در کنار مشکلات ناباروری و عدم توانایی در فرزندآوری که بسیاری از زوج‌ها را درگیر کرده است، شکل دیگری از نازایی نیز وجود دارد که معمولاً کمتر از سوی والدین موردتوجه قرار می‌گیرد. در صورت داشتن فرزندی از قبل و تلاش‌های ناموفق برای بارداری مجدد یا بارداری همراه با سقط، نوع خاصی از نازایی به نام «ناباروری ثانویه» شکل می‌گیرد که علل و دلایل گوناگونی دارد و باید بلافاصله درمان شود.

دلایل ناباروری ثانویه

ناباروری ثانویه چیست؟

ناباروری ثانویه، به ایجاد مشکلات باروری پس از یک زایمان موفق اشاره دارد که به معنی تلاش ناموفق برای حاملگی، طی حداقل ۲ تا ۳ بار مقاربت در هفته به مدت دست‌کم یک سال می‌باشد. گاهی بدون درمان نیز پس از مدتی، حاملگی مجدد اتفاق می‌افتد؛ اما باید دانست که ناباروری ثانویه به دلیل کاهش شانس باروری طی سال‌های آینده و نیز اثرات بالا رفتن سن در کاهش شانس فرزندآوری، نیاز به درمان مناسبی دارد.

لازم به ذکر است که در برخی شرایط و موارد خاص، مراجعه به پزشک باید در اولین فرصت صورت گیرد؛ ازجمله:

  •     بروز قاعدگی‌های نامنظم
  •     قاعدگی با فواصل بسیار کوتاه مثلاً هر ۳ هفته یک‌بار
  •     قاعدگی با فواصل بسیار طولانی مانند ۳ ماه یا بیشتر
  •     سابقه ۲ بار سقط‌جنین یا دفعات بیشتر
  •     سابقه ابتلا به عفونت لگنی
  •     سن بالا (حدوداً بالای ۳۵ سال) در زنان
  •     عدم لمس بیضه‌ها در کیسه بیضوی مردان
  •     سابقه عفونت پروستات در مرد

علل و دلایل ناباروری ثانویه

طبق پژوهش‌های محققان، ناباروری ثانویه در اثر علل و عوامل مختلفی به وجود می‌آید که شناسایی آن‌ها، نیاز به معاینات و آزمایش‌های مخصوص دارد. باید اشاره کرد که بسیاری از دلایل ناباروری ثانویه، قابل‌درمان می‌باشد و می‌توان به کمک روش‌های پزشکی جدید، نسبت به کنترل و رفع آن‌ها برای بارداری مجدد اقدام کرد. درواقع، ازآنجایی‌که مشکل ناباروری ثانویه، ممکن است که عواقبی نظیر افسردگی برای والدین و تنهایی فرزند آن‌ها را به دنبال داشته باشد، با علت‌یابی به‌موقع می‌توان نسبت به رفع آن اقدام نمود. مهم‌ترین علل ناباروری دوم، عبارت‌اند از:

  • مشکلات اندام‌های تناسلی در زن یا مرد
  • بسته شدن و انسداد لوله‌های فالوپ (لوله‌های رحمی)
  • کاهش تعداد اسپرم مرد به علت عوامل مختلف
  • کاهش کمیت و کیفیت تخمک‌های زن
ناباروری ثانویه

بارداری به‌ موقع؛ راه پیشگیری از ناباروری ثانویه

بهترین راه پیشگیری از ناباروری ثانویه، اقدام به بارداری‌های مجدد در سنین پایین و عدم به‌تعویق انداختن فرزندآوری می‌باشد. طبق نظر پزشکان، سن اوج باروری برای زنان در بازه ۱۸ تا ۳۲ سالگی است و پس از آن به‌تدریج قدرت باروری کاهش می‌یابد؛ به حدی که معمولاً تا سن ۴۲ سالگی، این میزان به حداقل خود می‌رسد. اگرچه سن بانوان، نقش مهم‌تری در شانس فرزندآوری نسبت به سن مردان دارد؛ اما گفته می‌شود که در مردان نیز پس از حدود ۵۰ سالگی، تغییراتی در DNA اسپرم رخ می‌دهد که روی قدرت باروری مردان اثرگذار است.

برای مطالعه درمورد بارداری در سنین بالا، اینجا کلیک کنید.

افزایش وزن ناگهانی و ناباروری ثانویه

آشنایی با علل شناخته شده در ناباروری ثانویه

مواردی که به‌عنوان علل ناباروری ثانویه ذکر شد، همگی از دلایل شناخته‌شده این عارضه هستند و بسیاری از آن‌ها، قابل‌درمان می‌باشند. نحوه اثرگذاری این عوامل به شرح زیر است:

وزن: افزایش و کاهش ناگهانی وزن، ازجمله عللی است که روی عملکرد تخمدان زنان و همچنین سلامت اسپرم مردان اثر می‌گذارد و درنتیجه، باعث ناباروری می‌شود. چاقی و اضافه ‌وزن با ایجاد مشکلاتی نظیر نارسایی تخمدان در خانم‌ها و نیز کاهش تولید اسپرم و اختلال نعوظ در آقایان، مانع از یک ‌باروری موفق می‌گردد.

بارداری قبلی: برخی از عوارض و پیامدهای ناشی از بارداری‌های قبلی نیز عبارت‌اند از: باقی ماندن جفت بعد از زایمان و ایجاد عفونت، پارگی طولانی‌مدت کیسه، تجربه سقط‌های غیر ایمن، انواع عفونت پس از زایمان و… .

سن: با توجه به کاهش ذخیره تخمدانی در طول زمان، ایجاد فاصله طولانی‌مدت بین بارداری اول و دوم ممکن است که ضمن کاهش کمیت و کیفیت تخمک‌ها، مانع از یک حاملگی موفق نیز شود.

آزمایش ‌های تشخیص ناباروری ثانویه کدامند؟

آزمایش‌هایی که برای تشخیص ناباروری ثانویه مورداستفاده قرار می‌گیرد، مشابه تست‌های تشخیص ناباروری اولیه است. این آزمایش‌ها شامل موارد زیر می‌شود:

  • معاینه عمومی

در نخستین گام، لازم است که علاوه‌بر بررسی سوابق پزشکی نظیر آسیب‌دیدگی‌ها، اختلالات ارثی، جراحی‌های مرتبط با باروری و بیماری‌های مزمن، معاینه‌ای بر روی اندام‌های تناسلی نیز صورت گیرد و اطلاعاتی در خصوص رشد جنسی بیمار طی دوران بلوغ و همچنین عادت‌های جنسی وی کسب شود.

  • آنالیز مایع منی

از اولین و مهم‌ترین آزمایش‌های تشخیص علل ناباروری، تحلیل مایع منی مردان و وضعیت کمی و کیفی اسپرم آن‌ها است. با نمونه‌گیری از مایع منی در آزمایشگاه مواردی نظیر تعداد اسپرم‌ها، حرکت و جنبندگی آن‌ها، ناهنجاری‌های شکلی یا مورفولوژی اسپرم، وجود عفونت در نمونه و… مورد بررسی قرار می‌گیرد. در صورت نرمال بودن نتایج، آزمایش‌هایی برای زن نیز تجویز می‌شود.

اگر تمایل دارید درباره آنالیز مایع منی بیشتر بدانید، مطلب آزمایش اسپرم رادینا سلامت را مطالعه نمایید.

ناباروری ثانویه
  • تست هورمون

پزشک با انجام آزمایش‌های هورمونی، به بررسی هورمون‌های مؤثر در رشد جنسی همچون تستوسترون و… می‌پردازد. این هورمون‌ها توسط غدد هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضه‌ها تولید می‌شود و لازم است که ناهنجاری‌های مربوط به آن‌ها مورد بررسی قرار گیرد.

  • سونوگرافی اسکروتوم (کیسه بیضه)

سونوگرافی کیسه بیضه یا اسکروتوم می‌تواند با ثبت تصاویری توسط امواج صوتی دارای فرکانس بالا، بیماری‌هایی مانند واریکوسل و همچنین مشکلات بیضه‌ها و ساختارهای نگهدارنده آن را تشخیص دهد.

  • تست ادرار پس از انزال

برای تشخیص عارضه انزال برگشتی، باید از آزمایش ادرار پس از انزال کمک گرفت. در صورت مشاهده اسپرم در نمونه ادرار می‌توان دریافت که اسپرم‌ها به‌جای خروج حین انزال، به مثانه برمی‌گردد.

  • بیوپسی بیضه

نمونه‌برداری از بافت بیضه یا  نیز توسط یک سوزن صورت می‌گیرد که در صورت رد مشکلات مربوط به تولید اسپرم، احتمالاتی نظیر اختلالات جابجایی اسپرم و مشکلات انسدادی بررسی می‌شود.

  • تست عملکرد اسپرم

آزمایش تخصصی عملکرد اسپرم به بررسی و تحلیل نحوه نفوذ اسپرم در تخمک، نرخ زنده ماندن اسپرم‌ها پس از انزال و نیز مشکلات حرکت اسپرم تا تخمک و لقاح می‌پردازد.

روش های درمان ناباروری ثانویه

راه های درمان ناباروری دوم یا ثانویه

برای درمان ناباروری دوم یا ثانویه می‌توان از روش‌های درمانی مشابه ناباروری اولیه کمک گرفت. داشتن برنامه درمانی منظم و دقیق در این خصوص، اهمیت زیادی دارد. به‌عنوان‌مثال درصورت عامل افت ذخیره تخمدان، لازم است که هرچه زودتر، درمان‌هایی مثل IVF به کار رود.

در بانوان دچار سقط جنین مکرر، مواردی همچون کیفیت تخمک‌ها، اختلالات کروموزومی و همچنین زخم رحم (قابل‌درمان با جراحی آندوسکوپی) مورد بررسی قرار می‌گیرد و در چنین مواقعی، اغلب درمان آی‌وی‌اف (IVF) نیز استفاده می‌شود.

نهایتاً پزشک با تشخیص دقیق علت ناباروری ثانویه یا ناباروری دوم، مناسب‌ترین درمان را انتخاب می‌کند و این موضوع را با زوج نیز در میان می‌گذارد. لذا با توجه به طیف گسترده راهکارها و روش‌های درمانی، توصیه می‌شود که ضمن اعتماد به روش درمانی و تشخیص پزشک متخصص، همکاری‌های لازم جهت کسب سریع‌ترین و بهترین نتیجه صورت گیرد.

به علت شیوع مشکلاتی نظیر افسردگی، ناامیدی، خشم و ناراحتی در زوج‌های مبتلابه ناباروری ثانویه، درمان‌های روانشناسی و مشاوره‌ای را نیز می‌توان مدنظر قرار داد.

ناباروری پس از سقط‌ جنین

سقط‌جنین، نیاز به مراقبت‌های ویژه‌ای دارد تا مشکلاتی نظیر ناباروری و بیماری‌های مرتبط را ایجاد نکند. بدین منظور باید پس از سقط‌جنین، برای جلوگیری از عفونت رحم و کاهش خطر سقط یا اختلالات مادرزادی در بارداری بعدی، آنتی‌بیوتیک و قرص فولیک اسید مصرف شود. درواقع بعد از سقط، خونریزی و ترشحات رحمی تا چند ماه ادامه می‌یابد و به علت بازماندن طولانی‌مدت گردن رحم، خطر عفونت نیز افزایش پیدا می‌کند. از طرفی، برای کنترل و پیشگیری از خطرات بعدی لازم است که مواردی نظیر باز یا بسته بودن گردن رحم، عدم شکل‌گیری عفونت و نیز وضعیت طبیعی رحم توسط پزشک متخصص مورد بررسی قرار گیرد.

ناباروری ثانویه

پس از رعایت همه این نکات، همچنان احتمال تغییر در قدرت باروری زن طی بارداری‌های بعدی وجود دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر شانس باروری بعد از سقط‌جنین، استرس و اضطراب است. همچنین به دلیل مشکلات جسمی بعد از سقط، باید بارداری مجدد حداقل طی ۲ الی ۳ دوره قاعدگی به تعویق افتد. در صورت تمایل به فرزندآوری، مشورت با پزشک و انجام معاینات اولیه ضرورت دارد.

در کل، سقط‌جنین معمولاً نقش مستقیمی در ناباروری ثانویه ندارد؛ اما احتمال باروری زودهنگام را کاهش می‌دهد. بنابراین می‌توان با برخی روش‌ها، شانس بارداری مجدد را افزایش داد؛ ازجمله:

اصلاح سبک زندگی: مواردی نظیر ترک مواد مخدر و سیگار، کاهش وزن و رسیدن به وزن متعادل، تغذیه مناسب به‌ویژه در دوران پیش از حاملگی و… احتمال بارداری را افزایش می‌دهد.

کنترل تخمک‌گذاری: ازآنجایی‌که شانس لقاح و باروری در ایام نزدیک به تخمک‌گذاری بیشتر می‌شود، در صورت داشتن قاعدگی منظم می‌توان با ثبت روزهای سیکل پریود خود، نسبت به نزدیکی در روزهای اول تخمک‌گذاری اقدام کرد.

روش‌های کمک‌باروری: اگر زوجی تلاش ناموفق برای بارداری طی ۱ سال داشته باشند، باید به پزشک متخصص مراجعه کنند‌. در این صورت، روش‌های کمک‌باروری مانند دارودرمانی، لقاح آزمایشگاهی (IVF) و تلقیح داخل رحمی اسپرم (IUI) به آن‌ها پیشنهاد می‌شود.

آیا مشکلات و بیماری ‌های بارداری اول در بارداری دوم تکرار می ‌شود؟

به‌طورقطعی نمی‌توان گفت که بروز بیماری در بارداری اول، موجب تکرار آن در بارداری‌های بعدی هم می‌شود. برخی مشکلات همچون فشار خون، دیابت بارداری، بیماری‌های مغز و اعصاب، روماتیسم و لوپوس ممکن است که صرفاً در طی دوران حاملگی بروز کند. ازجمله بیماری‌هایی که احتمال تکرار آن‌ها در حاملگی‌های بعدی نیز وجود دارد باید فشار خون، دیابت بارداری و مسمومیت بارداری را نام برد؛ بااین‌حال، به‌طورقطع نمی‌توان احتمال وقوع مجدد آن‌ها را پیش‌بینی کرد.

چکاپ برای بارداری دوم

آیا در بارداری دوم به چکاپ مرتب نیاز است؟

برخلاف تصور بعضی از مادران که چکاپ‌ها و معاینات هفتگی و ماهانه را در بارداری‌های مجدد خود ضروری نمی‌دانند، به علت تفاوت شرایط جسمانی مادر و نیز وضعیت جنین در هر بارداری باید چکاپ‌های خود را دائماً دنبال کنند. گاهی در بارداری دوم بدون سابقه قبلی، مشکلاتی نظیر فشار خون و دیابت بارداری رخ می‌دهد یا نوزادی دارای مشکلات تنفسی، رشدی و وزن کم متولد می‌شود. به‌طورکلی در زنان دارای روند طبیعی در حاملگی، چکاپ‌های ماهانه طی ۵ ماه اول و سپس دوهفته یک‌بار و هفتگی برای اندازه‌گیری فشار خون و وزن مادر ضرورت دارد.

آیا حالت تهوع و استفراغ در بارداری دوم کمتر است؟

داشتن تجربه بارداری‌های قبلی، به‌تنهایی نمی‌تواند میزان تهوع و استفراغ در حاملگی مجدد را کاهش دهد. درواقع، هورمون‌های بارداری بدون توجه به جنسیت جنین، طی هر حاملگی ترشح می‌شود و بدن نیز معمولاً سازگاری خاصی با آن‌ها پیدا نمی‌کند؛ اما ممکن است که عواملی نظیر آمادگی‌های ذهنی و روانی، افزایش اعتمادبه‌نفس و کاهش استرس و اضطراب به کنترل حالت تهوع و استفراغ کمک نماید.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه