یائسگی زودرس یا از کار افتادن زودرس تخمدان، به شرایطی اطلاق می شود که تخمدان ها قبل از ۴۰ سالگی از کار می افتند. در این شرایط دوره قاعدگی متوقف شده و سطح هورمون استروژن کاهش و سطح هورمون FSH افزایش می یابد. تقریباً ۱ تا ۴ درصد جمعیت زنان دچار این اختلال شده و در نتیجه به نازایی مبتلا می شوند. به طور نرمال دخترها با تخمدان هایی دارای مقدار کافی از تخمک به دنیا می آیند. از زمان بلوغ تا ۵۰ سالگی هر ماه یک تخمک از یک تخمدان آزاد می شود؛ این روند ادامه پیدا می کند تا اندوخته تخمدان به اتمام برسد و یائسگی بروز پیدا کند. از این رو زنان جوانی که دچار یائسگی زودرس می شوند، به این علت است که تخمک ها پیش از موعد دچار نارسایی شده اند. اگر تمایل دارید درباره ی ناباروری زنان بیشتر بدانید، به صفحه‌ی علل اصلی ناباروری زنان مراجعه کنید.

به طور کلی، یائسگی طبیعی دارای سه مرحله پیش یائسگی، یائسگی و پس از آن می باشد. در مرحله پیش از یائسگی به عنوان مرحله گذر، علائم یائسه شدن با شدت زیادی بروز می کند و موجب کاهش تولید استروژن توسط تخمدان ها می شود. در مرحله دوم، آزادسازی تخمک و تولید استروژن به طور کامل متوقف می گردد و در صورت ادامه عدم قاعدگی تا ۱ سال، یعنی فرد یائسه شده است. در مرحله آخر نیز علائم یائسگی مانند گر گرفتن، از بین می رود؛ در حالی که در برخی از زنان تا سال ها ادامه می یابد.

یائسگی

علائم یائسگی زودرس

در صورت بروز یائسگی زودرس، دوره قاعدگی متوقف شده و فرد دچار گر گرفتگی و تعرق شبانه می شود. از دیگر نشانه های یائسگی زودرس عبارتست از:

  • بی خوابی
  • بی حوصلگی
  • خشکی مهبل و واژن
  • خستگی
  • نزدیکی دردناک
  • بی اختیاری ادرار
  • میل جنسی کم
  • نامنظم شدن قاعدگی (بسیار طولانی یا کوتاه شدن دوره های قاعدگی)
  • لکه بینی
  • خونریزی شدید
  • فاصله طولانی بین پریودها
  • تغییرات احساسی و نوسانات خلقی
  • عرق شبانه

عوامل بروز یائسگی زودرس

در اغلب موارد علل بروز این بیماری روشن نیست؛ اما بطور کلی می توان گفت این بیماری به علت موارد متعددی بروز پیدا می کند که عبارتند از: اختلالات کروموزومی، ژنتیکی، آنزیمی و متابولیکی، شیمی درمانی و پرتودرمانی، برداشتن تخمدان ها با جراحی، عفونت ویروسی، ترشح غیر عادی گنادوتروپین ها (LH و FSH) و همچنین بیماری های خود ایمنی نظیر نارسایی تیروئید، کم کاری پاراتیرویید، آرتریت رماتیسمی، دیابت، کم خونی کشنده، نارسایی غده های فوق کلیه، کاهش بیش از اندازه ترومبوسیت ها، برص و لوپوس؛ که در ادامه مهم ترین عوامل به شرح زیر می باشند:

مشکلات ژنتیکی: مجموعه ای از اختلالات ژنتیکی می تواند در یائسگی زودرس نقش داشته باشد؛ به ویژه زمانی که هیچ علت مشخص برای یائسگی زودهنگام یافت نمی شود. در واقع با دانستن سن یائسگی مادر فرد، می توان تا حدودی به وجود چنین علتی پی برد.

نقص کروموزوم: نقص های کروموزومی مانند سندرم ترنر (دارای یک کروموزوم ناقص)، موجب عملکرد نادرست تخمدان ها و در نتیجه یائسگی زودرس می شود؛ همچنین نقص های دیگری همچون دیسژنزی گنادی خالص نیز باعث غیرفعال شدن تخمدان ها می گردد. باید اشاره کرد که ابتلا به سندرم X شکننده و یا داشتن ژن آن، از دیگر علل یائسگی زود هنگام می باشد.

سبک زندگی: برخی عادات نامناسب در سبک زندگی ناسالم، خطر یائسگی زودرس را افزایش می دهد. از جمله این موارد، می توان به سیگار کشیدن زنان اشاره کرد که اثرات ضد استروژن دارد. فقدان ورزش، رژیم غذایی گیاهی، دریافت نور کم آفتاب و… از دیگر عوامل مؤثر به شمار می روند.

یائسگی زودرس

روش های تشخیص یائسگی زودرس

در صورت مشاهده علائمی نظیر گر گرفتگی و توقف قاعدگی، فرد باید به پزشک مراجعه کند. پزشک متخصص در سابقه پزشکی خانم مواردی نظیر جراحی های تخمدان، پرتودرمانی، شیمی درمانی، نارسایی هورمونی و عفونت ناحیه لگن را مورد بررسی قرار می دهد و آزمایش هورمون FSH را با فاصله یک ماهه تجویز می کند. اندازه گیری مقدار این هورمون می تواند نشان دهنده عملکرد درست یا ناقص تخمدان باشد.

به طور کلی، آزمایش هایی نظیر تست تیروئید در بی نظمی های پریود، آزمایش هورمونی تخمدان، تست بارداری و پرولاکتین، سونوگرافی واژینال و… برای تشخیص یائسگی زودرس یا احتمال وقوع آن به کار می رود.

باید گفت تست هورمون، به بررسی سطح برخی هورمون ها می پردازد که عبارتند از: مشاهده کاهش استروژن، تست PicoAMH از هورمون آنتی مورلین یا AMH، سطح بالای هورمون تحریک کننده تیروئید یا TSH، سطح بالای هورمون تحریک کننده فولیکول یا FSH، میزان زیاد هورمون پرولاکتین و… .

البته در کنار آزمایش های هورمونی، تست های دیگری نیز به کار می رود که شامل آزمایش کاریوتیپ برای بررسی کروموزوم های چهارتایی و همچنین تست ژن FMR1 _مربوط به سندرم X شکننده_ می شود.

عوارض یائسگی زودرس

از کار افتادن تخمدان ها و یائسگی زودرس سبب افزایش خطر ابتلا به پوکی استخوان و بیماری های قلبی می شود. از آنجایی که با یائسگی زودرس تخمک ها از دست می روند، اصلی ترین پیامد این بیماری ناباروری است. در واقع به علت یائسگی زودرس، هورمون استروژن که به تقویت استخوان ها کمک می کند کاهش می یابد که در نتیجه این امر موجب ضعیف و شکننده شدن استخوان ها و پوکی استخوان می گردد.

از دیگر عوارض یائسگی زودرس می توان به افسردگی و اضطراب ناشی از سطح پایین استروژن، زوال عقل و… اشاره کرد.

یائسگی

درمان یائسگی زودرس

اصلی ترین روش درمان برای این بیماری، هورمون درمانی است. اغلب در این موارد، ابتدا دوزهای پایین هورمون استروژن و پروژسترون و در مواردی تستوسترون تجویز می شود و سپس به مرور دوز آن ها افزایش می یابد. در برخی از موارد استفاده از قرص های ضد بارداری بر هورمون درمانی ارجحیت داده می شود. در کنار دارو درمانی استفاده از برنامه غذایی مناسب، ورزش منظم و عدم استعمال دخانیات نیز می تواند برای بهبود نسبی شرایط این افراد مفید باشد.

به طور کلی برای انتخاب روش درمان و کنترل یائسگی زودرس، یافتن دلیل آن ضروری است. در صورت عدم تمایل بانوان به بارداری، قرص های ضد بارداری دو فاز _حاوی پروژسترون و استروژن_ به کار می رود. همچنین درمان هورمون چرخه ای برای مصرف روزانه استروژن و مصرف ۱۲ تا ۱۴ روزه پروژسترون در ماه، مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذکر است که این درمان ها معمولاً تا سن ۵۱ سالگی _متوسط سن آغاز یائسگی_ ادامه می یابد.

در خصوص مصرف استروژن باید به این نکته اشاره کرد که این هورمون موجب حفظ تراکم استخوان ها و جلوگیری از تغییرات خلق و خو و نیز خشکی واژن می شود. البته مصرف استروژن به تنهایی، خطر سرطان بافت داخل رحم (اندومتر) را افزایش می دهد؛ لذا باید همراه با پروژسترون تجویز گردد. این درمان اگرچه عملکرد تخمدان ها را احیا نمی کند، اما خونریزی واژینال را ادامه می دهد. ضمناً اثرات مثبت این نوع از درمان هورمونی در زنان جوان، از خطرات آن بیشتر است.

در طی روند مدیریت و درمان یائسگی زودرس، مکمل هایی جهت تأمین کلسیم و ویتامین D مورد نیاز بدن تجویز می شود که البته پیش از آن، تست دانسیته استخوانی برای اندازه گیری تراکم استخوان ها صورت می گیرد.

به این نکته هم باید اشاره نمود که هورمون درمانی در قالب های مختلفی همچون قرص، اسپری پوستی، کرم، برچسب، ژل و درمان موضعی داخل واژن نیز انجام می شود. در کل، قرص های ضد بارداری خوراکی، داروهای ضد افسردگی یا بازدارنده های سروتونین، کرم ها و ژل ها یا روان کننده های غیر هورمونی، فناوری های باروری آزمایشگاهی همچون تخمک اهدایی و… از روش های رایج درمان، مدیریت و رفع عوارض یائسگی زودرس به شمار می رود.

یائسگی زودرس و بارداری

امکان بارداری برای زنان مبتلا به یائسگی زودرس یا بانوانی که در آستانه این عارضه قرار دارند فراهم است. در واقع از آن جایی که با بروز این مشکل، تخمک گذاری زنان با اختلال مواجه می شود؛ لذا می توان از روش لقاح خارج از رحم (IVF) و دریافت تخمک های یک اهداکننده، نسبت به باروری اقدام نمود. در این میان، سن اهداکننده تخمک نقش مهمی در میزان شانس بارداری دارد.

همزمان با آی وی اف، داروهای هورمونی پروژسترون و استروژن هم تجویز می شود که موجب تقویت رحم می گردد. البته در گروهی از زنان، تنها مصرف همین داروها به باروری کمک می کند و نیازی به لقاح خارج از رحم نیست.

یائسگی زود رس

تفاوت نارسایی زودرس تخمدان با یائسگی

طبق توضیحات ارائه شده، یائسگی مانع از بارداری (به صورت نرمال و طبیعی) مجدد زنان می شود؛ در حالی که نارسایی زودرس تخمدان ها به اختلال عملکرد آن ها اشاره دارد و اغلب با جایگزینی هورمون قابل رفع است. نارسایی زودرس در برخی علائم همچون خشکی واژن و گر گرفتگی، به وضعیت یائسگی شباهت دارد؛ اما احتمال بیماری های قلبی و پوکی استخوان را نیز افزایش می دهد.

این نکته را هم باید ذکر کرد که نارسایی زودهنگام تخمدان، در اثر افزایش سن زنان به وجود نمی آید و گاهی با ادامه یافتن دوره های قاعدگی _هر چند به صورت نامنظم_، همچنان فرصت بارداری طبیعی را برای بانوان باقی می گذارد.

برای مطالعه بیشتر درباره مطلب تنبلی تخمدان، اینجا کلیک کنید.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه