یکی از دلایل اصلی سقط جنین طی سه ماهه اول بارداری که معمولاً در اثر مشکلات و ناهنجاری های کروموزومی رخ می دهد، حاملگی پوچ (blighted ovum) نام دارد. طی این اتفاق، بدن مادر می تواند ناهنجاری کروموزومی جنین را تشخیص دهد ‌و ادامه بارداری را متوقف سازد. به عبارتی، در حاملگی پوچ که منجر به گسترش سلول های درون ساک حاملگی (pregnancy sac) به جای رشد جنین می شود، سقط طبیعی رخ می دهد. از علائم این عارضه باید به حالت تهوع و استفراغ شدید اشاره کرد که احتمال وقوع آن در مادران دارای سابقه سقط جنین یا بارداری پوچ قبلی و همچنین زنان بالای ۴۰ سال بیشتر است.

حاملگی پوچ زمانی رخ می دهد که تخمک بارور شده به دیواره رحم بچسبد اما جنین رشد نکند. در این حالت جفت همانند یک توده غیر عادی و متفاوت از کیست ها رشد می کند و در سونوگرافی هم هیچ جنینی مشاهده نمی شود.

انواع حاملگی پوچ

حاملگی پوچ جزئی: در حاملگی پوچ جزئی، جفت تا حدودی دارای رشد طبیعی است اما جنین رشدی غیرطبیعی دارد؛ در این حالت جنین به صورت ناقص و ناهماهنگ رشد می کند و به همین علت زنده نمی ماند.
حاملگی پوچ کامل: در حاملگی پوچ، نه جفت و نه جنین، هیچکدام رشد نمی کنند.

حاملگی پوچ

نحوه تشخیص حاملگی پوچ

در صورتی که فرد دچار حاملگی پوچ شده باشد، در ابتدا علائمی مشابه حاملگی طبیعی نظیر تأخیر در قاعدگی و تست بارداری مثبت را مشاهده می کند، چراکه سطح هورمون HCG افزایش پیدا کرده است؛ حتی این احتمال وجود دارد که فرد دچار درد، لکه بینی و یا خونریزی شود. در این حالت جفت برای مدتی به رشد خود، بدون جنین ادامه می دهد و هورمون بارداری نیز همچنان بالا می رود به نحوی که فرد احساس باداری پیدا می کند. اما زمانی که رشد جفت متوقف شود و سطح هورمونی کاهش پیدا کند، علائم حاملگی نیز فروکش می کند که در این شرایط ممکن است فرد دچار گرفتگی عضلانی اندک، لکه بینی و کمی خونریزی شود.

در اغلب موارد حاملگی پوچ تا زمانی که سونوگرافی رحم انجام نشود و یا ساک خالی _ساک حاملگی ساختاری است که در زمان بارداری در رحم تشکیل شده و جنین را در خود نگه می دارد_ دیده نشود قابل تشخیص نخواهد بود.

نشانه ها و علائم حاملگی پوچ در زنان

بروز بارداری پوچ در زنان با وجود علائم و نشانه هایی مشابه حاملگی طبیعی، علائم اختصاصی خود را نیز دارد که در هر یک از بیماران با شدت های مختلفی مشاهده می شود. از جمله نشانه های حاملگی پوچ می توان موارد زیر را نام برد:

  •  حالت تهوع ‌و استفراغ شدید
  •  خونریزی واژینال قهوه ای تیره یا روشن در سه ماهه اول
  •  فشار یا درد لگن و نواحی پایین شکم در موارد نادر
  • عدم شناسایی تپش قلب یا حرکت جنینی
  • بروز بیماری تیروئید همچون پرکاری تیروئید در برخی موارد
  • افزایش سطح هورمون HCG
  • بروز فشار خون بالا یا پره اکلامپسی اولیه
  • افزایش پروتئین در ادرار بعد از هفته بیستم

علل بروز حاملگی پوچ

اگر چه دلیل اصلی و قاطع بروز حاملگی پوچ به عنوان نیمی از سقط های بارداری در سه ماهه اول، مشخص نشده است؛ اما به نظر می رسد انواعی از مشکلات ژنتیکی و ساختاری بدن _در زن و مرد_ موجب این اختلال بارداری شود. از دلایل احتمالی بارداری پوچ باید به ناهنجاری های موجود در کروموزوم ۹، کیفیت پایین اسپرم ها یا تخمک، همچنین تقسیم سلولی غیر عادی و… اشاره کرد که در ادامه، به توضیح آنها پرداخته می شود.

حاملگی پوچ

زمانی که تخمک و اسپرم لقاح پیدا کنند، سلول ها نیز شروع به تقسیم می کنند که قسمتی از سلول ها تبدیل به جفت و قسمتی تبدیل به جنین می شوند. در برخی از موارد بخشی از سلول ها که به جفت تبدیل شدند موفق هستند و از این رو ساک حاملگی شروع به رشد می کند و جفت شکل می گیرد اما قسمتی که تبدیل به جنین شده ناتوان است. بدن خانم ناهنجاری های کروموزومی جنین را تشخیص می دهد و چون جنین به صورت طبیعی و سالم رشد نخواهد کرد، بطور طبیعی سعی در توقف بارداری دارد.

همچنین این موضوع می تواند به علت ناهنجاری های موجود در تقسیم سلولی و یا غیر طبیعی بودن تخمک و اسپرم رخ دهد. در این حالت بدن قادر به تشخیص خالی بودن ساک حاملگی نخواهد بود؛ چرا که هورمون های بارداری در حال ترشح هستند و این موضوع سبب جلوگیری از سقط می شود. این موضوع ممکن است برای هر کسی اتفاق بیفتد.

لازم به ذکر است که در برخی از موارد آزمایشات آمنیوسنتز و بیوپسی کوریون، سن بالای مادر، وجود بیماری های خاص و یا استعمال دخانیات سبب بروز حاملگی پوچ می شود.

نحوه جلوگیری از بروز حاملگی پوچ

متأسفانه در اغلب موارد امکان پیشگیری از بروز حاملگی پوچ وجود ندارد. حاملگی پوچ به ندرت بیشتر از یک بار اتفاق می افتد. زمانی که سقط رخ دهد، قاعدگی مجدد آغاز شده و فرد می تواند برای بارداری دوباره اقدام کند. البته بهتر است اقدام برای بارداری دوم با تأخیر ۱۲ دوره سیکل قاعدگی اتفاق بیفتد تا بدن فرصت ریکاوری داشته باشد. اما به طور کلی انجام آزمایشات ژنتیک قبل از حاملگی می تواند درصد بروز حاملگی پوچ را کاهش دهد.

حاملگی پوچ

آیا باید D&C داشت یا منتظر سقط طبیعی بود؟

در طول انجام سونوگرافی ساک حاملگی اندازه گیری شده و اپراتور به دنبال یک جنین یا زرده ساک خواهد بود. اگر قطر ساک بیشتر از ۲۰ میلی متر باشد ولی جنینی وجود نداشته باشد، حاملگی پوچ رخ می دهد. البته کل ساک با سونوگرافی واژینال نیز باید بررسی شود. اگر قطر ساک کمتر از ۲۰ میلی متر باشد ممکن است بارداری زیاد پیشرفت نکرده باشد؛ به همین علت سونوگرافی دو هفته دیگر مجدداً تکرار می شود. حاملگی پوچ در نهایت باعث سقط طبیعی جنین می شود. زمانی که سطح هورمون حاملگی کاهش پیدا کند، باید صبر کرد تا سقط به صورت طبیعی رخ دهد؛ البته این پروسه چند هفته طول خواهد کشید. در برخی از موارد فرد از دارو یا کورتاژ (D&C) برای برداشتن جفت استفاده می کند که البته پزشک برای بارداری اول استفاده ازکورتاژ را توصیه نمی کند؛ چراکه بدن خود به تنهایی قادر به از بین بردن بافت جنین بوده و نیاز به استفاده از روش خاصی نیست مگر اینکه فرد بخواهد به منظور بررسی علت بروز سقط، تست پاتولوژی بافت انجام دهد.

روش های درمان بارداری پوچ

در صورت بروز بارداری پوچ تقریباً هیچ درمانی برای تشکیل شدن جنین وجود ندارد و در نهایت به صورت طبیعی سقط رخ می دهد. در صورت عدم بروز سقط، پزشک از روش های زیر برای خاتمه بارداری پوچ استفاده می کند:

  • تجویز داروهایی خاص برای دفع بافت پوچ
  • کورتاژ(D & C) جهت تخلیه رحم
  • درآوردن رحم (هیسترکتومی) در صورت وسیع بودن بافت پوچ
  • پایش و کنترل هورمون HCG پس از تخلیه بافت پوچ جهت تصمیم گیری در خصوص ادامه دادن درمان

لازم به ذکر است که کورتاژ حاملگی پوچ به عنوان یک عمل پرخطر، با کورتاژ معمولی تفاوت دارد و معمولاً عوارض و خطراتی نظیر احتمال آمبولی یا خونریزی را به دنبال می آورد؛ لذا باید جهت جلوگیری از پارگی رحم، این کار توسط فردی متبحر با تکنیک ساکشن کورتاژ یا اتساع و کورتاژ انجام شود. طی کورتاژ پس از یک بیهوشی موضعی یا عمومی، اسپکولومی برای مشاهده بافت و سپس تخلیه آن، از طریق واژن وارد رحم می گردد. به طور کلی، در صورت خونریزی زیاد یا مشاهده علائم عفونت، بهتر است منتظر سقط طبیعی نماند و از روش های مزبور استفاده کرد.

در خصوص نظارت بر سطح HCG نیز باید گفت که معمولاً این کار، طی ۶ تا ۱۲ ماه ادامه می یابد که از کاهش قابل قبول میزان این هورمون و توانایی بدن برای بارداری مجدد، اطمینان حاصل شود.

حاملگی پوچ

بارداری پوچ ممکن است چه خطرات و عوارضی داشته باشد؟

اگرچه بارداری پوچ در اغلب مبتلایان، حداکثر یک بار رخ می دهد؛ اما گاهی عوارض و خطراتی را ایجاد می کند که یکی از آنها تروفوبلاستیک حاملگی یا GTD نام دارد. تروفوبلاستیک حاملگی که به باقی ماندن بافت پوچ و ادامه یافتن رشد آن اطلاق می شود، معمولاً پس از یک بارداری پوچ کامل رخ می دهد.

از جمله نشانه های این بیماری باید به افزایش سطح هورمون HCG پس از درمان و نیز خونریزی واژینال اشاره کرد. باید گفت عارضه GTD پایدار با شیمی درمانی یا هیسترکتومی قابل رفع است. همچنین در صورت بروز نوع نادری از آن به نام سرطان کوریوکارسینوم یا کوریوکارسینوما، امکان استفاده از داروهای سرطانی چندگانه نیز وجود دارد.

تشخیص های اشتباه بارداری پوچ

گاهی ممکن است به داشتن دلایلی همچون یک رحم کج، علائمی مشاهده گردد که اشتباهاً به بارداری پوچ نسبت داده شود. برای دوری از چنین خطایی، بهتر است در صورت نداشتن هیچ گونه مشکلی از ابتدای بارداری، سونوگرافی تا پیش از هفته نهم صورت نگیرد. ضمناً با تأیید حاملگی پوچ نیز باید یک سونوگرافی ثانویه و تست هورمونی مجدد، به فاصله یک هفته انجام شود‌ که به تأیید نهایی بیانجامد. باید گفت که در مواردی، حاملگی خارج از رحم یا لوله ای هم با بارداری پوچ اشتباه گرفته می شود.

اگر تمایل دارید درباره‌ی حاملگی خارج از رحم بیشتر بدانید، اینجا کلیک کنید.

سوالات متداول

حاملگی پوچ

چگونه متوجه شویم بارداری پوچ است؟

همان طور که اشاره شد، سونوگرافی می تواند بارداری پوچ را نشان دهد. در صورتی که با سونوگرافی بتوان یک ساک خالی را بدون هیچ علامتی از جنین، کیسه زرده یا قطب جنینی مشاهده کرد، بسته به سن بارداری احتمال بروز حاملگی پوچ وجود خواهد داشت.

چرا در حاملگی پوچ جنین تشکیل نمی شود؟

علت رایج عدم تشکیل جنین در حاملگی پوچ، مشکلات کروموزومی و اختلالات سلول تخم ناشی از سن بالای زن یا مرد است. به عبارتی بالا رفتن سن، احتمال مشکلات تقسیم سلولی یا اختلالات کروموزومی را افزایش می دهد. همچنین مواردی نظیر کیفیت پایین تخمک یا اسپرم، روی حاملگی پوچ اثر می گذارد.

احتمال بارداری پوچ در چه کسانی بیشتر است؟

زنانی با حاملگی در سنین کمتر از ۲۰ و بیش از ۳۵ سال یا دارای سابقه بارداری پوچ، بیش از دیگران در معرض خطر این عارضه قرار دارند.

آیا امکان تکرار حاملگی پوچ وجود دارد؟

تجربه نشان می دهد که حاملگی پوچ در اغلب افراد، تنها یک بار اتفاق می افتد‌؛ لذا نیازی به بررسی علت وقوع این عارضه در مرتبه اول وجود ندارد. با این حال، بارداری پوچ می تواند در زمره موارد سقط مکرر نیز قرار گیرد و در صورت تشخیص دیرهنگام یا عدم تمایل به درمان های فوری نظیر کورتاژ، مدت بیشتری طول بکشد. در هر حال با توجه به علل ژنتیکی در بیشتر مواقع، می توان با آزمایش های مخصوص از احتمال بارداری موفق در آینده آگاه شد؛ چرا که احتمال بارداری پوچ مجدد، تنها ۱ الی ۲ درصد است.

نحوه رابطه جنسی بعد از بارداری پوچ چگونه است؟

برای رابطه جنسی پس از گذراندن یک بارداری پوچ، هیچ مانعی جز خونریزی های احتمالی وجود ندارد. با این حال بهتر است جهت فرزندآوری تعلل کرد و فاصله زمانی مناسب را تا بارداری بعدی رعایت نمود. در صورت لزوم نیز باید درمان های تکمیلی را جهت از بین بردن سلول های غیرعادی رحم ادامه داد و داروهای ضد بارداری را به تشخیص پزشک، استفاده کرد.

در صورت بارداری پوچ، امکان فرزندآوری وجود دارد؟

همان طور که اشاره شد در اغلب موارد، پس از یک بار حاملگی پوچ می توان یک بارداری طبیعی داشت و صاحب فرزند شد. با این حال بهتر است حدود ۶ ماه تا ۱۲ سال جهت اقدام به فرزندآوری منتظر ماند و در طول بارداری مجدد نیز تحت نظر پزشک قرار گرفت.

حاملگی پوچ

آیا حاملگی پوچ به سرانجام می رسد؟

با وجود علائم مشابه با حاملگی طبیعی در روزهای اولیه حاملگی پوچ، امکان تشخیص شرایط غیرعادی توسط مادر و اقدام به توقف فرایند بارداری وجود دارد. در واقع، با بروز لکه بینی و دردهای شکمی پس از شروع علائم حاملگی، می توان به بارداری پوچ پی برد که گاهی به طور طبیعی و گاهی با مداخله های پزشکی سقط می شود و پایان می یابد. در واقع حاملگی پوچ، شامل تشکیل هیچ جنین و نوزادی نیست و تنها باعث رشد جفت می شود. در واقع، این پدیده به علت ورود اسپرم به تخمک خالی شکل می گیرد و مانع از تشکیل جنین و حاملگی طبیعی می شود.

منظور از سقط جنین حاملگی پوچ چیست؟

همان طور که بیان شد، در حاملگی پوچ هیچ جنینی ایجاد نمی شود و تنها توده هایی به علت قرارگیری تخمک های نابارور درون رحم شروع به رشد می کند. این وضعیت به «مولی هیداتیدی» معروف است و در صورت دفع بافت پوچ، با عنوان سقط جنین حاملگی پوچ شناخته می گردد.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه