ناباروری در زنان به عنوان یک مشکل جدی، در اثر علل و عوامل مختلفی ایجاد می شود. گاهی اوقات، تشکیل توده هایی به نام کیست می تواند عامل ایجاد مشکلات باروری باشد. اگرچه کیست تخمدان در بسیاری از موارد با علائم و نشانه ای همراه نیست؛ اما باید در اولین فرصت پس از تشخیص و شناسایی، مورد درمان قرار گیرد. اگر می خواهید درباره ی عواملی که ممکن است سبب بروز ناباروری در زنان شود، بیشتر بدانید؛ به صفحه‌ی همه چیز درباره علل ناباروری زنان مراجعه کنید.

کیست تخمدان

کیست تخمدان چیست؟

منظور از کیست تخمدان، تشکیل کیسه هایی حاوی مایع در داخل یا سطح تخمدان زنان است که گاهی با در بر گرفتن چرک و خون، وضعیت خطرناک تری را برای بیمار ایجاد می کند‌.

در واقع، تخمدان ها دو عضو کوچک بادامی شکل در دو طرف رحم هستند که محل تولید تخمک و هورمون های «پروژسترون و استروژن» به شمار می روند. هورمون های زنانه معمولاً به صورت مداوم و تخمک ها نیز در دوره های ماهانه و تا سن مشخصی تولید می شوند. بنابراین زمانی که حداقل یک کیسه از مایعات در درون این بخش شکل گیرد، گفته می شود که فرد به کیست تخمدان مبتلا شده است.

باید گفت که اغلب خانم ها، حداقل یک بار در طول زندگی خود کیست تخمدان را تجربه می کنند که گاهی هیچ گونه علائم و دردی ندارد و پس از مدتی برطرف می شود. اما برخی از کیست ها به ویژه در صورت ترکیدن، وضعیت وخیم تری را ایجاد می کنند و نیاز به پیگیری جدی و درمان فوری دارند.

چند نوع کیست تخمدان وجود دارد؟

کیست های تخمدان انواع مختلفی دارند و بر اساس شکل، مواد تشکیل دهنده و محل قرارگیری شناخته می شوند‌. اصلی ترین انواع کیست تخمدان به شرح زیر می باشد:

  • کیست «پلی کیستیک یا کیست متعدد»، توده هایی خوش خیم که موجب اختلالات هورمونی و نابالغ ماندن فولیکول ها می شود و درمان های متفاوتی دارد. البته این عارضه مانع از بارداری نمی گردد؛ اما باید فرد تحت نظر پزشک قرار گیرد.
  • کیست «لوتئینی» به عنوان توده هایی با جداره صاف و نازک که شکل ساده ای دارد و اغلب به صورت خود به خود برطرف می شود.
  • کیست «آدنوما» از جمله کیست های «موسینوس و سروزی» است که با وجود خطر کم، حجم و ابعاد بزرگی دارند و بر روی پوشش تخمدان ها تشکیل می شوند.
  • کیست «درموئید» منشأ جنینی دارد و در اثر بقایای سلول های بنیادی و مواد ژنتیکی به وجود می آید. لازم به ذکر است که کاهی این کیست ها، حاوی اجزایی از ناخن، عصب، غضروف، دندان، مو و چربی می باشند.
کیست تخمدان

علت ایجاد کیست تخمدان در زنان

اگرچه علت دقیق شکل گیری کیست تخمدان در زنان، به طور قطع مشخص نشده است؛ اما به نظر می رسد که عواملی مانند التهاب های خفیف، زمینه های خانوادگی و ارثی، دیابت، رشد نامناسب در دوران جنینی و… بر آن اثرگذار باشد.

شایع ترین کیست های تخمدان، کیست های فانکشنال (Functional ovarian cysts) هستند که در دو گروه جای می گیرند. گاهی در صورت پاره نشدن فولیکول ها در داخل تخمدان و در نتیجه عدم آزادسازی تخمک، مایعاتی درون آنها تجمع می یابد و به کیست فولیکولی (Follicular cyst) منجر می شود. حال اگر با وجود آزادسازی تخمک، بار دیگر کیسه ها بسته شود و محل تجمع خون و مایعات گردد؛ کورپوس لوتئوم (Corpus luteum cyst) یا کیستی موسوم به «جسم زرد» شکل می گیرد.

به طور کلی می توان علل به وجود آمدن کیست تخمدان را در دسته های زیر جای داد:

رشد ناکافی فولیکول ها: عدم رشد فولیکول ها به میزان کافی و ناتوانی در جذب مواد مغذی و مایعات، موجب شکل گیری کیست هایی درون تخمدان می شود.

گسترش بیش از حد لوتئال: منظور از لوتئال، یک واحد عملکردی از تخمدان زنان است که به چرخه قاعدگی مربوط می شود. با طولانی شدن و شدت یافتن خونریزی ماهانه، اختلالاتی در عملکرد تخمدان به وجود می آید که همراه با درد ناشی از شکستن فولیکول ها در رحم، مشکلاتی را نیز در حاملگی ایجاد می کند.

شکسته شدن رگ های فولیکول: در صورت شکستن ناگهانی رگ های خونی فولیکول ها نیز، درد و ناراحتی در ناحیه شکم به وجود می آید و کیست هایی شکل می گیرد که بیشتر مواقع بدون علامت است.

کیست تخمدان

چگونگی تشخیص کیست تخمدان

آزمایش های مختلفی برای تشخیص کیست تخمدان وجود دارد که با بررسی علائم بالینی و نواحی شکمی، وجود این توده های کوچک و مخاطره برانگیز را شناسایی می کند. برخی از مهم ترین تست های تشخیص کیست تخمدان به شرح زیر می باشد:

لاپاراسکوپی (Laparoscopy): در این روش پس از بیهوشی، میله ظریف و باریک دوربین داری به نام «لاپاراسکوپ» از شکافی وارد بدن می شود و به بررسی تخمدان ها می پردازد که در این صورت، می توان کیست ها را مشاهده و آنها را از طریق جراحی خارج کرد.

سونوگرافی لگنی (Pelvic ultrasound): در سونوگرافی لگنی به کمک ابزاری خاص می توان ضمن ارسال و دریافت امواج صوتی به بدن، عکس برداری هایی از رحم و تخمدان ها انجام داد و محل و نوع کیست ها را نیز مشخص نمود.

آزمایش خون: نوعی از آزمایش خون برای اندازه گیری سطح پروتئینی به نام «آنتی ژن سرطان ۱۲۵» به کار می رود که امکان تشخیص سرطان تخمدان را فراهم می کند. ‌البته برخی بیماری های دیگر غیر از سرطان نیز باعث بالا رفتن میزان این آنتی ژن می شود که از جمله آنها می توان به لگن التهابی، اندومتریوز و… اشاره کرد. لازم به ذکر است که این تست خون، بیشتر در صورت مشاهده «کیست جامد» به کار می رود‌.

علائم کیست تخمدان چیست؟

کیست های کوچک و خفیف در تخمدان، اغلب بدون علائم شکل می گیرند و به راحتی قابل تشخیص نیستند. اما از جمله نشانه های مشترک کیست تخمدان که برخی از آن ها نیز نادر است، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • درد ناگهانی و شدید در اثر ترکیدن کیست ها
  • احساس درد در ناحیه لگن به ویژه قبل و بعد از پریودی
  • حالت تهوع و استفراغ ناشی از چرخش تخمدان به علت کیست ها
  • ورم، بادکردگی، درد و فشار زیر شکم

راه های درمان کیست تخمدان

راه های درمان کیست تخمدان و از بین بردن آن، شامل روش های مختلفی می شود که به کوچک کردن و رفع کیست ها می انجامد؛ از جمله:

  • انجام لاپاراسکوپی برای برداشتن کیست های کوچک و غیر سرطانی
  • مصرف قرص های خوراکی ضد بارداری برای کاهش عملکرد تخمدان و جلوگیری از تشکیل کیست و در نتیجه کاهش خطر سرطان
  • انجام عمل «لاپاراتومی» و برداشتن کیست های بزرگ با برشی در شکم، همراه با عمل هیسترکتومی (رحم برداری) در صورت مشاهده سرطان

باید توجه کرد که در صورت مصرف دارو جهت درمان کیست تخمدان، انجام برخی فعالیت ها مانند یوگا، حرکات کششی و جهشی، آب تنی، دو میدانی و هر نوع فشاری به لگن ممنوع است.

نقش کیست تخمدان در بارداری زنان

بسیاری از کیست های تخمدان، مانع از حاملگی نمی شود و مشکلی نیز در باروری زنان ایجاد نمی کند. هرچند برخی کیست ها مانند کیست شکلاتی یا آندومتریوز می تواند امکان باروری را کاهش دهد، اما باز هم به طور قطع مانع از باروری نیست. بدین منظور، باید نسبت به ورزش منظم همراه با اجتناب از مصرف الکل و نوشیدنی های کافئین دار اقدام نمود.

علاوه بر این، عارضه پلی کیستیک نیز با ترشح هورمون های مردانه و ایجاد مشکلاتی نظیر پُرمویی، عادت ماهانه زنان و دختران را مختل می کند و شرایط سختی را برای بارداری به وجود می آورد. لذا دختران و زنان مبتلا به این بیماری باید تحت نظر پزشک قرار گیرند و در کوتاه ترین زمان درمان شوند. اگر تمایل دارید علل اصلی قاعدگی های نامنظم را بشناسید، اینجا کلیک کنید.

کیست تخمدان و سرطان

این نگرانی در بسیاری از بانوان وجود دارد که آیا کیست تخمدان باعث سرطان می شود؟ باید گفت که اغلب کیست های تخمدان نه در اثر سرطان به وجود می آیند و نه منجر به سرطان می شوند. هرچند برخی سرطان های تخمدان، کیست هایی را در اطراف تومور خود به وجود می آورند؛ اما این وضعیت نادر است و زیاد دیده نمی شود.

کیست تخمدان

علائم پارگی کیست تخمدان

پارگی کیست تخمدان به عنوان یک مشکل جدی و خطرناک، بیشتر در کیست های بزرگ علائم خود را نشان می دهد و شامل موارد زیر می شود:

  • نفخ و سوزش معده
  • خونریزی داخلی
  • احساس درد ناگهانی در یک سمت بدن
  • دردناک بودن ناحیه شکم و کمر
  • حالت تهوع و استفراغ
  • افزایش شکاف شکمی
  • دردناک بودن مقاربت و رابطه جنسی
  • احساس درد در حرکات روده

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه