در روند بارداری بانوان، تخمک هایی توسط تخمدان ها به درون لوله های فالوپ (لوله رحمی) آزاد می شود و در همان جا با اسپرم، ارتباط برقرار می کند. سپس تخم بارور شده، پس از ۳ تا ۴ روز به درون رحم انتقال می یابد و فرایند جایگزینی آغاز می شود؛ اما گاهی سلول لقاح یافته، در لوله فالوپ یا دیگر نقاط شکم باقی مانده و رشد می کند و در این صورت، به حاملگی ناحیه ای یا حاملگی خارج از رحم اطلاق می گردد. بارداری خارج از رحم، وضعیتی اضطراری به شمار می رود و برای مادر خطرناک است. از آنجایی که راهی برای جابجا کردن تخمک بارور شده و انتقال آن به درون رحم وجود ندارد، تنها راه برطرف کردن حاملگی خارج رحم، پایان دادن به بارداری است.

لازم به ذکر است که حاملگی خارج از رحم، علائم و نشانه هایی مانند «سقط جنین» به همراه درد شکم، لکه بینی و حتی خونریزی شدید دارد و این عارضه، جزو اصلی ترین دلیل مرگ زنان باردار در سه ماهه اول حاملگی به شمار می رود‌.

درد شانه و لگن

حاملگی خارج از رحم چه علائمی دارد؟

اغلب علائم حاملگی خارج از رحم در اوایل بارداری ظاهر می شود و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. البته در برخی از افراد هیچ نشانه ای مشاهده نمی شود و تنها پس از پارگی لوله رحم فرد متوجه این عارضه می شود. توصیه می شود قبل از پارگی لوله های رحم و بروز وضعیت اورژانسی، علائم زیر را جدی گرفته و با پزشک خود مشورت کنید:

  • درد یا حساسیت در ناحیه شکم و لگن

این درد ممکن است به صورت ناگهانی، شدید و ممتد یا خفیف و متناوب باشد. اغلب این احساس درد در زمان دفع مدفوع، سرفه و یا فعالیت شدیدتر می شود. این درد ممکن است در هر قسمت از شکم یا لگن احساس شود.

  • لکه بینی یا خونریزی واژن

وجود لکه بینی یا خونریزی پس از مثبت شدن تست حاملگی به صورت مداوم یا متناوب، شدید و یا خفیف یکی از علائم حاملگی خارج از رحم است.

  • درد شانه ها

درد در ناحیه شانه ها یکی از جدی ترین نشانه های حاملگی خارج از رحم و پارگی لوله های رحم است.

  • نبض ضعیف، تپش قلب یا غش

در صورت پارگی لوله رحم، فرد دچار علائمی نظیر نبض ضعیف، رنگ پریدگی، سرگیجه، مرطوب شدن پوست، تپش قلب یا غش می شود.

حاملگی خارج از رحم

چه عواملی سبب بروز حاملگی خارج رحم می‌شود؟

این احتمال وجود دارد که حاملگی خارج از رحم برای هر خانمی اتفاق بیفتد. با این حال، برخی از افراد احتمال ابتلای بیشتری دارند. برخی از عوامل افزایش دهنده احتمال حاملگی خارج از رحم عبارتند از:

  • جراحی های مربوط به مشکلات لوله های رحم
  • سابقه حاملگی خارج از رحم
  • عفونت در دستگاه تناسلی
  • استفاده از روش های کمک باروری
  • ابتلا به آندومتریوز
  • بارداری در سنین بالا
  • استعمال دخانیات
  •  آسیب دیدگی و انسداد لوله فالوپ
  •  شکستگی لوله ای ناکام
  •  زخم ناشی از جراحی های سابق لگن
  •  بیماری التهاب لگن (PID)
  •  مصرف داروهای باروری

در ادامه، برخی از علل حاملگی خارج از رحم در زنان به صورت مشروح معرفی می شوند:

سقط جنین: سابقه سقط جنین در صورت عدم دستکاری لوله های رحم، ریسک حاملگی بیرون از رحم را افزایش نمی دهد؛ اما در غیر این صورت می تواند زمینه ساز چنین عارضه ای شود.

قرص جلوگیری: مصرف قرص های جلوگیری از بارداری با هدف جلوگیری از تخمک گذاری صورت می گیرد؛ با این حال در صورت عدم عملکرد کامل، تخمک گذاری انجام می شود و ریسک حاملگی بیرون از رحم را بالا می برد.

جراحی: گاهی اوقات انجام جراحی هایی مانند «کورتاژ تشخیصی» باعث چسبندگی داخل رحم می شود که موجب انسداد مسیر لوله فالوپ به رحم می گردد و همین امر، احتمال بارور شدن تخمک درون لوله های رحمی را افزایش می دهد.

حاملگی خارج رحم

دی اتیل استیل بسترول: یک هورمون استروژن مصنوعی به نام دی اتیل استیل بسترول (DES) با کاربرد در زمینه های کنترل علائم یائسگی، مقابله با کمبود استروژن، بهبود مشکلات هورمونی، جلوگیری از سقط جنین در بانوان دارای سقط های مکرر، مقابله با سرطان پروستات مردان و…، مشکلاتی همچون حاملگی خارج از رحم و نیز زایمان زودرس، مسمومیت حاملگی و… را به وجود می آورد.

ناباروری: مشکلات ناباروری و سختی حاملگی، ارتباط زیادی با حاملگی خارج از رحم دارد؛ هرچند که هر یک از این موارد، ممکن است که علل دیگری نیز داشته باشد. علاوه بر این، برخی از روش های کمک باروری مانند آی وی اف (IVF) نیز خطر بروز بارداری خارج از رحم را افزایش می دهد.

مشکلات لوله فالوپ: اگرچه حاملگی خارج از رحم می تواند در بخش های مختلف اطراف رحم رخ دهد؛ اما این مشکل بیشتر در لوله های فالوپ ایجاد می شود. لذا آسیب به لوله های رحمی به ویژه مژک های انتقال دهنده تخمک در آن، ریسک بارداری بیرون از رحم را افزایش می دهد.

بستن لوله رحم: «توبکتومی» یا بستن لوله های رحم برای جلوگیری از بارداری، به دلیل آسیبی که به لوله های فالوپ وارد می کند، ریسک حاملگی بیرون رحم را افزایش می دهد.

حاملگی خارج رحمی

بارداری خارج رحم چه عوارضی دارد؟

تخمک بارور شده، از طریق لوله های رحم وارد رحم می شود و در صورت وجود هرگونه آسیب یا انسداد این امکان وجود دارد که تخمک نتواند خود را به رحم برساند و در لوله های رحم لانه گزینی کند. اغلب حاملگی خارج از رحم در لوله های رحم بروز پیدا می کند اما در موارد نادر احتمال لانه گزینی جنین در تخمدان، دهانه رحم و حتی محل زخم سزارین نیز وجود دارد.

در برخی از موارد این امکان وجود دارد که یک جنین در دیواره رحم لانه گزینی کرده و جنین دیگر در جایی خارج از رحم لانه گزینی کند که در این صورت بارداری هتروتوپ رخ می دهد. در صورت عدم تشخیص به موقع حاملگی خارج از رحم، رشد جنین ادامه پیدا کرده و سبب پارگی لوله های رحمی می شود؛ در این شرایط فرد دچار خونریزی و درد شدید خواهد شد. این عارضه می تواند سبب آسیب شدید به لوله های رحم یا از بین رفتن کامل آن ها شود و در صورت عدم درمان به موقع و خونریزی شدید، احتمال مرگ مادر نیز وجود دارد.

زمان مراجعه به پزشک

باید گفت که بارداری خارج از رحم، معمولاً دو هفته پس از مشاهده آخرین عادت ماهانه و زمانی رخ می دهد که بیشترین علائم حاملگی _طی هفته های چهارم تا ششم بارداری_ به وقوع می پیوندد.

با مشاهده علائم ذکر شده به ویژه سردرد، سرگیجه حالت غش، خونریزی شدید واژن و یا درد شانه باید در سریع ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه شود تا پزشک، به بررسی وضعیت لوله های فالوپ بپردازد و در صورت مشاهده وضعیت اضطراری، اقدام به جراحی نماید. البته گاهی فرایند تشخیص مشکل حاملگی خارج از رحم به دلیل شرایط نه چندان وخیم، مدت بیشتری طول می کشد و سپس امکان شناسایی دقیق تر عارضه را فراهم می کند. طی این روند، پزشک با مشاهده علائم، از عکسبرداری «فراصوت» بهره می برد و آزمایش بارداری نیز جهت سنجش میزان هورمون ترشح شده از جفت «گنادوتروپین به نام HCG» صورت می گیرد.

باید گفت که گاهی عکسبرداری نمی تواند حاملگی خارج از رحم را نشان دهد. لذا مشاهده سطح پایین هورمون HCG به عنوان علامتی از این عارضه، همراه با «لاپاراسکوپی یا پهلو بینی» می تواند به عنوان راهکاری برای تشخیص حاملگی خارج از رحم سودمند باشد.

حاملگی خارج از رحم

تشخیص حاملگی خارج از رحم

در صورت مشاهده علائم حاملگی خارج از رحم، پزشک برای اطمینان از بروز این عارضه از روش های زیر استفاده می کند:

  • معاینات پزشکی

پزشک در گام اول اقدام به معاینات واژینال و شکمی می کند. در صورتی که در هنگام معاینه واژن و دهانه رحم، فرد در ناحیه لگن احساس درد کند، احتمال حاملگی خارج از رحم افزایش می یابد. پزشک همچنین خونریزی، ترشح واژینال، تغییر اندازه رحم یا تخمدان و وجود توده شکمی را مورد بررسی قرار می دهد.

  • آزمایش خون و ادرار

پزشک جهت بررسی سطح هورمون hcg آزمایش خون یا ادرار تجویز می کند. در صورت نرمال نبودن سطح این هورمون احتمال بارداری خارج از رحم افزایش می یابد.

  • سونوگرافی

سونوگرافی شکمی نیز راه دیگری برای بررسی خونریزی های داخلی و یا تأیید بارداری است که به تشخیص حاملگی خارج از رحم کمک می کند. در صورتی که در سونوگرافی هفته ششم بارداری، جنین یا ساک حاملگی مشاهده نشود پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال به دقت رحم، لوله های رحم و در نتیجه نشانه های بروز حاملگی خارج از رحم را بررسی می کند. لازم به ذکر است که فرد باید در صورت مشاهده علائمی مثل خونریزی قرمز و قهوه ای از واژن، تپش قلب، غش کردن یا داشتن نبض ضعیف، پزشک را مطلع سازد.

  •     تست حاملگی

تست حاملگی همان آزمایش خون تشخیص HCG (گنادوتروپین کوریونی انسان) است که با تکرار در طول دوران بارداری و سنجش سطح این هورمون، به تأیید نتایج سونوگرافی می پردازد.

حاملگی خارج از رحم

درمان حاملگی خارج از رحم

درمان حاملگی خارج از رحم به تشخیص دقیق آن، بزرگی جنین و امکانات پزشکی وابسته است. بطور کلی روش های درمان این عارضه عبارتند از:

  • درمان دارویی

در صورت تشخیص زودهنگام حاملگی خارج رحمی و کوچک بودن جنین، داروی ضد سرطان «متوترکسات» با هدف از بین بردن سلول های در حال رشد، به لوله های فالوپ تزریق می شود. این درمان دارویی نیاز به بستری شدن ندارد و سرپایی صورت می گیرد. به علاوه امکان بارداری پس از چند ماه، برای فرد وجود دارد. باید گفت که پایین آمدن سطح HCG پس از تزریق دارو، نشانه پایان بارداری است؛ اما گاهی نیاز به جراحی نیز وجود خواهد داشت.

  • جراحی لاپاراسکوپی

لاپاراسکوپی به عنوان نوعی از جراحی، معمولاً پس از تشخیص حاملگی در هفته های اول و حداکثر رشد جنین تا ۴ سانتیمتر مورد استفاده قرار می گیرد و پس از آن نیاز به تعیین میزان  و اطمینان از موفقیت آمیز بودن جراحی وجود دارد. طی این روش، بافت های داخلی و همچنین جنین، توسط دوربین کوچک متصل به یک لوله باریک شناسایی می شود و خارج می گردد. لازم به ذکر است که لاپاراسکوپی تحت بیهوشی عمومی انجام می پذیرد و دوران نقاهت آن یک هفته طول می کشد.

  • جراحی شکمی

منظور از جراحی شکمی یا لاپاراتومی، باز کردن شکم برای برداشتن جنین در حال رشد در لوله های فالوپ است. این تکنیک در مواردی مثل بزرگ شدن بیش از حد جنین، خونریزی شدید و یا ایجاد زخم های داخلی گسترده به کار می رود‌. پس از این عمل نیز همانند لاپاراسکوپی، باید سطح HCG اندازه گیری شود. دوران نقاهت این روش حدود ۶ هفته است و گاهی با عوارضی مانند درد شکم و نفخ همراه می باشد.

حاملگی خارج از رحم

مراقبت های بعد از عمل

پس از عمل های جراحی جهت درمان حاملگی خارج رحمی لازم است که اقدامات و مراقبت هایی صورت گیرد تا عوارض آن را به حداقل برساند؛ از جمله:

  • اجتناب از استحمام تا ۳ روز بعد از عمل
  • اجتناب از لیف کشیدن روی زخم و شستشو تنها با آب و صابون
  • خشک و تمیز نگه داشتن محل عمل
  • اقدام برای کشیدن بخیه ها طی ۷ الی ۱۰ روز پس از جراحی
  • استفاده از رژیم درمانی کامل و مقوی
  • اجتناب از رابطه جنسی تا حدود ۴۰ روز و بهبود محل درمان
  • پرهیز از کارهای سنگین تا ۶ هفته
  • استفاده از نفس های عمیق و سرفه های آرام بعد از بیهوشی عمومی
  • مصرف روزانه ۱۵ لیوان مایعات طی ۲۰ روز جهت رفع سردردهای ناشی از بی حسی یا بیهوشی «اسپاینال»

احتمال بارداری موفق بعد از حاملگی خارج از رحم چقدر است؟

باید گفت که در صورت بروز حاملگی خارج از رحم در زنان، همچنان فرصت بارداری برای آنان فراهم خواهد بود. البته آسیب ناشی از این عارضه به لوله های فالوپ، حاملگی های بعدی را دشوارتر می کند؛ لذا در صورت داشتن سابقه بارداری خارجی رحمی و تصمیم به فرزندآوری، باید با پزشک متخصص مشورت کرد و بدون استرس و نگرانی، هرگونه علائم مشکوکی را طی بارداری به پزشک گزارش داد.

به طور کلی، تشخیص زود هنگام حاملگی خارج از رحم می تواند از آسیب های خفیف مربوط به لوله های رحم و تخمدان جلوگیری کند و احتمال بارداری سالم فرد را در آینده افزایش دهد. فرد حتی می تواند در شرایطی که یکی از لوله ها از بین رفته ولی لوله دیگر شرایط مطلوبی دارد به صورت طبیعی باردار شود. همچنین در صورتی که هر دو لوله رحم آسیب دیده باشند، فرد می تواند برای بارداری از روش های کمک باروری نظیر ivf استفاده کند.

باید گفت که بهتر است پس از گذراندن روند درمان ناشی از حاملگی خارج رحمی، برای بهبود تأثیرات روحی و جسمی آن، یک دوره استراحت را طی کرد. به عنوان مثال، بارداری بعد از پشت سر گذاشتن جراحی لاپاراسکوپی نیازمند طی حداقل دو دوره کامل پریودی است؛ در حالی که استفاده از جراحی شکم باز، به ۶ ماه زمان جهت بارداری مجدد نیاز دارد. همچنین با مصرف داروی «متوترکسات»، بهتر است که یک دوره ۳ ماهه را تا بارداری مجدد صبر نمود‌.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه