هورمون تستوسترون در بیضه مردان و به مقدار کمی در تخمدان زنان تولید می شود. البته این هورمون با عنوان هورمون جنسی مردانه شناخته می شود و سبب بروز صفات مردانه می گردد. مهمترین وظیفه این هورمون تولید سلول های جنسی (اسپرم) در مردان است و کمبود آن سبب بروز مشکلاتی در باروری می شود. همچنین این هورمون تحریک کننده میل جنسی در مردان و زنان نیز می باشد. هورمون تستوسترون به دلیل نقش‌آفرینی در نعوظ مردان، دارای اهمیت زیادی می‌باشد و کمبود آن موجب بروز اختلال در نعوظ می‌گردد.

کاهش تستوسترون (هیپوگنادیسم) یا بالا بودن تستوسترون (هایپرگنادیسم) از جمله مشکلاتی است که سبب ناباروری می شود. در صورتی که سطح تستوسترون آزاد فرد کمتر از ۹ نانوگرم در دسی لیتر باشد و یا سطح تستوسترون کل کمتر از ۲۴۰ نانوگرم بر دسی لیتر باشد، پزشک پایین بودن سطح تستوسترون را تشخیص می دهد. همچنین در صورتی که سطح تستوسترون بالاتر از ۹۵۰ نانوگرم در دسی لیتر باشد و یا سطح تستوسترون آزاد بالاتر از ۳۰ نانوگرم در دسی لیتر باشد، پزشک تشخیص هایپرگنادیسم می دهد.

هورمون تستوسترون چگونه بر بدن تاثیر می‌گذارد؟

هورمون تستوسترون دارای دو نوع مختلف می‌باشد. تستوسترون آزاد، مولکول‌های تستوسترون موجود در جریان خون است که با هیچ مولکول بیولوژیکی دیگری جفت نمی‌شود و تستوسترون کل نیز به مجموع تستوسترون‌های آزاد و تستوسترون متصل به پروتئین و گلوبولین‌های متصل‌شونده به هورمون‌های جنسی گفته می‌شود. هورمون تستوسترون با اتصال به پروتئین آندروژن در مغز و سراسر بدن، گیرنده‌های آندروژن را فعال می‌کند؛ لذا کمبود آن می‌تواند باعث ناتوانی بدن در ساخت عضله، کاهش میل جنسی، احساس غم و ناراحتی، کاهش سطح انرژی، ضعف در نعوظ و ارگاسم و… شود. البته گاهی نیز تنها هیپوگنادیسم رخ می‌دهد و علائم ذکرشده در برخی مردان مشاهده نمی‌گردد.

تستوسترون

علل کاهش تستوسترون در مردان

  • سنین بالای ۵۰ سال
  • اضافه وزن
  • استعمال دخانیات
  • کمبود وزن غیرعادی
  • اختلالات غده هیپوفیز
  • بالا رفتن بیضه ها
  • افزایش غیرعادی سطح آهن خون
  • آسیب بیضه ها
  • درمان سرطان
  • ایدز
  • سرماخوردگی جدی
  • عمل جراحی
  • استرس و اضطراب زیاد
  • مصرف برخی از داروها
  • بیماری کبدی یا کلیوی
  • بیماری مزمن انسداد ریوی

البته در برخی از موارد، مشکلات ژنتیکی نظیر سندروم کالمن و سندروم کلاین فلتر سبب بروز این عارضه می شود. در سندروم کالمن فرد به بلوغ نرسیده یا بلوغ او ناقص خواهد بود و در سندروم کلاین فلتر، مرد به جای اینکه یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y داشته باشد، یک کروموزوم X اضافی دارد (XXY).

انواع هیپوگنادیسم

هیپوگنادیسم به دو صورت اولیه و ثانویه بروز پیدا می کند؛ در هیپوگنادیسم اولیه افراد دچار کمبود تستروسترون ناشی از عملکرد ضعیف بیضه ها می شوند که به آن نارسایی بیضه یا یائسگی مردانه گفته می شود. هیپوگنادیسم ثانویه نیز به علت کمبود تستوسترون ناشی از عملکرد ضعیف غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس می باشد؛ این دو غده در مغز توسط هورمون های FSH و LH دستور ترشح تستوسترون را به بیضه ها می دهند.

تستوسترون

علائم کمبود تستوسترون

  • ناباروری
  • افسردگی
  • خستگی
  • کاهش توده عضلانی
  • کاهش میل جنسی و قوا و نیرو
  • اختلالات موجود در تمرکز
  • بزرگ شدن و حساس شدن سینه ها
  • اختلالات نعوظ
  • کاهش رشد موی صورت و بدن
  • کاهش حجم مایع منی
  • افزایش چربی و اضافه وزن
  • کاهش تراکم استخوانی
  • تغییرات خلق و خو

خطرات تستوسترون پایین

آزمایشات نشان می دهد سطح تستوسترون پایین سبب بروز سایر بیماری های جدی شده و مردان دارای سطح تستوسترون پایین درصد مرگ زودرس بیشتری نسبت به مردان دارای سطح بالای تستوسترون دارند. همچنین ارتباط معناداری میان سطح پایین تستوسترون و افزایش خطر ابتلا به آپنه خواب و دیابت وجود دارد.

راه های تشخیص کمبود تستوسترون

برای اطلاع از میزان هورمون تستوسترون و کاهش سطح آن می‌توان یک آزمایش خون انجام داد. با مشاهده نتایج تست خون و درصورت وجود حدود ۳۰۰ نانوگرم تستوسترون در هر دسی‌لیتر، مقدار این هورمون طبیعی می‌باشد؛ اما میزان بالاتر از ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ نانوگرم در دسی‌لیتر و نیز کمتر از ۳۰۰ نانوگرم در دسی‌لیتر، وضعیتی غیرطبیعی را نشان می‌دهد.

روش های افزایش سطح تستوسترون

روش های درمان کمبود تستوسترون در مردان

در صورتی که علت پایین بودن تستوسترون در مردان، بیماری یا عادات نامناسب در سبک زندگی فرد باشد، بخشی از درمان به برطرف کردن این معضل باز خواهد گشت. این احتمال وجود دارد که پس از برطرف شدن این موضوع، میزان تستوسترون به میزان نرمال برگردد؛ ولی در صورتی که پس از برطرف شدن این علل، سطح تستوسترون به میزان نرمال بازنگشت، تزریق گنادوتروپین ممکن است گزینه مناسبی برای درمان باشد. تزریق گنادوتروپین سبب تحریک تولید تستوسترون، قوی شدن توده های عضلانی، افزایش میل جنسی و افزایش تعداد اسپرم می شود. این تزریق‌ها هورمون‌هایی هستند که بدن را به تولید تستوسترون ترغیب می‌کنند و ممکن است تعداد اسپرم را افزایش دهند. از جمله سایر روش های درمان کاهش سطح تستوسترون عبارتند از:

  • استفاده از مکمل های تستوسترون
  • استفاده از کلومید
  • استفاده از روش‌های کمک‌باروری نظیر کاربرد هم‌زمان IVF و میکرواینجکشن برای تزریق مستقیم اسپرم به تخمک
  • نمونه برداری از بیضه (بیوپسی) و استخراج اسپرم از آن (TESE) درصورت ابتلا به آزواسپرمی یا کمبود شدید اسپرم
  • استفاده از روش درمانی IVF همراه با یا بدون مکمل تستوسترون به ویژه درصورت وجود هم‌زمان مشکل ناباروری از سوی زن

در برخی از موارد درمان تستوسترون سبب افزایش تعداد گلبول قرمز خون و افزایش حجم سینه در مردان می شود. لازم به ذکر است که مردان مبتلا به سرطان سینه به هیچ عنوان نباید در درمان، تستوسترون دریافت کنند.

روش های طبیعی افزایش سطح تستوسترون

جهت افزایش میزان هورمون تستوسترون در بدن، راه‌های بسیار مختلفی وجود دارد که اغلب آن‌ها به راحتی در منزل قابل انجام می‌باشد. مهم‌ترین روش‌های طبیعی افزایش سطح تستوسترون عبارتند از:

  • خواب کافی
  • رعایت رژیم غذایی سالم و ارگانیک
  • کاهش وزن
  • مدیریت استرس و اضطراب
  • استفاده از ویتامین ها و مکمل ها تحت نظر پزشک
  • پرهیز از استعمال دخانیات و الکل

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

درصورت مشاهده هریک از علائم احتمالی کاهش سطح تستوسترون، می‌توان به پزشک متخصص مراجعه نمود. البته باید گفت که افت مقدار تستوسترون در بدن لزوماً با علائم خاصی همراه نیست و همان‌طور که بیان شد، گاهی تنها با تست خون قابل تشخیص می‌باشد. اما درصورت مراجعه به پزشک متخصص، وی با انجام معاینات بالینی یا ارزیابی‌های فیزیکی و همچنین برخی آزمایش‌های دیگر نظیر تست تراکم استخوان، کاهش سطح هورمون تستوسترون را تشخیص می‌دهد و راه درمانی مناسب را انتخاب می‌نماید.

روش های درمان تستوسترون بالا

اغلب بالا بودن مقدار تستوسترون به میزان کم، سبب ناباروری در مردان نمی شود. اگر میزان این هورمون خیلی بالا باشد، ممکن است تومور، مصرف مکمل و یا استروئید سبب بروز این مشکل شده باشد. اغلب مردان با این تفکر که افزایش تستوسترون سبب افزایش قوای جنسی، قدرت و استقامت فرد می شود، از مکمل های تستوسترون استفاده می کنند؛ در صورتی که بالا بودن این هورمون خود از دلایل بروز ناباروری است.

تستوسترون

علائم بالا بودن سطح تستوسترون

  • بلوغ زودرس
  • ناباروری و کاهش تعداد اسپرم
  • جوش و آکنه
  • میل جنسی زیاد
  • رویش بیش از حد موهای زائد
  • فشار خون بالا
  • افزایش تعداد گلبول های قرمز خون
  • پرخاشگری

علل بروز تستوسترون بالا

  • تومور آدرنال و تومور بیضه
  • استفاده از استروئید آنابولیک
  • مصرف مکمل های تستوسترون

خطرات و عوارض افزایش هورمون تستوسترون در بدن

افزایش بیش‌ازحد هورمون تستوسترون نیز مانند کاهش سطح آن، مشکلات و عوارضی در پی دارد که ازجمله آن‌ها باید به موارد زیر اشاره کرد:

کوچک شدن بیضه‌ها: دریافت تستوسترون موجب توقف تولید هورمون LH از سوی غده هیپوفیز می‌گردد که همین امر باعث توقف فعالیت بیضه‌ها جهت تولید اسپرم و درنتیجه کوچک شدن آن‌ها می‌شود. با توجه به این نکته، درصورت اقدام به فرزندآوری باید درمان هورمونی تستوسترون را به تعویق انداخت.

تورم ساق پا: افزایش هورمون تستوسترون باعث نگه داشتن مایع اضافی بدن و درنتیجه ایجاد تورم در ساق و جلوی پا می‌شود. استفاده از درمان‌های تزریقی، احتمال بروز این عارضه و حتی افزایش وزن موقت نیم تا یک کیلویی را افزایش می‌دهد.

تغییرات پوستی: بالا رفتن سطح تستوسترون، موجب افزایش روغن پوست و برون‌ریزی آن _به ویژه در مردان دارای سابقه جوش و آکنه جوانی_ می‌گردد و نوع پوست را تغییر می‌دهد.

بزرگ شدن سینه‌ها: بزرگ شدن سینه در مردان یا ژنیکوماستی، یکی از عوارض نادر افزایش تستوسترون و تبدیل مقداری از آن به استرادیول می‌باشد. برای رفع این مشکل می‌توان درمان را طی حدود ۱ الی ۲ ماه متوقف نمود و سپس دوباره از سر گرفت.

بزرگ شدن پروستات: داشتن سابقه بزرگ شدن پروستات و مشکل در ادرار، با وجود افزایش سطح هورمون تستوسترون موجب تشدید این عارضه می‌شود.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه