با بالا رفتن سن ازدواج در جوامع مختلف و تمایل به فرزندآوری در سنین بالا، روش‌های جدیدی برای حفظ قدرت باروری زنان در نظر گرفته شده که یکی از آن‌ها فریز تخمک می‌باشد. با فریز تخمک می‌توان شانس بارداری در سن بالا و به دنیا آوردن نوزاد سالم را افزایش داد و کیفیت تخمک‌ها را برای بارداری‌های بعدی حفظ نمود. انجماد تخمک‌ها همراه با سایر روش‌های کمک‌باروری، این فرصت را به زوج‌ها می‌دهد که دیرتر با مشکلات ناباروری دست و پنجه نرم کنند و حتی با اهدای تخمک به سایر زوج‌های نابارور، طعم شیرین فرزندآوری را به آنان بچشانند.

فریز تخمک چیست؟

فریز تخمک یک روش جدید برای استخراج و حفظ تخمک‌های زن تا چندین سال است که به باروری کم‌خطر در سنین بالا کمک می‌کند. معمولاً از سن ۳۵ سالگی به بعد، کیفیت تخمک‌ها کاهش و احتمال شکست فرآیند حاملگی یا تولد نوزادی با بیماری‌های مادرزادی افزایش می‌یابد. بنابراین بسیاری از خانم‌ها پیش از رسیدن به این سن، حدود ۶ الی ۱۵ عدد از تخمک‌های خود را منجمد می‌کنند که در بارداری‌های آینده از آن استفاده نمایند. باید گفت گاهی تا سن ۴۰ سالگی هم امکان استخراج و فریز تخمک وجود دارد و تخمک‌های فریزشده تا ۱۰ سال _بدون افت کیفیت_ قابل استفاده می‌باشد.

فریز تخمک چیست؟

دلایل استفاده از تخمک فریزشده

استفاده از تخمک‌های فریزشده یا منجمد، دلایل گوناگونی دارد که اغلب به مقابله با مشکلات ناباروری و افزایش بازه سنی فرزندآوری مربوط می‌شود. از علل اصلی انجماد تخمک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • حفظ قدرت باروری زن پس از درمان‌های مخربی مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا برداشتن فیبروئیدها و کیست تخمدان با لاپاراسکوپی
  • حفظ شانس حاملگی برای بازه سنی طولانی‌تر حتی تا ۵۰ سالگی
  • ذخیره تخمک‌های اضافی استخراج‌شده در روش IVF
  • ذخیره تمامی تخمک‌های بدست آمده از آی‌وی‌اف برای بارداری در زمان آمادگی زوج
  • استفاده از تخمک‌های جوان‌تر و باکیفیت در آینده
  • انجام لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین به رحم جایگزین (درصورت لزوم)
  • احتمال آسیب به تخمدان در جراحی‌های پیش رو
  • بروز نارسایی تخمدان در زنان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی مانند سندرم ایکس شکننده یا سندرم ترنر
  • ابتلا به سایر بیماری‌های اثرگذار بر عملکرد تخمدان
  • تمایل به عقب انداختن بارداری جهت ادامه تحصیل، کار یا دلایل شخصی
  • ابتلا به بیماری‌های اتوایمیون همچون لوپوس، بیماری‌های خودایمنی یا کم‌خونی داسی‌شکل
  • داوطلب شدن برای اهدای تخمک به زوج‌های نابارور

اقدامات قبل از انجماد تخمک

برای انجام فریز تخمک باید به یک مرکز ناباروری مراجعه کرد و چند مرحله مختلف را پشت سر گذاشت. اقدامات قبل از فریز تخمک شامل معاینه‌هایی برای بررسی وضعیت غدد درون‌ریز و متابولیسم بدن صورت می‌باشد که با یک تست خون، سطح هورمون‌ها و ذخیره تخمدان ارزیابی می‌شود. آزمایش ذخیره تخمدان جهت تعیین مقدار و کیفیت تخمک‌ها، در روز سوم چرخه قاعدگی صورت می‌گیرد و پزشک آزمایش‌های هورمونی مختلفی مانند FSH، AMH، استرادیول و تست بیماری‌های عفونی نظیر هپاتیت B و C یا HIV را انجام می‌دهد. با اندازه‌گیری غلظت هورمون تحریک‌کننده فولیکول (FSH) و استرادیول در خون، می‌توان واکنش تخمدان‌ها به داروی باروری را پیش‌بینی کرد. همچنین با دیگر آزمایش‌های خون و اولتراسوند تخمدان‌ها امکان ارزیابی عملکرد تخمدان وجود دارد. به‌علاوه، سونوگرافی کمک می‌کند که تعداد فولیکول‌های بالغ و نابالغ و وضعیت کلی تخمدان‌ها مشخص گردد.

اگر تمایل دارید درباره تخمک کشی بیشتر بدانید، اینجا کلیک کنید.

مراحل فریز تخمک

فریز تخمک طی چند مرحله و بین ۲ تا ۴ هفته صورت می‌گیرد که مرحله اول آن شامل تحریک تخمدان برای تخمک‌گذاری است. درواقع، با استفاده از داروهای محرک تخمک‌گذاری نظیر داروهای آگونیست و آنتاگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین، داروهای حاوی HMG و FSH و… می‌توان تخمدان را تحریک کرد که بیش از یک تخمک آزاد کند. در طول این دارودرمانی، به‌طور مرتب تعداد و اندازه فولیکول‌ها با سونوگرافی واژینال بررسی می‌شود و تغییرات سطح هورمون‌ها تحت نظر قرار می‌گیرد.

در مرحله بعد باید تخمک‌ها از تخمدان استخراج گردد. پس از بیهوشی یا تزریق آرامبخش برای کاهش درد، پزشک ضمن مشاهده اندام‌های درونی با دستگاه سونوگرافی، تخمک‌های بالغ را به کمک یک سوزن ظریف از طریق واژن خارج می‌سازد. بسته به سن فرد، تعداد مختلفی تخمک _بین ۵ تا ۲۰ عدد_ جمع‌آوری می‌گردد و به آزمایشگاه جنین‌شناسی انتقال می‌یابد که کل این فرآیند حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. پس از چند ساعت نیز فرد مرخص می‌شود و ممکن است تا چند روز، احساس درد و گرفتگی خفیفی در عضلات شکم داشته باشد که طبیعی است.

فرآیند انجماد تخمک چگونه است؟

با انتقال تخمک‌ها به آزمایشگاه، این سلول‌ها در نیتروژن مایع با دمای منفی ۱۹۶ درجه سلسیوس نگهداری می‌شود تا مانع از فعالیت بیولوژیکی آن‌ها گردد. در روش انجماد آهسته، ابتدا غلظت کمی از ماده ضدسرطان استفاده می‌شود که با کم کردن تدریجی دما، غلظت آن بیشتر می‌شود. اما در روش انجماد شیشه‌سازی، از همان ابتدا از غلظت زیاد ماده ضدسرطان استفاده می‌کنند که به‌علت انجماد سریع تخمک‌ها، امکان تشکیل بلورهای یخی وجود نخواهد داشت. در مجموع، تخمک‌های فریز شده را می‌توان برای مدتی طولانی نگهداری کرد؛ اما باتوجه به افزایش خطر بارداری در سنین بالا مانند دیابت و فشارخون بارداری، توصیه می‌شود که اقدام به بارداری زودتر صورت گیرد.

نحوه استفاده از تخمک فریز شده

همان‌طور که اشاره شد، تخمک‌های فریز شده برای بارداری خود فرد یا جهت اهدا به زوج‌های نابارور مورد استفاده قرار می‌گیرد. تخمک‌ها به تعداد مورد نیاز، از حالت انجماد خارج می‌شوند و سپس با روش‌هایی همچون روش آی‌ وی‌ اف یا ICSI (تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسم) لقاح انجام می‌پذیرد. به عبارتی دیگر، با دریافت اسپرم همسر در آزمایشگاه، معمولاً ۲ الی ۳ تخمک برای لقاح انتخاب می‌گردد. پس از لقاح آزمایشگاهی، جنین به رحم مادر انتقال می‌یابد و وی باید طی روزهای آینده منتظر آغاز علائم بارداری باشد.

معمولاً بهتر است برای داشتن یک دوران نقاهت کامل، تا یک هفته از فعالیت‌های سنگین پرهیز نمود و درصورت مشاهده علائمی مانند خونریزی شدید، تب بالای ۳۸.۵ درجه، اختلال در ادرار و افزایش وزن بیش از ۰.۹ کیلوگرم طی ۲۴ ساعت، بلافاصله به پزشک مراجعه کرد. ضمناً از آنجایی که شانس برداشت تخمک‌های باکیفیت در سنین بالا کم است، به زنان دارای سن بیش از ۳۵ سال توصیه می‌شود دفعات بیشتری برای استخراج تخمک اقدام کنند و بیش از ۳۰ تخمک را فریز نمایند. به بیانی دیگر، مطالعات نشان می‌دهد که از هر ۱۰ تخمک فریز شده، حدود ۷ تخمک پس از رفع انجماد سالم باقی می‌ماند، سپس از این تعداد حدود ۵ یا ۶ تخمک بارور می‌شود و تنها ۳ الی ۴ رویان به رحم زن انتقال می‌یابد.

خطرات و عوارض فریز تخمک چیست؟

استخراج تخمک، انجماد آن و سپس استفاده از تخمک‌های فریز شده برای بارداری ممکن است موجب برخی خطرات و عوارض احتمالی شود که عبارتند از:

  • تحریک بیش از حد تخمدان ناشی از داروهای تحریک تخمک‌گذاری
  • عوارض بیهوشی درصورت استفاده از داروهای بیهوشی حین عمل پانکچر (استخراج تخمک)
  • خونریزی حین عمل
  • بروز عفونت در مواردی نادر
  • درد تخمدان‌ها در اثر استفاده از داروهای تزریقی ازقبیل هورمون تحریک‌کننده فولیکول یا هورمون لوتئینیزه
  • بروز عوارض ثانویه تحریک تخمدان مانند نفخ، درد شکم، اسهال، حالت تهوع و استفراغ
  • افزایش خطر سقط جنین درصورت استفاده از تخمک‌های فریز شده به‌ویژه در سنین بالا
  • آسیب به رگ‌های خونی، روده یا مثانه حین استخراج تخمک در مواردی نادر
  • برخی پیامدهای عاطفی مانند امید قطعی به بارداری در آینده باوجود احتمال شکست در درمان‌های آینده
فریز تخمک چیست؟

هزینه فریز تخمک چقدر است؟

هزینه و قیمت فریز تخمک در بیمارستان‌ها و مراکز خصوصی و دولتی با یکدیگر متفاوت است و به اقدامات و آزمایش‌های انجام‌شده بستگی دارد. بخشی از هزینه درمانی مربوط به آزمایش‌های پیش از استخراج تخمک می‌شود و بخشی دیگر به آزمایش‌های غربالگری اختصاص دارد. داروهای استفاده‌ شده برای تحریک تخمک‌گذاری و تعداد جلسات سونوگرافی در طول هورمون‌درمانی نیز مبلغ دیگری را به هزینه‌های درمانی اضافه می‌کند. در ادامه هم باید مبلغی را برای انجام عمل استخراج تخمک و سپس نگهداری تخمک‌های منجمد شده در بانک ذخیره تخمدان پرداخت.

بهترین سن برای فریز کردن تخمک

بهترین سن برای فریز کردن تخمک، سنین جوانی و پیش از ۳۰ یا ۳۵ سالگی می‌باشد که کیفیت تخمک‌ها بیشتر و احتمال بروز اختلالات کروموزومی در جنین کم است. به‌طورکلی، میزان موفقیت فریز تخمک به عواملی مانند سن پایین فرد و استخراج تعداد بیشتری از تخمک‌ها بستگی دارد و این میزان بین ۳۰ تا ۶۰ درصد متغیر می‌باشد.

آیا فریز تخمک برای دختران مجرد امکان پذیر است؟

بسیاری از دختران مجرد که هنوز ازدواج نکرده‌اند یا به دلیل ادامه تحصیل و کار قصد ازدواج در سنین بالا را دارند، علاقه‌مند به فریز تخمک برای بارداری در آینده می‌باشند. با این حال، گاهی این سؤال پیش می‌آید که فرآیند استخراج و فریز تخمک در دختران باکره و مجرد چگونه است و آیا امکان آن وجود دارد یا خیر. باید گفت دختران نیز در سنین مختلف می‌توانند بدون نگرانی درخصوص هرنوع آسیب یا مشکل، اقدام به استخراج و فریز تخمک‌های خود نمایند. البته این فرآیند در دختران مجرد، کمی متفاوت با زنان متأهل می‌باشد و شامل مراحل زیر است:

  1. آماده‌سازی: دختران در این مرحله همچون سایر بانوان، به یک مرکز باروری معتبر مراجعه می‌کنند و تحت معاینه توسط پزشک زنان و متخصص غدد قرار می‌گیرند. انجام سونوگرافی و آزمایش خون جهت تعیین ذخیره تخمدان، کیفیت تخمک‌ها، سنجش سطح هورمون FSH، کارآمدی و عملکرد تخمدان‌ها و همچنین غربالگری جهت اطمینان از عدم ابتلای فرد به هپاتیت و ایدز ضروری می‌باشد.
  2. تحریک تخمک‌گذاری: در این مرحله، هورمون‌های مصنوعی در قالب داروی تحریک تخمک‌گذاری به صورت تزریقی یا قرص مصرف می‌شود. ضمناً برخی داروهای جلوگیری جهت پیشگیری از تخمک‌گذاری زودرس و قاعدگی زودهنگام، برای دختر تجویز می‌گردد. در ادامه، فرد باید تحت معایناتی قرار گیرد که شامل بررسی پاسخ بدن به داروها، اندازه‌گیری سطح استروژن، سونوگرافی برای بررسی رشد فولیکول‌ها و نحوه سپری شدن فرآیند بلوغ _حدود ۲ هفته_ تخمک می‌باشد.
  3. تخمک‌گیری و انجماد: نهایتاً فرد برای استخراج تخمک‌ها آماده می‌شود. در این مرحله برخلاف زنان متأهل، عمل تخمک‌گیری توسط جراحی لاپاراسکوپی و با ایجاد برش کوچکی بر روی شکم انجام می‌پذیرد. پزشک پس از بیهوشی فرد و ایجاد برش روی شکم در حوالی تخمدان‌ها، با سوزن مخصوصی تخمک‌ها را جمع‌آوری می‌کند و آن‌ها را برای انجماد به آزمایشگاه می‌فرستد.

آیا انجماد تخمک امن است؟

باتوجه به این که بارداری با تخمک‌های فریز شده تفاوت‌های زیادی با بارداری طبیعی دارد، این نگرانی برای برخی پدر و مادرها پیش می‌آید که آیا انجماد تخمک یک فرآیند ایمن است یا احتمال بروز بیماری‌ها و مشکلات جنین را افزایش می‌دهد؟ باید گفت تاکنون چندهزار نوزاد در سراسر جهان، به کمک تخمک‌های منجمد متولد شده‌اند و طبق گزارش‌ها میزان بروز نقص‌های حین تولد در این گروه از نوزادان با سایر نوزادان تفاوتی نداشته است. بنابراین می‌توان این فرآیند را یک روش ایمن و مؤثر دانست و بدون نگرانی از آن استفاده کرد.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه