اسپرم اهدایی چیست؟

استفاده از اسپرم اهدایی (Sperm donation) یکی از روش های کمک باروری برای کمک به زوجین نابارور است. در این روش نمونه مایع منی از مردی غیر از همسر گرفته شده و در طی عمل IUI به داخل رحم خانم تزریق می شود و یا از طریق IVF لقاح انجام و سپس جنین حاصل به رحم خانم منتقل می گردد. از شرایط ضروری پیش از اهدا باید به اطلاع‌رسانی کامل به اهداکننده و دریافت‌کننده درخصوص عوارض و خطرات احتمالی، مسائل حقوقی، تبعات روانشناختی و ویژگی‌های ژنتیکی اشاره کرد. ضمناً از آنجایی که هدف از این کار کمک به زوج‌های نابارور می‌باشد و پول انگیزه اصلی اهدای اسپرم نیست؛ لذا در ازای اهدای اسپرم به بانک اسپرم، فقط مبلغ اندکی جهت جبران وقت و هزینه‌های انجام شده در اختیار اهداکننده قرار می‌گیرد. اگر تمایل دارید درباره ی روش های مختلف درمان ناباروری بیشتر بدانید، اینجا کلیک کنید.

اسپرم اهدایی

شرایط دریافت اسپرم اهدایی چیست؟

استفاده از اسپرم اهدایی در شرایطی به زوجین نابارور پیشنهاد می شود که اسپرم مرد تعداد و کیفیت لازم برای بارور ساختن تخمک خانم را نداشته باشد و یا نتیجه آزمایش اسپرم مرد نشان دهنده اسپرم صفر باشد. بطور کلی می توان گفت در شرایط زیر پزشک استفاده از اسپرم اهدایی را تجویز می کند:

  • عدم موفقیت سایر روش های درمانی برای دریافت اسپرم از مرد
  • ناکارآمد بودن اسپرم های دریافتی از مرد
  • ابتلای مرد به بیماری ارثی صعب العلاج
  • ابتلای مرد به یک ناهنجاری کروموزومی

آمادگی های پیش از اهدای اسپرم

به‌عنوان یک فرد اهداکننده، باید پیش از اهدای اسپرم آمادگی‌هایی را کسب کنید که شامل موارد زیر می‌شود:

  • آمادگی روانی درخصوص مواجهه احتمالی با کودکی که فرزند بیولوژیکی شما محسوب می‌شود
  • تصمیم‌گیری درباره مطرح کردن این موضوع با خانواده یا عدم اطلاع به آن‌ها
  • کمک گرفتن از یک وکیل برای تعیین تعهدات مالی و حقوق قانونی اهداکننده (درصورت اهدای اسپرم به یک زوج آشنا)

شرایط اهداکنندگان اسپرم

شرایط و قوانین خاصی برای اهدای اسپرم وجود دارد، این موارد عبارتند از:

عدم ابتلا به بیماری های ژنتیکی و عفونی

فرد اهدا کننده باید سبک زندگی سالمی داشته باشد. افراد مبتلا به بیماری های ژنتیکی و بیماری هایی نظیر ایدز، هپاتیت B و C، سفلیس، تبخال تناسلی، زگیل تناسلی، سرطان، دیابت، خستگی مزمن و بیماری های وراثتی نظیر سیستیک فیبروزیس، آنمی، هموفیلی و التهاب ریه قادر به اهدای اسپرم نمی باشند؛ چراکه بیماری های مذکور بر کمیت و کیفیت اسپرم اثرگذار می باشد.

اسپرم اهدایی

سن

سن اهدا کننده باید بین ۱۸ تا حداکثر ۳۵ سال باشد؛ چرا که سن بالای ۴۰ سال بر حرکت اسپرم اثرگذار است.

سابقه پزشکی

افرادی که به فرزندخواندگی قبول شده اند نمی تواند اسپرم اهدا کنند؛ زیرا که اغلب از سابقه پزشکی خانواده خود بی خبر هستند.

انجام آزمایش خون به صورت دوره ای

پزشک به منظور بررسی وضعیت سلامتی فرد، به صورت دوره ای آزمایش خون برای اهدا کننده تجویز می کند.

کیفیت و کمیت نرمال اسپرم

حداقل ۷۰ درصد از اسپرم های موجود در نمونه مایع منی فرد اهدا کننده، باید حرکت پیش رونده داشته باشند و همچنین ۶۰ درصد از آن ها دارای مورفولوژی سالم باشند.

عدم ابتلا به بیماری های روانی

افراد مبتلا به انواع بیماری های روانی نظیر اسکیزوفرنی و دو قطبی نمی توانند اسپرم اهدا کنند؛ چراکه این بیماری ها ریشه ژنتیکی دارند.

تأهل یا تجرد

تأهل یا تجرد مانعی برای اهدای اسپرم ایجاد نمی کند.

اسپرم اهدایی و آزمایش های لازم برای اهدای اسپرم

آزمایش های لازم قبل از اهدای اسپرم

  • آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام
  • آزمایش تعیین گروه خونی
  • آزمایش هپاتیت B  و C
  • غربالگری ژنتیکی
  • آزمایش های تعیین عفونت جنسی

فرد اهدا کننده نباید یک هفته قبل از اهدا، رابطه جنسی یا خروج مایع منی داشته باشد.

روش انجام اهدای اسپرم

اهدای اسپرم در طی چند مرحله صورت می‌گیرد و در هر مرحله از فرد اهداکننده خواسته می‌شود که اقداماتی را طبق دستورات پزشکی انجام دهد. به‌عنوان مثال، اغلب باید طی ۲ الی ۳ روز پیش از انزال و اهدای اسپرم، از هرگونه رابطه جنسی خودداری گردد. در ابتدا از فرد خواسته می شود بوسیله خودارضایی نمونه مایع منی خود را به آزمایشگاه تحویل دهد. نمونه مایع منی فریز شده، در بانک اسپرم به مدت ۶ ماه نگهداری می شود. پس از ۶ ماه مجدداً از فرد درخواست می شود تا آزمایش ابتلا به بیماری های عفونی خود نظیر HIV را تکرار کند. با ذوب شدن نمونه می‌توان از قدرت و مقاومت اسپرم‌های اهداکننده در برابر فرآیند انجماد و میزان آسیب‌دیدگی یا افت کیفیت آن‌ها در طول این فرآیند مطلع شد. بدین ترتیب، وجود هرگونه بیماری به فرد اطلاع داده می‌شود و اگر نتیجه آزمایش منفی باشد، فرد به عنوان اهدا کننده اسپرم پذیرفته می شود. سپس با توجه به تطابق مشخصات ظاهری زوجین و فرد اهدا کننده، از اهدا کننده درخواست می شود در روز خاصی برای اهدای نمونه اسپرم به مرکز ناباروری مراجعه کند.خانم گیرنده اسپرم نیز مصرف داروهای تحریک تخمک‌گذاری و ویتامین‌ها را آغاز می‌کند و با مشخص شدن ایام تخمک‌گذاری، در کلینیک حاضر می‌شود. روند تلقیح اسپرم بدون هرگونه بیهوشی امکان‌پذیر است و تنها یک استراحت نیم‌ساعته پس از تزریق، برای خانم کافی خواهد بود. سپس زوج گیرنده طبق روزهای مشخصی برای معاینات بعدی و تأیید بارداری به پزشک مراجعه می‌نمایند.

این روش در صورت تکمیل آزمایشات پیش از اهدا و تأیید پزشک هیچ خطری برای سلامتی فرد ندارد.

استفاده از اسپرم اهدایی

روش های انتقال اسپرم اهدایی

اسپرم اهدایی به دو روش IUI و IVF مورد استفاده قرار می گیرد:

استفاده از اسپرم اهدایی به روش IVF

در این روش پزشک با استفاده از داروهای تحریک تخمدان، تعداد تخمک های بالغ را افزایش می دهد. سپس قبل از رها شدن تخمک ها از تخمدان طی یک عمل جراحی ساده، تخمک های بالغ را از تخمدان خارج کرده و در محیط آزمایشگاه با اسپرم اهدایی فرد غریبه لقاح می دهد؛ در نهایت جنین حاصل پس از آماده شدن رحم، به داخل رحم انتقال داده می شود.

استفاده از اسپرم اهدایی در روش IUI

در این روش چرخه تخمک گذاری خانم توسط پزشک مشخص می شود. در برخی از موارد پزشک برای افزایش درصد موفقیت اسپرم اهدایی، استفاده از داروهای تحریک تخمدان را برای رهاسازی بیش از یک تخمک در روز تخمک گذاری تجویز می کند. زوج در روز تخمک گذاری به پزشک مراجعه می کنند و پزشک اسپرم اهدایی فرد غریبه را به داخل رحم خانم تزریق می کند.

افرادی که قصد دارند از اسپرم اهدایی جهت درمان ناباروری در یزد استفاده کنند کلیک نمایند.

حکم شرعی استفاده از اسپرم اهدایی

در مورد استفاده از اسپرم اهدایی بین علما اختلاف نظر وجود دارد. برخی از مراجع تقلید استفاده از اسپرم اهدایی مرد غریبه را جهت باروری جایز دانسته و برخی آن را جایز نمی دانند. توصیه می شود در این خصوص به فتوای مرجع تقلید خود رجوع کنید؛ اما نقطه مشترک میان مراجع تقلید موافق استفاده از اسپرم اهدایی این موضوع است که اگر فرزند حاصل از لقاح تخمک با اسپرم اهدایی مرد غریبه، دختر باشد، به همسر مادر خود محرم است.

شرایط قانونی استفاده از اسپرم اهدایی

در اغلب موارد، نمونه اسپرم از بانک اسپرم گرفته می شود و فرد اهدا کننده هیچ اطلاعاتی از زوج نابارور گیرنده ندارد. در صورت استفاده از این روش، زوج نابارور می توانند کارهای اداری حضانت کامل فرزند خود را با کمک یک وکیل انجام دهند. لازم به ذکر است فرزندان حاصل از اسپرم اهدایی از اهداکننده ارث نخواهند برد.

حکم شرعی و شرایط قانونی استفاده از اسپرم اهدایی

مسائل ژنتیکی استفاده از اسپرم اهدایی

در صورت استفاده از اسپرم اهدایی، حدود ۵۰ درصد از خصوصیات ژنتیک جنین حاصل به مادر و ۵۰ درصد دیگر به فرد اهدا کننده اسپرم می رود. به همین علت پزشک تلاش می کند نزدیک ترین فرد از لحاظ خصوصیات ظاهری به زوج گیرنده اسپرم را کاندید اهدای اسپرم کند.

درصد موفقیت اسپرم اهدایی

بیشترین میزان موفقیت در روش استفاده از اسپرم اهدایی مربوط به زمانی است که خانم هیچ مشکلی برای باروری نداشته باشد و سن خانم زیر ۳۵ سال باشد. درصد موفقیت اسپرم اهدایی در بیشترین حالت حدود ۶۰ الی۸۰ درصد است که این درصد تحت تأثیر روش استفاده از اسپرم اهدایی نیز می باشد؛ بطور مثال درصد موفقیت IUI به نسبت IVF کمتر است.

نگرانی های استفاده از اسپرم اهدایی برای بارداری

لقاح اسپرم اهدایی فرآیندی بسیاری ایمن است و خطر خاصی را برای اهداکننده ایجاد نمی‌کند. فرد گیرنده نیز تنها ممکن است در معرض خطراتی مشابه بارداری معمولی قرار گیرد و خطر بیشتری متوجه او نخواهد بود. ضمناً از آنجایی که نمونه اسپرم اهدایی مورد آزمایش‌هایی همچون سابقه اختلالات ژنتیکی، وجود آنتی‌بادی‌های HIV و غربالگری بیماری‌های مقاربتی قرار می‌گیرد، بنابراین خطری زوج دریافت‌کننده را در مشکلات و بیماری‌های جنین تهدید نمی‌کند.

ازجمله مسائلی که ممکن است باعث نگرانی افراد شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • نقش مذهب و دین اهداکننده اسپرم و گیرنده درباره مجاز بودن این عمل
  • عدم رابطه ارثی و ژنتیکی همسر دریافت کننده اسپرم با کودک
  • ناتوانی کودک در آشنایی با سابقه ژنتیکی خود درصورت ناشناس بودن فرد اهداکننده
  • مشکلات شخصی همچون احساس شرم یا ترس درباره دریافت اسپرم
  • احتمال وجود عدم شباهت آشکار کودک با والدین خود در گذر زمان

البته تمامی این موارد را می‌توان با پزشکان متخصص و کلینیک‌های مربوطه در میان گذاشت و نظر متخصصان امر، روانشناسان و مشاوران مذهبی را جویا شد.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه