تنبلی تخمدان، اختلال شایع هورمونی معروف به سندرم تخمدان پلی کیستیک یا PCOS برای زنان در سن باروری است که با تجمع مواد مایع، جامد و یا ترکیبی از هردو در تخمدان‌ها، باعث ازدیاد هورمون مردانه آندروژن و یا ایجاد قاعدگی‌های نامنظم و طولانی می‌شود و فرآیند تخمک‌گذاری را مختل می‌کند. البته باید دانست که کیست‌های مایع و کوچک، بدون درد و قابل‌رفع (خودبه‌خودی) هستند ولی چنانچه کیست‌ها بزرگ یا پاره شوند، با چرک یا خون همراه باشند و یا مانع رسیدن خون به رحم شوند، بسیار دردناک و خطرناک خواهند بود.

تنبلی تخمدان

نحوه عملکرد تخمدان

غده ای به نام هیپوفیز درون مغز وجود دارد که در ابتدای دوره قاعدگی با تولید هورمونی به نام FSH، به تخمدان دستور تولید تخمک می دهد. تخمدان نیز از بین سلول های اولیه ۹ تا ۱۰ سلول اولیه را رشد می دهد. سلول های اولیه تنها در تخمدان وجود دارند و این سلول های اولیه ی در حال رشد، سبب آماده سازی رحم برای ورود تخمک، لقاح با اسپرم و بارداری و تولید هورمون های زنانه استروژن و پروژسترون می شوند. در نتیجه رحم با دریافت پیام سلول های اولیه در حال رشد در تخمدان، شروع به ساختن دیواره ها و مویرگ های ظریف می نماید.

در روزهای ۱۲ تا ۱۶ بعد از پریود، غده هیپوفیز هورمون LH را تولید می کند. این هورمون دستور رهاسازی بزرگترین و آماده ترین سلول اولیه که برای تخمک شدن مناسب است را صادر می نماید. سایر سلول های اولیه جهت حمایت از تخمک به تولید هورمون پروژسترون ادامه می دهند تا در صورت تشکیل جنین، رحم آمادگی کامل داشته باشد. در واقع با تشکیل جنین، دستور ادامه تولید پروژسترون برای سلول‌های پشتیبان صادر می‌گردد. در صورت عدم بارداری، غده هیپوفیز مجدداً تولید هورمون FSH را آغاز نموده و سلول های قبلی در تخمدان از بین رفته و تخمدان رشد دادن سلول های جدید را آغاز می کند. این پروسه از زمان بلوغ تا یائسگی ادامه خواهد یافت.

تنبلی تخمدان یا تخمدان پلی کیستیک چیست؟

تخمدان دارای کیست های کوچک بسیاری است که دقیقاً زیر سطح تخمدان قرار گرفته و این کیست ها همان کیسه هایی هستند که تخمک در آن ها رشد می کند و بروز اختلال تنبلی تخمدان سبب عدم رشد صحیح این کیسه ها و عدم آزاد سازی تخمک ها می شود. در واقع تنبلی تخمدان یا همان سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) به علت بروز برخی از عوامل نظیر بروز اختلال در هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان، تحت تأثیر هورمون های FSH و LH طبیعی بدن قرار نگرفته و در نتیجه تخمک گذاری اتفاق نمی افتد. این عارضه میان بسیاری از زنان در طول سنین باروری رایج است و از علائم آن باید به افزایش سطح هورمون‌های مردانه یعنی آندروژن در بدن اشاره کرد.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک به عنوان شایع‌ترین اختلال غدد درون‌ریز بانوان، در صورت عدم درمان صحیح و به‌موقع می‌تواند علاوه بر ناباروری موجب بروز بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت و هیپرپلازی آندومتر شود.

علل تنبلی تخمدان

از جمله عواملی که باعث اختلال در چرخه تولید تخمک می شود عبارتند از :

  • اضافه وزن
  • استرس و اضطراب
  • عوامل ژنتیکی
  • دیابت
  • بیماری های تیروئید
  • تومورهای مغزی
  • بیماری های عفونی و میکروبی لگن و رحم
  • مشکلات غده فوق کلیه
تنبلی تخمدان

آیا تنبلی تخمدان باعث نازایی می‌شود؟

باید گفت که سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا تنبلی تخمدان، یکی از علل شایع ناباروری زنان است که طی آن، تخمدان‌ها به علت وجود کیست‌های حاوی تخمک‌های نابالغ بسیار بزرگ می‌شوند و موجب افزایش ترشح آندروژن در بدن زنان می‌گردند. این موضوع ناشی از اختلالات هورمونی است که باعث تخمک‌گذاری نامنظم یا حتی عدم تخمک‌گذاری می‌شود. البته باید دانست که گاهی با وجود دفعات کم قاعدگی ماهانه _مثلاً ۳ بار در سال_، تخمک‌گذاری همچنان ادامه می‌یابد.

بدین ترتیب، از آنجایی که هورمون آندروژن یک هورمون مردانه است، صفات مردانه را نیز در خانم‌ها بیشتر بروز می‌دهد. هرچند در حالت طبیعی، آندروژن در بدن زنان به هورمون استروژن تبدیل می‌گردد؛ اما افزایش آن می‌تواند زمینه ناباروری را ایجاد کند.

تنبلی تخمدان

آزمایش های تشخیص تنبلی تخمدان

معاینه فیزیکی

معاینه فیزیکی برای اندازه‌گیری شاخص BMI، فشار خون، قد، وزن و… به کار می‌رود که علائم اولیه تنبلی تخمدان را شناسایی کند.

سونوگرافی

از بهترین روش ها برای بررسی وضعیت تخمدان ها استفاده از سونوگرافی به ویژه سونوگرافی واژینال است. تصویربرداری سونوگرافی نقش مهمی در مشاهده ظاهر تخمدان‌ها، ضخامت رحم، کشف تعداد زیادی فولیکول کوچک و در نتیجه تشخیص سندرم تخمدان پلی‌کیستیک دارد.

آزمایش خون

اگرچه منظور از تست خون، طیف گسترده‌ای از آزمایش‌ها برای اندازه‌گیری فاکتورهای مختلف نظیر قند خون (گلوکز) و انسولین است؛ اما می‌توان گفت که به طور کلی، آزمایش خون در زمره مهم‌ترین راه‌های تشخیص تنبلی تخمدان قرار دارد. باید ذکر نمود که در بسیاری از مواقع، آزمایش خون قبل و بعد از نوشیدن آب‌قند برای اندازه‌گیری سطح تری گلیسیرید و کلسترول ناشتا انجام می‌گیرد و در کنار آن، تست تحمل گلوکز نیز انجام می‌شود.

تست هورمون

تست‌های هورمونی با دقت بالایی می‌تواند اختلالات مربوط به تخمدان و رحم را شناسایی کند. این آزمایش‌ها شامل اندازه‌گیری سطح هورمون لوتئینه‌کننده یا کاهش (LH) کاهش در تنبلی تخمدان، محرک فولیکولی یا افزایش (FSH)، تستوسترون (افزایش)، استروژن (ثابت یا افزایش)، آندروستندیون (افزایش)، گلوبولین متصل به هورمون جنسی یا کاهش(SBGH)، آنتی مولرین یا افزایش (AMH) و… می‌شود.

آزمایش های افتراقی

برخی آزمایش‌ها و تست‌های دیگر نیز به رد علل دیگر بیماری کمک می‌کند و موجب تشخیص سریع‌تر تنبلی تخمدان می‌شود. آزمایش‌هایی مثل:

  • تست هورمون تحریک‌کننده تیروئید (TSH) برای رد اختلال عملکرد این غده
  • اندازه‌گیری پرولاکتین برای تشخیص هیپرپرولاکتینمی
  • سنجش کورتیزول جهت شناسایی سندرم کوشینگ
  • تست هیدروکسی پروژسترون به منظور رد نوع شایعی از هیپرپلازی مادرزادی آدرنال
  • تست فاکتور رشد شبه‌انسولین ۱ (IGF) جهت پیشگیری از افزایش هورمون رشد
تنبلی تخمدان

تفسیر نتایج آزمایش ها

با انجام آزمایش‌های هورمونی برای سنجش سطوح مختلف هورمون‌ها در بدن، لازم است که نتایج آن‌ها به دقت تفسیر شود و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک در صورت وجود، شناسایی گردد. این نتیجه‌گیری‌ها طبق روند زیر می‌باشد:

هورمون FSH

تست هورمون FSH با خون‌گیری در روز سوم قاعدگی می‌تواند سطح هورمون استروژن و در نتیجه توقف تخمک‌گذاری یا ورود به مرحله یائسگی را مشخص کند.

هورمون استرادیول (استروژن)

تست هورمون استروژن اولیه یعنی استرادیول نشان می‌دهد که این سطح هورمون با ازکارافتادن تخمدان کاهش می‌یابد و این امر می‌تواند نشانه‌ای از تنبلی تخمدان باشد.

هورمون پرولاکتین

آزمایش هورمون پرولاکتین (هورمون مربوط به دوران شیردهی مادران) جهت یافتن علل ناباروری، ترشحات غیرعادی از پستان‌ها، وجود تومور در غده هیپوفیز و نیز پریود نشدن خانم‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تنبلی تخمدان چه علائمی دارد؟

نامنظم بودن عادت ماهیانه

کاهش تخمک گذاری سبب عدم ریکاوری دیواره رحم به صورت ماهیانه می شود. اغلب افراد مبتلا به تنبلی تخمدان در سال کمتر از ۸ بار پریود می شوند. برای کسب اطلاعات بیشتر به مطلب قاعدگی نامنظم مراجعه کنید.

دوره قاعدگی شدید و طولانی

دوره پریود طولانی به معنی ضخامت دیواره رحم بیشتر و در نتیجه خونریزی شدیدتر می باشد.

سردرد

در بعضی مواقع تغییرات هورمونی سبب بروز سردرد خواهد شد.

علائم تنبلی تخمدان

مقاومت نسبت به انسولین

اغلب افراد مبتلا به تنبلی تخمدان قادر به استفاده از انسولین نیستند. پانکراس با تولید انسولین سبب جذب قند موجود در غذا توسط سلول ها می شود. در صورتی که سلول ها قادر به استفاده از انسولین نباشند نیاز بدن به انسولین افزایش یافته و پانکراس انسولین بیشتر تولید می کند؛ در نتیجه انسولین اضافه سبب تحریک تخمدان و تولید هورمون مردانه می شود.

اضافه وزن

اضافه وزن یکی از علائم تنبلی تخمدان و همچنین یکی از اصلی ترین دلایل تشدید سایر نشانه های تنبلی تخمدان نظیر مقاومت به انسولین می باشد.

افزایش موهای زائد

اغلب زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دچار افزایش رشد موهای زائد در صورت و بدن خواهند شد.

ریزش مو

زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دچار ریزش مو با الگوی مردانه خواهند شد.

چرب شدن پوست و بروز جوش و آکنه

هورمون های مردانه سبب چرب شدن پوست و ایجاد جوش روی صورت و نواحی سینه و پشت می شود.

تیرگی پوست

در این حالت پوست قسمت های چین خورده نظیر پوست گردن، نواحی تناسلی و زیر سینه تیره تر می شود.

همه چیز در مورد تنبلی تخمدان

چگونه می‌توان تنبلی تخمدان را تشخیص داد؟

مهمترین علائم تنبلی تخمدان عبارتند از :

بهترین روش برای بررسی وضعیت تخمدان استفاده از سونوگرافی واژینال است. البته برای تشخیص تنبلی تخمدان از آزمایش هورمونی نیز استفاده می شود. در این آزمایش سطح هورمون LH ،FSH و مقدار هورمون استروژن مورد بررسی قرار می گیرد.

تنبلی تخمدان چه عوارضی برای فرد دارد؟

  • ناباروری
  • سندروم متابولیک
  • وقفه تنفسی در خواب
  • سرطان دهانه رحم
  • افسردگی
  • افزایش ریسک ابتلا به مشکلاتی مانند دیابت و فشار خون بالا

یزد به عنوان یک قطب بین المللی در زمینه درمان ناباروری محسوب می شود. برای رزرو نوبت بهترین مراکز درمان ناباروری در یزد کلیک کنید.

تنبلی تخمدان

روش های درمان تنبلی تخمدان

از آنجایی که درمان قطعی تنبلی تخمدان هنوز مشخص نشده، لذا برای هر فرد درمان‌هایی متناسب با علائم او در نظر گرفته می‌شود تا شانس باروری را افزایش دهد. به طور کلی، در درمان تنبلی تخمدان از داروهای تقویت‌کننده تخمک‌گذاری و هورمون‌ها استفاده می‌شود که از جمله آن‌ها باید به قرص‌های ترکیبی ضد بارداری و داروهای حاوی پروژستین اشاره کرد. اصلی‌ترین راه‌های کمک به درمان تنبلی تخمدان عبارت‌اند از:

قرص ضد بارداری

استفاده منظم و روزانه از پروژسترون و استروژن سبب ایجاد تعادل هورمونی، درمان تخمک گذاری، کاهش رشد موهای زائد و کاهش ابتلا به سرطان دهانه رحم می شود. جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد بهترین زمان برای مصرف قرص های ضد بارداری اینجا کلیک کنید.

درباره تنبلی تخمدان

متفورمین

متفورمین دارویی برای درمان دیابت نوع دوم می باشد. این دارو با بهبود سطح انسولین سبب بهبود تنبلی تخمدان می شود.

جراحی

در صورت عدم بهبود فرد با درمان دارویی می توان از روش جراحی استفاده نمود. در این روش جراح با استفاده از لیزر یا سوزن های باریک سوراخ های کوچکی در تخمدان ایجاد می کند. این عمل سبب بهبود عملکرد تخمدان خواهد شد.

کلومیفن

کلومیفن یا کلومید یکی از انواع داروهای باروری است که استفاده از آن سبب درمان تنبلی تخمدان می شود.

داروهای ضد ریزش مو

درمان های متعددی برای از بین بردن موهای زائد و یا توقف رشد آن ها وجود دارد. کرم موضعی افلورنیتین سبب کاهش رشد مو می شود؛ همچنین استفاده از لیزر برای از بین بردن موهای زائد نیز یکی از مؤثرترین روش های درمانی است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

  • اگر پریود نشدید و باردار نیستید.
  • اگر علائم تنبلی تخمدان را در خود مشاهده می کنید.
  • اگر ۱۲ ماه اقدام به بارداری کرده اید؛ اما ناموفق بوده اید.
  • اگر علائم بیماری دیابت را در خود مشاهده می کنید.
تنبلی تخمدان

درمان طبیعی تخمدان پلی کیستیک چگونه است؟

همان‌طور که اشاره شد، درمان قطعی و منحصربه‌فردی برای مشکل تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک وجود ندارد؛ اما می‌توان با مصرف برخی گیاهان دارویی به بهبود این عارضه کمک کرد. باید دانست که انتخاب مناسب‌ترین روش درمان پزشکی و دارویی بعد از معاینه پزشک صورت می‌گیرد که برای هر فرد متفاوت است. با این حال، خوراکی‌های نیز به کاهش علائم این بیماری کمک می‌کنند که عبارت‌اند از:

  • زردچوبه

زردچوبه حاوی ماده‌ای به نام کورکومین است که باعث کاهش التهاب و کاهش مقاومت به انسولین می‌شود.

تبلی تخمدان
  • ریشه شیرین بیان

ریشه خشک‌شده شیرین‌بیان را باید به صورت دم‌کرده در آب جوش، روزی ۲ بار مصرف نمود.

  • دارچین

دارچین یکی از خوراکی‌های معجزه‌بخش است که با مصرف روزانه ۱ قاشق چای‌خوری از آن در آب جوش می‌توان به پاک‌سازی بدن و خون، تنظیم قاعدگی و اثرگذاری مثبت بر مقاومت به انسولین کمک نمود.

  • اسید چرب امگا ۳

اسیدهای چرب امگا ۳ از تنظیم‌کننده‌های اصلی علائم تنبلی تخمدان به شمار می‌رود که از نمونه‌های آن می‌توان به مصرف روزانه ۳۰۰ میلی‌گرم مکمل روغن کریل اشاره کرد.

  • تخم کتان

نوشیدن ترکیبی از ۲ قاشق تخم کتان تازه در ۱ لیوان آب به صورت روزانه یا استفاده از دانه‌های آن در سوپ و سالاد، برای بهبود تخمدان پلی‌کیستیک مؤثر است.

  • سرکه سیب

سرکه سیب یک معجون شگفت‌انگیز است که ترکیب ۱ قاشق از آن با ۱ لیوان آب گرم و مصرف به صورت ناشتا، اثرات معجزه‌آسایی دارد.

  • نعنای تند

دم‌کرده ۱ قاشق از نعنای تند همراه با چای، تزریق مکمل آن به بدن و یا ترکیب این ماده با ژل مخصوص ماساژ تخمدان به کاهش علائم تنبلی تخمدان کمک می‌نماید.

تنبلی تخمدان
  • ریحان

ریحان به عنوان یکی دیگر از سبزیجات مفید می‌تواند همراه با چای و یا به صورت مصرف چند برگ از آن در هنگام صبح، موجب بهبود نسبی تنبلی تخمدان شود.

  • زغال اخته

ترکیب ۳ قاشق از دانه‌های خیس‌خورده زغال اخته با عسل برای مصرف صبحانه یا مصرف این دانه‌ها قبل از هر وعده ناهار و شام، راهکار پیشنهادی دیگری به حساب می‌آید.

تنبلی تخمدان
  • رازیانه

دم‌کرده ۱ قاشق از دانه‌های رازیانه در ۱ لیوان آب و مصرف مداوم آن در طول روز، یکی دیگر از درمان‌های خانگی تخمدان پلی‌کیستیک می‌باشد.

  • پروتئین ها

مصرف غذاهای حاوی پروتئین از جمله گوشت، حبوبات، تخم‌مرغ، دانه‌ها و مواد مغذی به شدت توصیه می‌شود؛ چراکه موجب جایگزینی منبع انرژی به جای کربوهیدرات‌ها می‌گردد.

  • منیزیم

مصرف ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم مکمل منیزیم به صورت ۳ بار در روز یا افزودن ۱ فنجان نمک سولفات به آب موجود در وان حمام و استحمام با آن جهت جذب منیزیم، موجب کنترل علائم بیماری می‌شود.

گلوکز

یک رژیم غذایی گلوکزدار و پرهیز از غذاهای چرب، کافئین، سرخ‌کردنی‌ها، کنسروها، غذاهای حاوی شکر فراوان و… نیز بسیار مفید می‌باشد.

فیبر

مصرف غذاهای فیبردار _مانند کرفس، کلم بروکلی، سبزیجات تیره، سیب و غلات کامل_ با جلوگیری از افزایش انسولین توسط کاهش سرعت هضم قندهای بدن و همچنین ارتقاء متابولیسم استروژن سالم، یک راهکار مؤثر به حساب می‌آید.

ویتامین ب

ویتامین B موجود در غذاها یا مکمل آن، نقش قابل توجهی در کاهش علائم تنبلی تخمدان دارد. از مؤثرترین انواع ویتامین ب در بهبود مقاومت انسولین و تقویت باروری باید به اینوزیتول اشاره کرد.

تنبلی تخمدان

تنبلی تخمدان در دختران نوجوان

نامنظم بودن قاعدگی به‌ویژه در ۲ سال اول آغاز پریود، لزوماً نشانه تنبلی تخمدان در دختران نوجوان نیست. با این حال، در صورت ادامه یافتن این موضوع به همراه پرمویی یا ریزش مو و اضافه وزن، باید به متخصص زنان مراجعه کرد. به عبارت دیگر، باید گفت که بهترین زمان تشخیص و درمان تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، سنین نوجوانی می‌باشد؛ لذا مراجعه مداوم و منظم به متخصص زنان ضرورت دارد.

نکته پایانی

باید گفت که در بسیاری از خانم‌ها، تنبلی تخمدان بدون بروز هیچ‌گونه نشانه‌ای ایجاد می‌شود و حتی در طول زندگی نیز علائم بسیار اندکی از خود نشان می‌دهد. به همین دلیل، در اغلب موارد تشخیص این بیماری به سختی صورت می‌گیرد. با این حال، در صورت ابتلا به تخمدان پلی‌کیستیک باید نکاتی را رعایت کرد که شامل مواردی مانند در پیش گرفتن سبک زندگی سالم، چکاپ های منظم و دوره ای سیکل های قاعدگی، تلاش برای بارداری تا قبل از ۳۰ سالگی، پیگیری و بررسی هر یک از علائم تنبلی تخمدان و دوری از تنش و استرس، می‌باشد.

حال اگر شما یا یکی از نزدیکانتان تجربه ابتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک داشته اید یا روش هایی موثر در درمان این عارضه می‌شناسید، با ما در میان بگذارید.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه