منظور از سقط جنین در زنان باردار، مرگ جنین قبل از تکامل و رسیدن به پایان بارداری می‌باشد که این اتفاق معمولاً در ۵ ماه اول حاملگی و قبل از هفته بیستم رخ می‌دهد. درصورتی که فرد ۲ بار سقط پیاپی یا ۳ بار سقط متناوب داشته باشد، می گوییم که سقط مکرر رخ داده است. باید دانست که وقوع یک بار سقط در خانم‌ها نیاز به بررسی خاصی ندارد؛ اما درصورت تکرار آن باید هم زن و هم مرد تحت معاینات و بررسی‌های پزشکی قرار گیرند. آزمایش‌های مربوط به یافتن علت سقط جنین شامل بررسی رحم و تخمدان زنان، اختلالات هورمونی، بیماری‌های زمینه‌ساز سقط جنین همچون دیابت و فشار خون، کمیت و کیفیت اسپرم مردان و… می‌باشد. طبق مطالعات پژوهشگران، احتمال دومین سقط جنین پس از یک بار تجربه آن، حدود ۲۴ درصد می‌باشد. این احتمال در بارداری‌های بعدی، به ترتیب ۳۰ درصد، ۳۵ درصد و ۴۰ درصد برآورد شده است.

سقط مکرر جنین

انواع سقط مکرر

اولیه: برخی از بانوان بدون حتی یک بار تجربه فرزندآوری موفق، در تمام بارداری‌های خود به‌طور متوالی دچار سقط جنین می‌شوند و فرصت فرزندآوری را پیدا نمی‌کنند. چنین وضعیتی به سقط مکرر اولیه معروف است.

ثانویه: گروهی دیگر از بانوان که تجربه دست‌کم یک بار فرزندآوری را داشته‌اند، ممکن است مکرراً دچار سقط جنین در بارداری‌های بعدی شوند که این وضعیت به سقط مکرر ثانویه شهرت دارد.

آشنایی با علائم سقط جنین

رایج‌ترین علائم و نشانه‌های سقط جنین عبارتند از:

  • خون‌ریزی شدید
  • درد در ناحیه لگن و کمر
  • درد شدید شکم و زیر شکم
  • بروز تب
  • پاره شدن کیسه آب و خروج آب از رحم

علل و دلایل سقط جنین مکرر

با وقوع دومین سقط جنین در یک خانم، پزشک بررسی‌هایی را برای یافتن علت سقط انجام می‌دهد. اقدام برای یافتن عامل سقط جنین در مواردی همچون سن بالای ۳۵ سال خانم، سابقه مشکلات ناباروری در زن و شوهر، سابقه سقط جنین قبلی بعد از تشکیل قلب جنین، تمایل زوج به یافتن عامل سقط و انجام سریع‌تر بررسی‌ها و… ضرورت بیشتری دارد. مهم‌ترین دلایل و عوامل سقط جنین مکرر عبارتند از:

سقط مکرر جنین

 علل ایمونولوژیک و بیماری های خودایمنی

منظور از عوامل ایمونولوژیک، وجود اختلال در سیستم ایمنی بدن مادر است که در کنار علل محیطی منجربه سقط جنین _به‌ویژه در سه ماهه اول بارداری_ می‌گردد. باید دانست که علل ایمونولوژیک شایع‌ترین عامل سقط جنین مکرر است و ۶۰ درصد از موارد آن را شامل می‌شود.

اختلالات متابولیک

دیابت کنترل‌نشده و همچنین مقاومت به انسولین _به‌ویژه در زنان چاق یا مبتلایان به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)_، خطر سقط جنین مکرر را افزایش می‌دهد. البته کنترل صحیح دیابت حاملگی پیش از بارداری باعث افزایش شانس تولد موفق نوزاد می‌شود؛ ولی درمورد کاهش خطر سقط با مصرف داروهای حساس‌کننده به انسولین در زنان دارای PCOS، مدرک دقیقی موجود نمی‌باشد.

عوامل هورمونی

علل و عوامل هورمونی همچون اختلالات تیروئیدی، دیابت و همچنین ضعف و تنبلی تخمدان، ۱۷ درصد موارد سقط مکرر جنین را دربرمی‌گیرد و معمولاً قبل از هفته دهم بارداری منجربه مرگ جنین می‌شود.

مشکلات ساختاری رحم

اختلالات ساختار رحمی با دربرگرفتن ۱۰ درصد از موارد سقط مکرر، از دیگر علل این اتفاق می‌باشد که موجب سقط جنین در سه ماهه دوم بارداری می‌گردد. از مهم‌ترین ناهنجاری‌ های رحمی باید به نارسایی دهانه رحم، میوم‌های رحمی و وجود تیغه میانی در رحم اشاره کرد.

علل ژنتیکی و کروموزومی

علل و عوامل ژنتیکی همچون مشکلات کروموزومی جنین، در هر مرحله از بارداری می‌تواند باعث سقط جنین گردد و دست‌کم ۵ درصد از موارد سقط مکرر را شامل ‌شود. همچنین این عامل، شایع‌ترین علت سقط منفرد (تنها یک بار سقط جنین) به شمار می‌رود که اغلب در سنین پایین حاملگی و طول جنین کمتر از ۳۰ میلی‌متر به وقوع می‌پیوندد.

سقط مکرر جنین

نحوه تشخیص سقط مکرر

برای تشخیص علل و عوامل سقط مکرر علاوه‌بر ثبت شرح حال و معاینه‌های بالینی، آزمون‌های زیر انجام می‌شود:

  • بررسی کروموزوم والدین
  • بررسی کروموزومی محصول حاملگی
  • ارزیابی حفره رحم به‌وسیله تصویربرداری از رحم و لوله‌های فالوپ
  • بررسی ساختار رحم با انواع روش‌ها ازقبیل هیستروسکوپی، عکس رنگی رحم، هیستروسونوگرافی و…
  • تست خون برای اندازه‌گیری سطح هورمونی بدن به‌ویژه هورمون‌های تیروئیدی و پرولاکتین (مسئول تولید شیر مادر)
  • نمونه‌برداری از بافت آندومتر جهت بررسی زیر میکروسکوپ

خطرات و عوارض سقط مکرر

سقط مکرر جنین می‌تواند عوارض و پیامدهای جسمی و روحی سنگینی را برای زوج و به‌ویژه مادر به همراه داشته باشد. مهم‌ترین و جدی‌ترین خطرات و عوارض سقط جنین عبارتند از:

  • افسردگی و ناامیدی
  • کم‌خونی ناشی از خون‌ریزی شدید پس از سقط
  • بروز چسبندگی داخل رحمی
  • عفونت
  • نیاز به خارج‌سازی باقی‌مانده جنین پس از سقط توسط جراحی (در برخی موارد)

چگونه می توان سقط مکرر را درمان کرد؟

با یافتن علت سقط مکرر، مناسب‌ترین روش درمان مورد استفاده قرار می‌گیرد و درصورت درمان‌ناپذیر بودن مشکل، روش‌های کمک‌باروری یا درمان‌های جایگزین به زوجین پیشنهاد می‌شود. درواقع اگر دلیل سقط مکرر شناسایی نشود، پزشک با تحت نظر گرفتن مادر طی بارداری‌های بعدی اغلب از درمان‌های ضد انعقادی با آسپیرین و تزریق هپارین استفاده می‌کند. درصورت تشخیص ناهنجاری کاریوتیپی از نوع کروموزومی یا ژنتیکی، پزشک متخصص درخصوص احتمال نقص‌های ژنتیکی نوزاد یا ریسک بارداری مجدد به زوج مشاوره می‌دهد و ممکن است با آغاز بارداری، زن و شوهر را تحت بررسی‌های ژنتیکی قرار دهد. به‌عنوان مثال، با دریافت نمونه ویلوس کوریونی (CVS) از یک قطعه جفت در اواخر سه ماهه اول بارداری، آرایش ژنتیکی جنین بررسی می‌شود.

از دیگر تکنیک‌های رایج در تشخیص ژنتیکی قبل از پیوند (PGD) می‌توان به روش لقاح آزمایشگاهی یا آی‌وی‌اف (IVF) اشاره نمود. این روش علاوه‌بر تکنیک کمک‌باروری، راهی برای نمونه‌برداری از تخمک و اسپرم لقاح‌یافته در آزمایشگاه است تا بتوان قبل از کاشت جنین در رحم، آرایش ژنتیکی آن را تجزیه و تحلیل کرد و ناهنجاری‌های احتمالی را مورد بررسی قرار داد. بدین ترتیب، می‌توان روش‌های درمانی متناسبی همچون جراحی یا دارودرمانی را به کار برد.

نقش رژیم غذایی در سقط مکرر جنین

همان‌طور که بیان شد، داشتن رژیم غذایی سالم در پیشگیری از سقط مکرر جنین اثرگذار است. به‌طورکلی، چاقی یا لاغری مفرط و شاخص توده بدنی (BMI) کمتر از ۱۸.۵ یا بیشتر از ۳۰، روی قدرت باروری و تخمک‌گذاری زنان اثر می‌گذارد و خطر سقط جنین را افزایش می‌دهد. افزایش وزن با تأثیر بر تخمدان، آندومتر و رحم باعث کاهش کیفیت تخمک‌ها می‌گردد و وجود چربی‌های دور شکم نیز با تحت تأثیر قرار دادن کنترل قند خون موجب سقط جنین می‌شود. از آنجایی که عدم تعادل وزن خطرات زیادی را به همراه دارد، پیش از اقدام به بارداری طبیعی یا حاملگی با روش‌های کمک‌باروری باید نسبت به کاهش یا افزایش وزن تا رسیدن به وزن نرمال، اقدام نمود.

جلوگیری از سقط جنین مکرر

برای پیشگیری از سقط مکرر و کاهش خطر وقوع آن، روش‌های متعددی وجود دارد که شامل موارد زیر می‌شود:

کنترل وزن: از آنجایی که اضافه‌وزن و چاقی، خطر سقط مکرر جنین را افزایش می‌دهد؛ لذا کاهش وزن و رسیدن به وزن متعادل، نقش مؤثری در جلوگیری از سقط جنین دارد.

تغذیه سالم: مصرف میوه و سبزیجات، غذاهای حاوی اسیدفولیک و ویتامین B مانند اسفناج علاوه‌بر جلوگیری از تولد نوزاد ناقص یا سقط جنین، مانع از بروز نقایص عصبی در جنین نیز می‌شود. همچنین مصرف خوراکی‌هایی مانند لوبیا به تنظیم عادت ماهانه و کاهش خطر سقط مکرر کمک می‌کند. از دیگر غذاهای مفید باید به خوراکی‌های حاوی ویتامین B12 _مانند جگر، کباب برگ گوشت گوسفند و شتر، تخم مرغ محلی، شیر محلی و کره و روغن محلی_، خرما، نخود، سویا به‌عنوان منبع ویتامین‌های A، B2، D و… اشاره کرد.

نوشیدن آب: نوشیدن آب کافی به‌جای مصرف نوشیدنی‌های الکلی، شیرین و کافئین‌دار و همچنین کاهش مصرف چای و قهوه در پیشگیری از سقط مکرر اثرگذار است.

مصرف منظم داروها: مصرف منظم داروهای تجویزشده و اجتناب از مصرف خودسرانه دیگر داروها، اهمیت زیادی در حفظ سلامت بدن دارد.

خوراکی‌های ممنوع: بهتر است که مادران باردار جهت کاهش خطر سقط جنین از مصرف پونه، غوره، آویشن و بابونه در طول دوران حاملگی خود پرهیز نمایند.

استراحت کافی: خواب مفید شبانه، چرت عصرگاهی و دوری از فعالیت‌های سخت و سنگین به‌ویژه در سه ماهه اول بارداری اهمیت زیادی دارد.

رعایت نکات پزشکی: مادران باردار باید نکات پزشکی همچون پرهیز از سیگار، ارتباط مستمر با پزشک جهت اطلاع علائم خطرناک، انجام به‌موقع تمامی آزمایش‌ها و تست‌ها و… را جدی بگیرند.

دوری از استرس: پرهیز از هرگونه استرس، اضطراب و نگرانی در دوران بارداری به کاهش خطر سقط جنین و افزایش شانس تولد یک نوزاد سالم کمک می‌کند.

ورزش: ورزش متناسب با دوران بارداری همچون پیاده‌روی ۳۰ الی ۴۰ دقیقه‌ای در طول صبح یا عصر برای مادران بسیار مفید است.

سقط مکرر جنین

راه های پیشگیری از بروز سقط مکرر

برای پیشگیری از خطرات و عوارض سقط جنین باید اقدامات و مراقبت‌هایی را مد نظر قرار داد که شامل موارد زیر است:

  • ارتباط مستمر با پزشک در طول بارداری و انجام منظم چکاپ‌های مرتبط
  • اجتناب از رفتارهای پرخطر و آسیب‌زا
  • در پیش گرفتن رژیم غذایی سالم و مقوی
  • اجتناب از مصرف خودسرانه دارو
  • در جریان قرار دادن سایر پزشکان از بارداری خود درصورت مراجعه برای درمان دیگر بیماری‌ها
  • پرهیز از قرارگیری در معرض اشعه ایکس
  • پیاده‌روی و ورزش روزانه
  • خودداری از رانندگی خطرناک و با سرعت بالا
  • پرهیز از موقعیت‌های استرس‌زا

سخن پایانی

باوجود این‌که گاهی پس از تجربه چند سقط نیز امکان بارداری وجود دارد؛ اما مراجعه زودهنگام به پزشک برای یافتن علت سقط مکرر و درمان آن بسیار حائز اهمیت است. لذا توصیه می‌شود که درصورت تجربه دومین سقط جنین خود، برای درمان سریع‌تر به پزشک متخصص مراجعه نمایید.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه