یکی از بیماری‌های بیضه رایج در میان مردان، بزرگ شدن و واریسی شدن رگ‌های بیضه است که با نام واریکوسل شناخته می‌شود. درجات این بیماری براساس عواملی همچون اندازه غده موجود در بیضه بیمار به ۳ دسته تقسیم می‌گردد که واریکوسل گرید ۳ با ایجاد بیشترین درد و ناراحتی، شدیدترین نوع این بیماری به حساب می‌آید. درد بیضه‌ها در واریکوسل با انجام فعالیت‌های ورزشی و نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت، بیشتر می‌شود و درصورت عدم درمان به‌موقع، مشکلاتی نظیر آتروفی بیضه (کوچک شدن و جمع شدن بیضه‌ها) و ناباروری مردان را به دنبال دارد.

درجه بندی واریکوسل

بیماری واریکوسل در علم پزشکی، دارای سه درجه خفیف تا شدید به شرح زیر است:

واریکوسل ساب کلینیکال: با معاینه قابل لمس نیست و فقط با سونوگرافی قابل تشخیص است.

واریکوسل گرید ۱: خفیف‌ترین حالت واریکوسل که در آن، وریدهای بیضه هنگام فشار شکمی و زور زدن قابل لمس می‌باشد.

واریکوسل گرید ۲: حد متوسط بیماری که طی آن می‌توان وریدهای بیضه را فقط در حالت ایستاده لمس کرد.

واریکوسل گرید ۳: شدیدترین نوع واریکوسل که طی آن، وریدهای بیضه در حالت ایستاده به راحتی قابل مشاهده است.

واریکوسل گرید ۳

واریکوسل گرید ۳ چیست؟

واریکوسل گرید ۳ به‌عنوان بدترین حالت بیماری واریکوسل، موجب بروز درد شدید در بیضه مردان می‌شود و طی آن، رگ‌های بیضه به‌راحتی قابل مشاهده می‌باشد. انواع واریکوسل در میان ۱۰ الی ۱۵ درصد از مردان شیوع دارد و به عنوان یکی از دلایل ناباروری مردان شناخته می‌شود. به‌عبارت دیگر، ابتلا به واریکوسل با ایجاد انسداد و تورم باعث افزایش دمای بیضه، باعث آسیب به اسپرم ها می‌گردد. به‌طورکلی، شکل‌گیری واریکوسل گرید ۳ ممکن است حتی از سنین نوجوانی آغاز شود که در برخی موارد نیاز به درمان خاصی ندارد؛ اما اغلب فرد باید فوراً تحت درمان‌های مناسبی مانند جراحی قرار گیرد.

علت ابتلا به واریکوسل گرید ۳

درخصوص عوامل شکل‌گیری واریکوسل گرید ۳ باید دانست که این بیماری، مربوط به وضعیت رگ‌ها و عروق خونی بیضه می‌باشد. درواقع، هر بیضه به بند ناف متصل است و رگ‌ها و عصب‌هایی دارد که از این غده‌های عروقی محافظت می‌کند. رگ‌های سالم داخل بیضه، همواره خون را از بیضه‌ها به کیسه بیضه و سپس به قلب انتقال می‌دهند؛ اما گاهی به‌دلیل ایجاد اختلال در جریان خون از سوی رگ‌های موجود در ناف، بدن سعی می‌کند خون کافی را به اندام‌ها برساند که بدین‌ترتیب، انبساط یا گشادشدن رگ‌ها رخ می‌دهد. به‌عبارتی دیگر، دریچه‌های یک‌طرفه‌ای که خون را از بیضه خارج و به قلب می‌رسانند دچار مشکل می‌شوند و اجازه خروج سریع خون از بیضه‌ها را نمی‌دهند. این اتفاق که اغلب در بیضه چپ به وقوع می‌پیوندد، با آسیب رساندن به بیضه‌ها موجب ناباروری می‌گردد.

واریکوسل گرید ۳ چگونه باعث ناباروری می شود؟

همان‌طور که ذکر شد، بروز ناباروری از جدی‌ترین پیامدهای ابتلا به واریکوسل است. افزایش دمای بیضه، باعث تغییراتی اساسی در بدن می‌شود که دو اختلال را در تولید اسپرم بوجود می آورد: اول این‌که افزایش دما با کاهش تولید هورمون مردانه تستوسترون، عوارضی همچون کم شدن تعداد اسپرم(oligoasthenoteratozoospermia)، ایجاد نقص در اسپرم، کاهش توانایی شنا کردن و تحرک اسپرم‌ها و همچنین کاهش قدرت اسپرم برای لقاح با تخمک را به دنبال می‌آورد؛ دومین آسیب ناشی از افزایش دمای بیضه هم با تغییرات شیمیایی و تخریب DNA، لایه بیرونی (غشای اسپرم) و سلامت اسپرم‌ها را به خطر می‌اندازد.

علت بروز مشکلات باروری در اثر اختلال جریان خون بیضه این است که تولید اسپرم کافی و باکیفیت، به شدت به دمای بیضه‌ها وابسته است. در حالت نرمال، بیضه‌ها باید دمایی حدود ۲ تا ۴ درجه سلسیوس کمتر از دمای درونی بدن داشته باشند. بااین‌حال، عدم خروج به‌موقع خون از بیضه‌ها و ایجاد حالت ایستایی در آن به علت واریکوسل، دمای بیضه‌ها را بالاتر از حد استاندارد می‌برد و فرآیند تولید اسپرم را مختل می‌کند. درواقع خون باقی‌ مانده در اسپرم، خون سیاهرگی است که با داشتن اکسیژن کمتر و مواد زائد بیشتر، به بیضه‌ها آسیب می‌رساند.

علائم واریکوسل گرید ۳ چیست؟

رایج‌ترین علائم و نشانه‌های واریکوسل گرید ۳ عبارتست از:

  • درد بیضه در بسیاری از افراد
  • شکل‌گیری توده بدون درد و متورم و برجسته شدن کیسه بیضه
  • آتروفی یا کوچک شدن بیضه
  • بزرگ شدن و پیچ‌خوردگی وریدها یا سیاهرگ‌های درون کیسه بیضه
  • مواجه شدن با مشکلات ناباروری در مردان بالغ
واریکوسل گرید ۳

راه های تشخیص واریکوسل گرید ۳

برخی از انواع واریکوسل با مشاهده ظاهری قابل تشخیص است و برای شناسایی برخی دیگر، باید از سونوگرافی استفاده کرد. پزشک با سونوگرافی کیسه بیضه و مشاهده تصویری دقیق از اندازه رگ‌های اسپرمی، شدت بیماری را بر اساس گرید ۱، ۲ یا ۳ مشخص می‌کند؛ در ادامه، تعدای از روش هایی که برای تأیید ابتلا به واریکوسل مورد استفاده قرار می‌گیرد که به شرح زیر است:

معاینه فیزیکی

نکته حائز اهمیت در تشخیص واریکوسل گرید ۳ این است که این نوع از واریکوسل، معمولاً علائم آشکارتری دارد و با معاینه فیزیکی و بدنی نیز با قطعیت زیادی می‌توان ابتلا به آن را تأیید کرد. البته در هر حال، تأیید نهایی بیماری به انجام آزمایش‌های تکمیلی وابسته است.

در واریکوسل گرید ۳، خود فرد یا پزشک با یک معاینه معمولی به بررسی شکل ظاهری و احساس بیضه‌ها حین لمس می‌پردازند که معمولاً آن‌ها را به‌عنوان «کیسه کرم» توصیف می‌کنند. همچنین متخصص اورولوژی برای معاینه، از فرد می‌خواهد که در حالت ایستاده یک نفس عمیق بکشد و آن را نگه دارد. سپس اورولوژیست با لمس پوست کیسه بیضه در بالای بیضه‌ها، رگ‌های بزرگ‌شده را پیدا می‌کند که این روش به «مانور والسالوا» معروف است.

سونوگرافی

سونوگرافی که امروزه به‌عنوان بهترین روش غیرتهاجمی جهت تشخیص واریکوسل محسوب می‌شود، شامل دو قسمت است: ابتدا سونوگرافی کامل بیضه صورت می‌گیرد که به اندازه‌گیری قطر وریدها و شناسایی سایر ناهنجاری‌ها کمک می‌کند و باید گفت از هر سه مرد نابارور که در معاینه بدنی مورد مشکوکی ندارند، یک نفر در سونوگرافی نتایج غیرطبیعی دارد.

قسمت دوم ارزیابی سونوگرافی نیز به اندازه‌گیری میزان خون عبوری از کنار پروب در حین فشار دادن، مربوط می‌شود. برای بررسی این جریان خون می‌توان صدا یا تصویر رنگی آن را بررسی کرد و ابتلا یا عدم ابتلا به واریکوسل را مشخص نمود.

به‌طورکلی، سونوگرافی جهت ثبت تصاویر داخلی بدن به کمک امواج صوتی به کار می‌رود و درصورتی که درون کیسه بیضه‌ها رگ‌هایی با قطر بیش از ۳ میلی‌متر و جریان خون اشتباه حین لمس دیده شود، پزشک ابتلا به بیماری را تأیید می‌کند.

آیا همه افراد مبتلا به واریکوسل گرید ۳ باید درمان شوند؟

عدم درمان واریکوسل با کوچک کردن بیضه‌ها و کاهش کیفیت مایع منی موجب بروز مشکلات باروری در مردان می‌گردد. البته به گفته پزشکان، اگر نتیجه آزمایش تحلیل مایع منی نرمال باشد نیازی به درمان نیست؛ ولی درصورت نرمال نبودن منی باید در اولین فرصت نسبت به درمان بیماری اقدام کرد. درواقع، گذر زمان باعث بروز آسیب‌های پایدار و غیرقابل درمان به بیضه می‌شود و خطر ابتلا به ناباروری را در سال‌های آینده افزایش می‌دهد.

روش درمان واریکوسل گرید ۳

اصلی‌ترین روش‌های درمان واریکوسل گرید ۳ شامل جراحی باز، جراحی لاپاراسکوپی و آمبولیزاسیون زیرپوستی می‌شود. انتخاب هریک از این روش‌ها به شدت بیماری، علائم و عوارض بیماری و همچنین تمایل یا عدم تمایل فرد به فرزندآوری بستگی دارد. در برخی موارد حتی باوجود ابتلا به واریکوسل گرید ۳، فرد می‌تواند صاحب فرزند شود و اقدام به درمان بیماری خود نکند؛ بااین‌حال درصورت تجربه درد، بروز ناباروری و تضعیف بیضه، باید روش درمانی مناسب را انتخاب نمود.

هدف از جراحی و درمان واریکوسل، بهبود وضعیت رگ‌های بیضه‌ها جهت بهبود جریان خون است که منجر به افزایش کمیت و کیفیت اسپرم‌ها می‌شود. همچنین درمان واریکوسل به‌ویژه در میان نوجوانان، با هدف رفع مشکلاتی نظیر درد شدید و مداوم، آتروفی بیضه پیشرفته و تولید اسپرم‌های غیرنرمال صورت می‌گیرد.

جراحی واریکوسلکتومی

عمل جراحی واریکوسلکتومی (Varicocelectomy) رایج‌ترین روش درمان واریکوسل گرید ۳ است که درصورت استفاده از میکروسکوپ، امکان مشاهده بهتر منطقه آسیب‌دیده را برای پزشک فراهم می‌کند. همچنین این روش با ایجاد عوارض و خطرات کمتر، اغلب تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود.

واریکوسلکتومی لاپاراسکوپی

بیمار در واریکوسلکتومی لاپاراسکوپی تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد و برای تخلیه ادرار جهت جلوگیری از اختلال در جراحی، از یک کاتتر درون مثانه استفاده می‌شود. پزشک ابتدا یک برش کوچک زیر ناف (شکم) می‌زند و شکم را از هوا پر می‌کند. سپس دوربین با ابزار مخصوصی درون شکم قرار می‌گیرد و دو برش اضافی نیز برای قراردهی دو ابزار کار، در دیواره شکم ایجاد می‌شود. بدین ترتیب با مشاهده محل رگ‌های موردنظر، پزشک عمل جراحی را انجام می‌دهد و سپس محل برش‌ها را بخیه می‌زند.

خطرات جراحی واریکوسل گرید ۳

به‌طورکلی، عمل جراحی برای درمان واریکوسل گرید ۳ یک روش نسبتاً کم‌خطر محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، احتمال بروز عوارض زیر در حین عمل یا پس از آن وجود دارد:

  • آسیب دیدن شریان‌ها و سرخرگ‌ها
  • بروز عفونت
  • آتروفی بیضه
  • درد در ناحیه شکم
  • کبودی و تورم
  • تجمع مایعات در اطراف بیضه‌ها یا دیگر قسمت‌های بدن
  • ظهور مجدد واریکوسل
واریکوسل گرید ۳

مراقبت های بعد از عمل واریکوسل گرید ۳

اگرچه جراحی واریکوسل میکروسکوپی یک عمل سبک و سرپایی به مدت حدوداً ۱ ساعت است و سرعت بهبودی بالایی دارد؛ اما پس از این عمل نیز باید اقدامات و مراقبت‌هایی صورت گیرد که علاوه‌بر کاهش درد و عوارض احتمالی، به افزایش سرعت ریکاوری بدن کمک کند؛ این اقدامات به شرح زیر است:

  • مصرف دارو تحت‌نظر پزشک برای کنترل درد و ناراحتی
  • بازگشت به محیط کار بعد از گذشت ۱ روز (برای مشاغل کم‌تحرک)
  • اجتناب از ورزش به مدت ۱۰ الی ۱۴ روز پس از عمل واریکوسل گرید ۳
  • بازگشت به سایر مشاغل بعد از ۵ الی ۷ روز
  • پرهیز از فعالیت‌های سنگین
  • خودداری از بلند کردن اجسام با وزن زیاد به مدت ۲ هفته
  • استراحت کافی در دوران نقاهت
  • مراجعه منظم به پزشک و پیگیری نتیجه درمان با سونوگرافی

آزواسپرمی و واریکوسل درجه ۳

آزواسپرمی یکی از بیماری‌های نسبتاً رایج در میان مردان است که به معنی عدم تولید یا عدم مشاهده اسپرم در اندام‌های جنسی مرد می‌باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد در گروهی از مبتلایان به واریکوسل، درمان این بیماری موجب بهبود آزواسپرمی شده است. به عبارت دیگر، معمولاً برای ۵۰ درصد افراد دارای آزواسپرمی می‌توان با عمل جراحی به افزایش نطفه‌سازی کمک کرد و شانس حاملگی طبیعی برای زوج را تا ۳ برابر نسبت به سایر درمان‌ها افزایش داد. البته پیش از انجام عمل واریکوسلکتومی برای مبتلایان به آزواسپرمی، ویژگی‌ها و مشکلات ژنتیکی آنان مورد بررسی قرار می‌گیرد تا علت آزواسپرمی شناسایی شود؛ زیرا اگر عدم تولید اسپرم ناشی از اختلالات ارثی باشد عمل جراحی سودی برای آن‌ها نخواهد داشت. همچنین بررسی درجه واریکوسل، اندازه بیضه، مقادیر هورمونی بدن و پارامترهای آزمایش پیش از اقدام به جراحی، به تصمیم‌گیری مناسب‌تر درخصوص درمان کمک می‌کند.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه