نتایج تحقیقات نشان می دهد که حدود ۱۵ درصد از زوج های جوان از مشکلی به نام ناباروری رنج می برند. بر اساس نتایج تحقیقاتی که در ایران انجام شده شیوع ناباروری در کشور را بین ۱۳ تا ۱۸.۵ درصد اعلام کرده اند که متوسط آن با آمارهای جهانی تطبیق دارد. زمانی به یک زوج نابارور اطلاق می شود که این زوج نهایتاً پس از ۱۸ ماه اقدام برای بارداری، باردار نشوند. اختلالات باروری به طور مساوی بین زنان و مردان توزیع شده است؛ یعنی فاکتورهای ناباروری زنانه و مردانه به یک اندازه در ناباروری دخیل هستند. باید گفت که در ۵۰ درصد از موارد ناباروری، علت این مشکل از مردان است که در اثر عواملی مانند عدم تعادل هورمون ها، اختلالات ارثی، انسداد مجاری اسپرم، ایرادات اسپرم _از جمله تحرک و تعداد کم یا شکل ناقص_، صدمات، بیماری ها، سبک زندگی و… به وجود می آید. اگرچه ناباروری در بسیاری از زوج ها ناراحت کننده و استرس زا است؛ اما برای آن، درمان هایی نیز طبق دلیل بروز ناباروری وجود دارد. این عارضه از طریق علائم و نشانه های مختلف مانند ناتوانی در باردار کردن همسر، مشکلات نعوظ و انزال، تورم و برجستگی بیضه ها، درد در ناحیه بیضه، کم بودن تعداد اسپرم ها در نمونه ای از مایع منی، کاهش موی بدن و صورت در اثر اختلالات هورمونی و… تشخیص داده می شود‌. آشنایی با دلایل ناباروری در مردان و اقدامات به موقع و مستمر میتواند شانس باروری را در مردان افزایش دهد.

علل ناباروری مردان

چه عواملی باعث ناباروری در مردان می شود؟

همان طور که اشاره شد، عوامل مختلفی باعث ناباروری در مردان می شود که برخی از آنها شامل اختلالات ارثی و ژنتیکی و برخی دیگر نیز شامل مشکلات محیطی و بیماری های گوناگون است. به طور کلی می توان دلایل ناباروری در مردان را به موارد زیر تقسیم بندی کرد:

مشکلات اسپرم، اصلی ترین دلیل ناباروری در مردان

مشکلات و اختلالات اسپرم، از جمله اصلی ترین دلایل ناباروری در مردان هستند که در اثر علل مختلفی مثل مصرف سیگار و الکل، شیوه زندگی، اختلالات کروموزومی، عوامل محیطی، مشکلات هورمونی، ابتلا به اوریون، بیماری های کلیوی، عفونت ها و… به وجود می آیند.

از جمله اصلی ترین مشکلات اسپرم مردان می توان به تعداد کم، رشد ناکافی، نداشتن شکل نرمال، آزواسپرمی (عدم تولید اسپرم) و نیز حرکت نامناسب یا کند آن اشاره کرد‌. برای یافتن چنین مشکلاتی باید از برخی تست ها و بررسی ها از قبیل غلظت اسپرم (تعداد اسپرم در حجم مشخص مایع منی)، تعداد کل اسپرم ها، نیروی حیاتی یا درصد اسپرم زنده، مقدار منی انزال شده یا حجم مایع منی در میلی لیتر، مورفولوژی اسپرم ها و شکل آنها، میزان PH مایع منی، مدت زمان مایع شدن منی پس از انزال، تعداد گلبول های سفید برای بررسی عفونت و… کمک گرفت.

ناباروری به دلیل آزواسپرمی

به افرادی که آزمایش اسپرم آن ها نشان دهنده اسپرم صفر می باشد، آزواسپرمی اطلاق می شود. آزو اسپرمی یا بی نطفگی به صورت انسدادی یا غیر انسدادی بروز پیدا می کند. آزواسپرمی انسدادی به علت بروز یک انسداد در مسیر لوله های منی بر ایجاد می شود. انسداد در این لوله ها سبب می شود اسپرمی در آزمایش اسپرموگرام مشاهده نشود و در آزواسپرمی غیر انسدادی فرد به دلایل مختلف قادر به تولید اسپرم نخواهد بود.

مطلب درمان اسپرم صفر اطلاعات بیشتری را درباره این اختلال، در اختیار شما خواهد گذاشت.

الیگواسپرمی

حالت خاصی از مشکلات تولید اسپرم که به الیگواسپرمی (Oligospermia) شهرت دارد، موجب تولید تعداد بسیاری اندکی اسپرم در مایع منی می شود که این تعداد معمولاً با مقدار زیر ۲۰ میلیون مشخص می گردد. الیگواسپرمی در اثر عوامل مختلفی به وجود می آید و یک ماندگاری موقت یا دائمی دارد. اگرچه کم بودن تعداد اسپرم ها از شانس باروری طبیعی می کاهد، اما می توان با روش های کمک باروری مانند لقاح خارج رحمی یا آی وی اف (IVF) و تلقیح داخل رحم یا ای یو ای (IUI) برای این مشکل کمک گرفت.

پادتن های ضد اسپرم

پادتن های ضد اسپرم، سبب بروز اختلال در عملکرد اسپرم و کاهش تحرک و قدرت باروری اسپرم می گردد. این پادتن ها در افرادی که عمل وازکتومی انجام داده اند یا دچار انسداد لوله های منی بر هستند، شیوع بیشتری دارد. در این شرایط مصرف دارو و بهره گیری از روش های کمک باروری می تواند به باروری زوجین کمک کند.

ناباروری مردان

مشکلات انزال مردان

انسداد مجرای انزال، مانع رسیدن اسپرم به مایع انزال می شود. آسیب دیدن اندامی که اسپرم را از بیضه خارج و به مجاری انزال می رساند، سبب می شود تا اسپرم در مایع انزال وجود نداشته باشد و در نتیجه موجب ناباروری مردان می شود.

در برخی از موارد نادر علت ناباروری ابتلا به انزال پسگرد می باشد؛ در این حالت مایع منی به جای خارج شدن از بدن، وارد مثانه می شود. عواملی نظیر آسیب دیدن بیضه ها، مشکلات عصبی، عفونت، دیابت و نقص های مادرزادی سبب بروز انزال پسگرد می شود. اختلالات مربوط به انزال با انجام عمل جراحی برطرف می گردد.

بیماری های ناباروری آقایان

ناباروری در مردان به دلیل مشکلات ناشی از بیضه

برخی از مشکلات در بیضه ها نظیر رشد نامناسب بیضه ها، بیضه نزول نکرده و یا از بین رفتن بافت بیضه ها سبب بروز اختلال در فرآیند اسپرم سازی می شود.

بیضه نزول نکرده

اختلال بیضه نزول نکرده که اغلب بعد از تولد نوزاد قابل تشخیص است، به خارج نشدن بیضه ها از شکم و عدم قرارگیری آنها در داخل کیسه بیضه اشاره دارد که معمولاً با جراحی قابل درمان است؛ اما در صورت تشخیص دیرهنگام، زمینه ساز برخی مشکلات ناباروری در مردان می شود.

بیماری واریکوسل، یکی از دلایل ناباروری در مردان

شایع ترین بیماری قابل درمان در ناباروری آقایان واریکوسل است. این بیماری سبب بروز واریس در عروق بیضه می شود. واریکوسل سبب می شود بیضه ها نتوانند خون را به خوبی تخلیه کنند و این ماندن طولانی مدت خون در بیضه ها باعث می شود درجه حرارت بالا رفته و اختلالات هورمونی ایجاد شود. در نتیجه این بیماری سبب بروز اختلال در اسپرم سازی می شود و این اختلال در اسپرم سازی، فرد را مستعد ناباروری می کند.

چه بیماری هایی باعث ناباروری در مردان می شوند؟

  • بیماری های دوران کودکی

برخی از بیماری ها در دوران کودکی و برخی از جراحی هایی که در اطراف بیضه انجام می شود سبب بروز ناباروری در مردان می شود. به همین علت یکی از چکاپ های مهم برای نوزادان پسر چکاپ بیضه ها می باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد چکاپ بیضه نوزادان اینجا کلیک کنید.

  • اختلالات هورمونی

هرگونه اختلال در هورمون های ترشح شده توسط غده هیپوفیز و هورمون های جنسی می تواند سبب بروز ناباروری در مردان شود. یکی از هورمون هایی که در باروری مردان تأثیر بسزایی دارد، هورمون FSH می باشد؛ اختلال در ترشح این هورمون به دلایلی نظیر کم کاری غده هیپوفیز، افزایش هورمون پرولاکتین خون و تزریق هورمون تستوسترون بروز پیدا می کند.

ناباروری مردان
  • اختلال هیپوسپادیاس

اختلال هیپوسپادیاس یا باز بودن محل پیشابراه در جایی غیر از رأس آلت تناسلی _مثلاً زیر آن_، انتقال اسپرم به زن را با مشکل مواجه می کند. باید گفت که این عارضه در دوران نوزادی، توسط جراحی قابل درمان است و می توان بدین وسیله از مشکلات ناباروری در دوران بزرگسالی جلوگیری نمود.

اختلالات شایع در مردان
  • اختلالات ژنتیک

برخی از اختلالات ژنتیکی نظیر کوچک بودن بیضه ها بخصوص برخی از بیماری های ژنتیک که با اختلالات هورمونی همراه هستند، سبب بروز ناباروری در مردان می شوند.

  • عفونت های مزمن

انواعی از عفونت ها، نقش مهمی در نطفه سازی بیضه ها یا انسداد مجرای خروج اسپرم دارند که شامل مواردی نظیر عفونت بیضه (اورکیت)، عفونت اپی دیدیم (بافت مستطیلی بالا و پشت بیضه) و عفونت های مقاربتی همچون HIV و سوزاک می شوند.

  • بیماری هایی با تب های طولانی مدت

برخی از بیماری ها که سبب تب طولانی مدت می شوند، به شدت بر نطفه سازی تأثیر می گذارند.

  • چاقی

چاقی یکی دیگر از دلایل ناباروری مردان است که با کاهش سطح عملکرد غدد هیپوفیز و هیپوتالاموس در مغز، فرآیند نطفه سازی را با مشکل مواجه می کند‌.

  • بیماری سیالیک

بیماری روده ای سیالیک در صورت عدم درمان، با مشکلاتی نظیر کم کاری بیضه ها، کاهش مایع منی، بروز صفات ثانویه زودرس، کاهش توانایی و میل جنسی و… موجب ناباروری در مردان می گردد.

  • اوریون

اوریون نیز از جمله بیماری های مؤثر بر میزان باروری مردان است. در واقع اگر مردان پس از بلوغ به بیماری اوریون مبتلا شوند، به علت التهاب بیضه ها با مشکلاتی در تولید اسپرم مواجه می گردند که ناباروری از پیامدهای آن می باشد.

ناباروری مردان
  • رادیوتراپی

انجام رادیوتراپی و قرارگیری بیضه ها یا نواحی اطراف آنها در معرض پرتوهای خطرناک، فرآیند تولید اسپرم را با مشکل مواجه می کند.

  • سیستیک فیبروزیس

بیماری مزمن سیستیک فیبروزیس که در اغلب افراد موجب اختلال در عملکرد ریه ها می شود، گروهی از مردان را با مشکلات ناباروری به علت انسداد مجاری اسپرم مواجه می کند.

  • برخی داروها

مصرف برخی از داروها سبب بروز اختلال در عملکرد بیضه ها و تولید اسپرم می شود. به همین سبب باید از مصرف خودسرانه دارو پرهیز شود.

این داروها عبارتند از:

  • داروهای شیمی درمانی (با کاهش تعداد اسپرم تولیدی)
  • داروی ضد التهاب سولفاسالازین برای بیماری های کرون و آرتریت روماتوئید (با کاهش تعداد اسپرم در طول مصرف)
  • مصرف طولانی مدت استروئیدهای آنابولیک به ویژه توسط ورزشکاران و بدنسازان (با کاهش تعداد و تحرک اسپرم)
  • برخی مواد غیر قانونی مانند کوکائین و ماریجوانا (با کاهش تعداد اسپرم)
  • سایر بیماری ها

بیماری های دیگر نیز احتمال بروز ناباروری در مردان را افزایش می دهد که یکی از آنها، دیابت است. بیماری دیابت با افزایش قند خون و وزن مردان و سپس تخریب DNA آنها، مشکل ناباروری را به دنبال می آورد. باید گفت که دیابت شیرین و دیابت بی مزه همراه با سایر مشکلات غددی همچون تیروئید، بر کنترل هورمونی تولید اسپرم اثر می گذارند. علاوه بر این ها، انواع عفونت ها به ویژه در ناحیه اپی دیدیم و پروستات، خطر ناباروری را افزایش می دهند. اگر تمایل دارید درباره‌ی اثرات کم‌کاری و پر‌کاری تیروئید بر بارداری بیشتر بدانید، اینجا کلیک کنید.

درمان ناباروری در مردان

روش های تشخیص ناباروری در مردان

زمانی که یک زوج نابارور به پزشک مراجعه می کنند، پزشک در ابتدا بررسی علل ناباروری را از مرد شروع می کند. در مرحله اول پزشک وضعیت ظاهری مرد نظیر علایم تکامل، بلوغ و رشد ناحیه تناسلی را مورد بررسی قرار می دهد. فاکتوری که در باروری مردان دخالت بسیاری دارد، بیضه ها هستند. اندازه و سلامت بیضه ها و عدم ابتلا به واریکوسل برای بررسی باروری بسیار مهم هستند. سپس پزشک بعد از انجام بررسی های اولیه، با انجام آزمایش اسپرم به بررسی کیفیت و کمیت اسپرم می پردازد. البته لازم به ذکر است که در کنار آزمایش اسپرم، انجام آزمایشات هورمونی نیز انجام می شود.

آزمایش اسپرم

آزمایش اسپرم از اولین تست های مورد استفاده برای تشخیص ناباروری در مردان است که به کمک تفسیر مایع منی انجام می شود، تعداد و تحرک اسپرم ها را به روش های زیر بررسی می کند:

  • درصد تحرک اسپرم ها با اندازه گیری تعداد اسپرم متحرک (به میلیون سلول) در حجمی از مایع منی (به میلی لیتر)
  • درصد غلظت اسپرم های متحرک با سنجش درصد سلول های دارای حرکت (به میلیون) در مایع منی (به میلی لیتر)
  • تعداد اسپرم های متحرک با اندازه گیری نمونه ای از مایع منی پس از انزال
  • سرعت متوسط اسپرم های در حال حرکت (به میکرومتر در ثانیه)

آیا ناباروری در مردان قابل درمان است؟

اگر آزمایش اسپرم یک فرد نشان دهنده اسپرم صفر باشد، پزشک با انجام چکاپ های هورمونی و نمونه برداری از بیضه، وجود یا عدم وجود سلول های اسپرم ساز را مورد بررسی قرار می دهد. اگر یک مرد اصلاً سلول های اسپرم ساز نداشته باشد عقیم می باشد؛ در این مورد فرد نیازمند جنین اهدایی است. اما اگر یک مرد اسپرم داشته باشد، زوجین می توانند با استفاده از روش های کمک باروری به نتیجه برسند ولی گاهی اسپرم تولید می شود اما کیفیت اسپرم پایین است؛ یعنی یا شکل اسپرم غیرطبیعی است و یا حرکت آن نامناسب است که باید یادآور شد این مورد یکی از شایع ترین دلایل ناباروری در مردان می باشد.

چه افرادی در معرض خطر ناباروری هستند

چه افرادی در معرض خطر ناباروری هستند؟

افرادی که به صورت مداوم در معرض مواد آسیب رسان به بیضه ها نظیر انواع حشره کش ها و مواد رنگی قرار دارند، کسانی که در کارخانه های تولید این مواد هستند، افرادی که مستقیماً در کنار تنورهای داغ قرار دارند و یا افرادی که در معرض دود سیگار هستند به شدت در معرض خطر ناباروری قرار دارند.

روش های پیشگیری از ناباروری

طبق نکاتی که تاکنون به آنها پرداخته شده، پیشگیری از برخی انواع ناباروری در مردان و زنان با روش هایی مانند ترک سیگار و الکل، کاهش وزن، اجتناب از مواد مخدر و غیر قانونی، کاهش استرس، پرهیز از وازکتومی و دوری از فلزات سنگین و مواد سمی امکان پذیر است.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه