین دارد و برای افراد یک میان وعده کامل به حساب می‌آید؛ اما این میوه در زنان باردار باعث تحریک رحم، تسریع انقباض رحمی و در نتیجه سقط یا زایمان زودهنگام می‌شود.

هلو

هلو دارای طعم شیرین و مزاجی گرم است. مصرف بیش از حد این میوه باعث خونریزی در زنان باردار و سقط جنین می‌شود.

گیاه سنتلا

سنتلا در تابستان برای کاهش دمای بدن و دفع سموم مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اما مصرف این گیاه برای زنان باردار منجر به سقط جنین و کاهش اثر داروهای انسولین و دیابت و همچنین داروهای کاهش کلسترول می‌شود.

مصرف زیاد ویتامین C

مصرف دوز بالای ویتامین C و میوه های دارای این ویتامین در ماه های ابتدای بارداری، احتمال سقط جنین را افزایش می‌دهد. همچنین تمر هندی دارای مقادیر زیادی از این ویتامین است که در صورت مصرف بیش از حد، با سرکوب پروژسترون موجب زایمان زودرس می‌شود.

خرما

از جمله گرمی‌جات پرطرفدار باید به خرما اشاره کرد که مصرف آن در بارداری ممکن است باعث انقباضات رحمی و زایمان زودهنگام شود.

پاپایا

میوه پاپایا با وجود داشتن ویتامین و مواد مغذی گوناگون، با افزایش دمای بدن خطر انقباضات رحمی، خونریزی و سقط جنین را افزایش می‌دهد.

سیب زمینی جوانه زده

سیب زمینی جوانه زده برای تمامی افراد بویژه زنان باردار خطرناک است. سیب زمینی جوانه زده دارای سولانیون است که باعث کاهش رشد و سقط جنین می‌شود.

سبزیجات نشسته

سبزیجات از جمله خوراکی های مفید در دوران بارداری هستند، اما خوردن سبزیجات نشسته باعث سقط جنین می‌شود. برخی از مواردی که مصرف آن‌ها مخصوصاً بدون شستن می‌تواند موجب بیماری‌های باکتریایی شود، عبارتند از: تربچه، محتویات سالادهای رستورانی، جوانه هام خام نظیر شبدر، ماش، نخود و آفتابگردان.

زرشک و غوره

با وجود اینکه زرشک و غوره در بین تعداد زنان باردار بسیار پرطرفدار است اما می‌تواند اثرات جبران ناپذیری بر روی جنین داشته باشد و منجر به سقط جنین شود.

کرفس و گشنیز

مصرف کرفس و گشنیز چه در زمان لقاح و چه در زمان بارداری ممنوع می‌باشد.

آلوئه ورا

با وجود خواص اعجاب آمیز آلوئه ورا در بحث زیبایی پوست، مصرف آن برای زنان باردار موجب خونریزی در لگن و سقط جنین می‌شود.

غذاهای فرآوری شده؛ مضر برای زنان باردار

ماهی کنسرو شده

ماهی های کنسروی به علت وجود مواد نگهدارنده، نمک و برخی مواد شیمیایی دیگر، باعث افزایش فشار خون در زنان باردار می‌شود.

گوشت های خام و فرآوری شده

در دوران بارداری، مصرف گوشت خام یا نیم‌پز برای مادر و جنین بسیار خطرناکخواهد بود. غذاهایی مثل سوشی با گوشت خام، استیک‌های نیم‌پز یا گوشت‌های خون‌آلود، به باکتری سالمونلا آلوده هستند. این باکتری علائمی مانند اسهال، تب، دل‌درد و گرفتگی عضلات شکم ایجاد می­کند. عفونت سالمونلایی در زنان باردار موجب انقباض رحم و در نهایت زایمان زودرس خواهد شد.

گوشت‌های فرآوری‌شده مانند هات‌داگ، کالباس یا سوسیس هم ممکن است حاوی عوامل بیماری‌زا باشند و سلامت جنین را تهدید کنند. با وجود اینکه گوشت منبع خوبی از پروتئین و مواد مغذی است، اما باید از مصرف گوشت‌های خام، نیم‌پز یا ناپخته مانند مرغ، گوشت گوساله، بوقلمون، غاز، کبک یا قرقاول در کل دوران بارداری پرهیز شود.

علاوه بر سالمونلا، گوشت خام ممکن است به باکتری‌ها و انگل‌هایی مانند لیستریا، توکسوپلاسما و ای‌کولای (E. coli) نیز آلوده باشد. این عوامل باعث عوارض جدی مثل سقط جنین، تولد نوزاد مرده، نابینایی، صرع یا مشکلات ذهنی در نوزاد می­شوند.

نکته مهم این است که بعضی از باکتری‌ها فقط روی سطح گوشت نیستند، بلکه ممکن است در عمق بافت عضلانی هم حضور داشته باشند. به همین دلیل، تکه‌های گوشتی مانند فیله، راسته یا ریبای باید از همه طرف کاملا پخته شوند. در مورد گوشت‌های خردشده مانند همبرگر، گوشت چرخ‌کرده، مرغ یا گوشت گوسفندی، حتی مقدار کمی گوشت خام هم خطرناک است. 

مواد غذایی ترش و قابض

مصرف مواد غذایی ترش و غذاهای قابض مانند: گوشت گاو، ماکارونی، فست فود، خرمالو، بادمجان و حلیم در ماه های آخر بارداری ممنوع می‌باشد.

نوشیدنی های ممنوعه

بهتر است در ۳ ماهه اول بارداری از مصرف نوشیدنی های حاوی کافئین خودداری شود. یک فنجان چای سبز دارای ۲۰۰ میلی گرم کافئین می‌باشد؛ به همین علت در طول روز مصرف بیش از یک فنجان چای سبز می‌تواند برای زنان باردار منجر به سقط جنین شود؛ از طرفی چای سیاه به علت وجود مقادیر زیاد فلوراید، باعث جلوگیری از جذب آهن و کم خونی می‌شود.

البته کافئین در خوراکی‌هایی مانند قهوه، شکلات، انواعی از نوشابه و نوشیدنی های انرژی‌زا، برخی داروهای سرماخوردگی و آنفولانزا و... نیز وجود دارد که مصرف بیش‌ازحد آن‌ها مضر است. علاوه بر این، زنان باردار نباید شیر غیر پاستوریزه مصرف کنند.

نوشیدن شیر پاستوریزه به دلیل نداشتن باکتری‌های مسمومیت‌زا همچون لیستریوز، توکسوپلاسموز و کمپیلوباکتر، ممنوعیتی ندارد. لازم به ذکر است که مصرف هر نوع نوشیدنی الکلی در دوران بارداری به علت خطر آسیب‌های شدید به مادر و جنین ممنوع می‌باشد.

همچنین نوشیدن آبمیوه های صنعتی که دارای ماده E.coli هستند، باعث افزایش احتمال سقط جنین می‌گردد.

بیشتر بخوانید: ۵ خوراکی برای باهوش شدن جنین

ادویه ها و داروهای گیاهی که زنان باید از خوردن آن ها پرهیز کنند

گلپر

مصرف بیش از ۲ گرم گلپر در طول روز به خصوص در سه ماهه اول بارداری مجاز نیست.

زعفران

مصرف زعفران در سه ماهه اول بارداری ممنوع می‌باشد.

آویشن

با وجود خواص بی نظیر گیاه آویشن در درمان بسیاری از بیماری ها، این گیاه برای زنان باردار توصیه نمی‌شود.

دانه اشک آبی

این دانه باعث تحریک عضلات رحم و بروز انقباضات رحمی می‌شود، به همین علت مصرف آن برای زنان باردار توصیه نمی‌گردد.

ترکیب دانه کنجد و عسل

مصرف زیاد کنجد به خصوص کنجد مخلوط با عسل می‌تواند از عوامل سقط جنین باشد.

جو

جو باعث تحریک عضلات رحم می‌شود، پس مصرف آن برای زنان باردار توصیه نمی‌گردد.

پونه و بابونه

مصرف پونه و بابونه باعث سقط جنین می‌شود به همین علت مصرف آن برای زنان باردار ممنوع می‌باشد.

بیشتر بخوانید: قبل از آی وی اف چی بخوریم؟ راه های تقویت قبل از IVF

عوارض مصرف غذاهای مضر برای مادر 

به‌طور کلی، مصرف هر یک از غذاهای مضر ذکرشده در دوران بارداری می‌تواند عوارض و مشکلات خفیف یا شدید را برای مادر به وجود آورد که عبارتند از:

• بیماری توکسوپلاسما یا لیستریا به دلیل وجود انگل در گوشت خام 
• زایمان زودرس و آسیب‌دیدگی کلیه‌ها، سیستم عصبی و سیستم ایمنی در اثر جیوه غذاهای دریایی 
• گرفتگی رحم، زایمان زودرس و عفونت سالمونلا بر اثر مصرف تخم مرغ خام 
• بروز انواع عفونت و آنفولانزا ناشی از خوردن سبزیجات ممنوعه 
• خونریزی و سقط جنین ناشی از تغییرات هورمونی به علت مصرف ادویه ها 
• دیابت به علت مصرف خوراکی‌های شیرین 
• سقط جنین ناشی از مصرف شیر یا زردچوبه 

عوارض مصرف غذاهای مضر برای جنین

همان‌طور که ذکر شد، مصرف بسیاری از غذاهای مضر و ممنوعه علاوه بر مادر بر روی سلامت جنین هم اثر می‌گذارد. از عوارض این مواد غذایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• صرع، نابینایی و ناتوانی ذهنی به علت مصرف گوشت خام یا نیم‌پز
• کاهش وزن، اختلال بینایی و سقط جنین در اثر خوردن غذاهای دریایی حاوی جیوه و ابتلا به باکتری لیستریا
• مرگ نوزاد (مرده زایی) ناشی از مصرف تخم مرغ نیم پز
• کاهش رشد و کم وزنی نوزاد به دلیل مصرف کافئین
• بروز آسیب چشمی یا مغزی در بدو تولد و یا ابتلای کودک به نابینایی و کند ذهنی در گذر زمان به علت عفونت توکسوپلاسما ناشی از سبزیجات آلوده

منابع جایگزین غذاهای مضر در دوران بارداری 

خوراکی‌هایی که به عنوان غذاهای ممنوعه دوران بارداری معرفی شدند، هر یک خواص متعددی دارند که باید جایگزین مناسبی برای آن‌ها پیدا کرد. این منابع غذایی جایگزین عبارتند از:

• گوشت کاملاً پخته شده به جای گوشت خام یا نیم پز
• ماهی‌های کم‌جیوه همچون قزل آلا، سالمون، تیلاپیا، ماهی آزاد و...
• میوه های سیب، انار، پرتقال، گلابی، انبه، انگور و آووکادو به‌جای میوه‌های ممنوعه
• مقادیر اندک و مجاز از ادویه های فلفل سیاه، هل، زردچوبه و دارچین
• نوشیدنی های سالم همچون آب، شیر پاستوریزه، آبمیوه طبیعی و چای میوه‌ای به جای الکل و کافئین
• سالاد و سبزیجات کاملاً پاک و ضدعفونی شده

سوالات متداول درباره غذاهای ممنوع برای دوران بارداری

چه چیزهایی باعث انقباض رحم در بارداری می‌شود؟

برخی خوراکی‌ها و گیاهان مانند زعفران، دارچین، آویشن و غذاهای تند می‌توانند باعث تحریک و انقباض رحم شوند. مصرف این مواد در بارداری به‌ویژه در سه‌ماهه اول می‌تواند خطر سقط جنین یا زایمان زودرس را افزایش دهد.

کدام سبزیجات در دوران بارداری ممنوع هستند؟

برخی سبزیجات مانند جعفری، پونه، ریحان و شوید در صورت مصرف زیاد می‌توانند اثرات قاعده‌آور و انقباض رحم داشته باشند. همچنین سبزیجات نشسته یا آلوده ممکن است باعث عفونت توکسوپلاسموز شوند و برای جنین خطرناک باشند.

کدام غذاها خاصیت قاعده‌آوری در بارداری دارند؟

مواد غذایی مثل زعفران، دارچین، زنجبیل، آویشن و کنجد جزو خوراکی‌های قاعده‌آور هستند. مصرف بیش از حد این مواد در بارداری توصیه نمی‌شود زیرا می‌تواند موجب تحریک رحم و افزایش خطر سقط شود.

چه غذاهایی برای هماتوم بارداری مضر هستند؟

در صورت ابتلا به هماتوم بارداری، باید از مصرف مواد غذایی رقیق‌کننده خون مانند سیر، زنجبیل، دارچین و چای سبز پرهیز کرد. این خوراکی‌ها می‌توانند خونریزی و علائم هماتوم را تشدید کنند.

آیا خوردن خرچنگ در بارداری بی‌خطر است؟

خرچنگ و سایر غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز ممکن است حاوی باکتری‌ها و فلزات سنگین مانند جیوه باشند که برای جنین مضرند. مصرف خرچنگ کاملاً پخته‌شده و در حد اعتدال می‌تواند بی‌خطر باشد، اما زیاده‌روی توصیه نمی‌شود.

آیا خوردن غوره در بارداری ضرر دارد؟

غوره خاصیت اسیدی و قابض دارد و می‌تواند در مصرف زیاد باعث تحریک معده و انقباض رحم شود. مصرف متعادل غوره در غذا معمولاً مشکلی ندارد، اما استفاده بیش از حد آن در بارداری توصیه نمی‌شود.

آیا مصرف گشنیز در دوران بارداری مضر است؟

گشنیز تازه در حد متعادل معمولاً مشکلی در بارداری ایجاد نمی‌کند، اما مصرف بیش از حد تخم گشنیز یا عصاره آن ممکن است اثرات قاعده‌آور داشته باشد. بهتر است زنان باردار در استفاده از گشنیز زیاده‌روی نکنند.

مضرات نخود در بارداری چیست؟

نخود به خودی خود در بارداری مضر نیست و منبعی عالی از پروتئین، فیبر و فولات است؛ اما مصرف بیش از حد و نپخته‌ی آن به دلیل نفاخ بودن می‌تواند باعث ایجاد گاز شدید، نفخ و ناراحتی‌های گوارشی در مادر شود.

خوردن ماهی در بارداری چه تاثیری روی جنین دارد؟

خوردن ماهی‌های کم‌جیوه (مانند قزل‌آلا و سالمون) به دلیل داشتن اسیدهای چرب امگا-۳ و DHA، تأثیر بسیار مثبتی بر رشد مغز، چشم و سیستم عصبی جنین دارد. اما مصرف ماهی‌های با جیوه بالا (مانند ماهی تن بزرگ) می‌تواند به رشد سیستم عصبی جنین آسیب جدی برساند.

آیا خوردن تن ماهی در سه ماه اول بارداری ضرر دارد؟

بله، مصرف زیاد تن ماهی در سه ماهه اول بارداری به دلیل تجمع جیوه می‌تواند برای رشد سیستم عصبی جنین مضر باشد.

آیا پیاز در بارداری ضرر دارد؟

خیر، پیاز در بارداری ضرر ندارد و به دلیل داشتن فولات، ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌ها حتی مفید است. با این حال، مصرف خام و بیش از حد آن ممکن است در برخی زنان باردار باعث سوزش سر دل، رفلاکس اسید معده یا نفخ شود.

آیا خوردن آبغوره در بارداری ضرر دارد؟

مصرف متعادل آبغوره پاستوریزه و بهداشتی در بارداری معمولاً ضرری ندارد و می‌تواند منبعی از ویتامین C باشد، اما مصرف بیش از حد آن به دلیل طبع بسیار سرد و اسیدیته بالا ممکن است باعث سوزش معده، مشکلات گوارشی، افت فشار خون و یا در موارد نادر و مصرف بسیار زیاد، تحریک انقباضات رحمی شود.