یکی از مؤثرترین روش های بیوتکنولوژیک در درمان ناباروری و کمک به بارداری با درصد موفقیت بسیار بالا، روش آی وی اف است که طی آن، سلول های جنسی را در محیط آزمایشگاهی و شرایط خاص، لقاح می دهند و جنین حاصل را به رحم زن منتقل می کنند؛ با این حال این روش هم در مواردی به دلیل عدم انتقال صحیح، منجر به شکست فرآیند لانه گزینی و یا حتی سقط جنین می شود که احتمال چنین خطایی بین ۲۰ تا ۲۵ درصد می باشد.

ناموفق بودن آی وی اف و شکست در لانه گزینی جنین، سبب تأثیرات منفی بر روحیه افراد می شود. در این جا به اصلی ترین علل ناموفق بودن آی وی اف اشاره می کنیم:

ivf ناموفق
  • سن زنان
  • کیفیت جنین
  • تنبلی تخمدان
  • شکست در کاشت جنین
  • مشکلات رحمی
  •  سبک زندگی

چه کسانی کاندید مناسبی برای درمان IVF هستند؟

درمان IVF مناسب تمام زوج های نابارور نیست؛ بلکه تنها گروهی از افراد، کاندید مناسبی برای این عمل هستند. به عنوان مثال:

  • افراد مبتلا به گرفتگی یا آسیب دیدگی لوله های رحمی
  • مردان مبتلا به کم تحرکی و کم بودن تعداد اسپرم
  • زنان مبتلا به مشکلات چرخه تخمک گذاری، اختلالات رحمی و تخمدان ها
  • افراد دارای مشکلات ژنتیکی
  • افراد مبتلا به ناباروری بدون علت

شکست مکرر در IVF به چه معناست؟

در آی وی اف یا میکرواینجکشن، شکست مکرر به معنای بیشتر از سه بار درمان بی نتیجه می باشد. سه بار تکرار درمان، کاملاً طبیعی است؛ اما پس از سه بار شکست در پروسه IVF، باید علل شکست درمان مورد بررسی قرار گیرد. به طور کلی، علل شکست درمان به دو دسته علل مربوط به جنین و علل مربوط به زوجین تقسیم می شود. وضعیت غیر نرمال رحم، کیفیت و تعداد پایین تخمک و اسپرم، کیفیت پایین جنین های حاصله و انتقال نامناسب جنین، از جمله علل بروز شکست در انتقال جنین می باشد. در بحث شکست مکرر هم شرایطی مورد بررسی قرار می گیرد که با وجود وضعیت نرمال رحم و کیفیت مناسب سلول های جنسی و جنین، آی وی اف با شکست مواجه شده است.

عوامل تاثیر گذار بر موفقیت IVF

درصد موفقیت IVF به عواملی نظیر ویژگی های تناسلی، سن مادر، علل بروز ناباروری و سبک زندگی افراد بستگی دارد. البته درصد موفقیت بارداری با درصد تولد نوزاد زنده حاصل از روش IVF مشخص می شود. در اغلب موارد، اولین مرحله آی وی اف به شرط داشتن یک برنامه مشخص، با موفقیت همراه خواهد بود. اما باید گفت برای زوج هایی که نخستین مرحله انجام آی وی اف آنان با شکست مواجه شده است، نیاز به انجام مجدد آی وی اف می باشد.

عدم موفقیت ivf

سن زنان، فاکتور کلیدی موفقیت آی وی اف

یکی از اصلی ترین فاکتورها در موفقیت IVF، سن خانم می باشد؛ چرا که احتمال بارداری با افزایش سن، کاهش می یابد. تحقیقات نشان می دهد میزان موفقیت IVF برای یک خانم ۳۵ ساله حدود ۳۲ درصد می باشد، در حالی که این احتمال برای یک خانم ۴۰ ساله تا میزان ۱۶ درصد کاهش می یابد. به طور کلی افزایش سن در خانم ها، سبب کاهش ذخیره تخمدان ها و کاهش میزان پاسخ دهی به داروهای تحریک تخمدان می شود. تخمک های دریافتی از زنان در سنین بالا کیفیت پایینی دارند و در نتیجه جنین های حاصله، دارای کیفیت مطلوبی نخواهند بود. از طرفی افزایش سن خانم سبب بروز اختلالات کروموزومی در جنین می شود و با شکست در لانه گزینی جنین های مشکل دار، حاملگی را در مراحل اولیه با سقط روبرو می کند.

کیفیت جنین، عاملی موثر در موفق نشدن آی وی اف

کیفیت جنین تحت تأثیر دو عامل اسپرم و تخمک گذاری می باشد. توصیه می شود به منظور تشکیل جنین با بهترین کیفیت، هم آقا و هم خانم قبل از آی وی اف در سلامت کامل باشند. اگرچه نمی توان محتوای ژنتیکی سلول های جنسی را تغییر داد اما با تغییر سبک زندگی و بهبود رژیم غذایی می توان سبب بهبود اسپرم و تقویت تخمک گذاری شد.

البته شرایط آزمایشگاه برای رشد جنین و نیز دقت و سرعت در فرایند انتقال، می تواند سبب کاهش کیفیت جنین شود. علاوه بر این، محیط کشت نامناسب هم رشد نامناسب جنین ها را در پی خواهد داشت. وجود اختلالات کروموزومی در سلول های جنسی و جنین، در ۵ تا ۱۰ درصد موارد به ایجاد مشکل در لانه گزینی می انجامد. لذا در صورتی که پزشکان احتمال وجود اختلال کروموزومی در زوج را تأیید کنند، زن و مرد می توانند از روش PGD استفاده نمایند.

تنبلی تخمدان، عامل آی وی اف ناموفق

به طور طبیعی باید هر خانم در هر پروسه IVF با تحریک تخمدان، تخمک های زیادی تولید کند؛ اما در مواردی که خانم دچار تنبلی تخمدان باشد، بدن وی نسبت به داروهای آی وی اف پاسخ نمی دهد و در نتیجه تخمک ها دیگر بالغ نمی شوند.

مشکلات رحمی؛ عامل اصلی سقط جنین

داشتن رحم سالم، یکی از فاکتورهای مهم برای موفقیت IVF می باشد. اغلب در صورت بروز شکست مکرر در روش های درمان ناباروری، با استفاده از روش های عکس رنگی رحم و هیستروسکوپی شرایط داخل رحم را به دقت مورد بررسی قرار می دهند. در روش هیستروسکوپی، با استفاده از یک دوربین مخصوص و باریک به نام هیستروسکوپ داخل رحم را بررسی می کنند و در صورت وجود هرگونه آسیب، آن را برطرف می نمایند. برای اطلاعات بیشتر درمورد عکس رنگی رحم، به این مطلب مراجعه کنید.

عدم موفقیت ivf

شکست در کاشت جنین

برای کاشت جنین، ابتدا تخمک از خانم و اسپرم از آقا گرفته می شود و سپس عمل لقاح تخمک و اسپرم انجام می گردد. در ادامه جنین تشکیل شده را به رحم انتقال داده و کاشت را انجام می دهند.

عواملی نظیر کیست و پولیپ تخمدان، جریان خون ضعیف رحم و استرس نیز سبب بروز شکست در کاشت جنین و عدم موفقیت آی وی اف می شود. البته این امکان هم وجود دارد که رشد جنین ها پیش از کاشته شدن، به علل مختلف از جمله بالا بودن سن مادر متوقف شده باشد؛ بنابراین جنین ها در واقع اصلاً کاشته نشده اند و لانه گزینی را آغاز نمی کنند.

برنامه های تغذیه و شیوه زندگی

برای افزایش احتمال موفقیت عمل IVF، باید به رژیم غذایی مناسب قبل از آن توجه ویژه ای نمود. مصرف انواع ویتامین ها و مایعات به همراه مواد مغذی و نیز ترک سیگار، الکل، دخانیات و مواد کافئین دار، نقش مهمی در جلوگیری از تخمک گذاری نامنظم، ضعف سلول های جنسی و همچنین اشکال در ژنوم و ساختار اسپرم ها دارد؛ به علاوه، تا زمان اطمینان از موفقیت آمیز بودن فرآیند لانه گزینی جنین باید از ورزش ها و فعالیت های سنگین خودداری نمود.

ناهنجاری های کروموزومی

وجود ناهنجاری‌های کروموزومی در تخمک و جنین باعث عدم موفقیت IVF در بسیاری از موارد می‌شود. همان‌طور که اشاره شد، کیفیت تخمک تحت تأثیر اختلالات کروموزومی کاهش می‌یابد و افزایش سن به‌ویژه پس از ۴۰ سالگی با جلوگیری از تقسیم صحیح کروموزوم‌ها، باعث تغییر در تعادل ۲۳ کروموزوم موجود در تخمک می‌شود. ناهنجاری کروموزومی در اسپرم نیز (هرچند به میزانی کمتری در مقایسه با تخمک)، باعث اختلال در ساختار کروموزومی جنین می‌گردد. معمولاً در ۱۵ درصد آزمایش‌های آنالیز اسپرم، مشکلاتی در DNA مردان دیده می‌شود و میزان شکست در درمان را می‌توان با آزمایش DFI تشخیص داد. ضمناً آزمایش ژنتیکی PGD هم برای بررسی سلامت و یکپارچگی کروموزومی به کار می‌رود.

با این وجود، باید دانست که گاهی نقص های ژنتیکی، ناتوانی بدن در تقسیم و رشد جنین و همچنین بیگانه پنداشتن سلول تخم از سوی سیستم ایمنی مادر، موجب پس زدن جنین و جلوگیری از لانه گزینی می گردد و باعث تشکیل نشدن جنین و آی وی اف ناموفق می شود.

تماس با ما

برای دریافت هرگونه مشاوره و راهنمایی درباره درمان ناباروری در یزد با ما تماس بگیرید:

۰۳۵۳۷۲۸۳۰۹۰ داخلی ۲۳۰

ivf ناموفق

چه بیماری هایی سبب بروز IVF ناموفق می شود؟

وجود اختلالات انعقادی خون در زنان می تواند سبب عدم تشکیل نشدن جنین در آی وی اف شود. به علاوه برخی از بیماری ها نظیر آندومتریوز، عفونت مزمن لوله های رحمی و… با آسیب رساندن به جنین یا ایجاد مانع برای لانه گزینی، می تواند از علل شکست آی وی اف و از رشد و لانه گزینی جنین جلوگیری کند و موجب عدم موفقیت در IVF شود. برخی از این عوامل عبارتنداز:

کیفیت پایین تخمک: عدم رشد و تکامل فولیکول‌ها به دلیل ذخیره پایین تخمدان یا وجود برخی مشکلات در برداشت تخمک‌های رسیده، ناشی از کیفیت پایین تخمک‌ها است که باعث تخمک کشی ناموفق می‌شود. در بعضی موارد حتی در اثر داروهای تحریک تخمدان تخمک بالغ شده اما به دلیل کیفیت پایین، تخمک “پوچ” قلمداد شده و عمل لقاح آزمایشگاهی انجام نمی شود. از عوامل بروز چنین مشکلاتی باید به چسبندگی شدید تخمدان به رحم یا ایجاد مانع توسط کیست اندومتریومای بزرگ اشاره کرد.

ذخیره تخمدان: کاهش بیش از حد ذخیره تخمدان می‌تواند روی درصد موفقیت آی‌وی‌اف اثر بگذارد. در صورتی که ذخیره تخمدان کمتر از یک باشد، عموما آی وی اف با عدم موفقیت رو به رو شده و استفاده از تخمک اهدایی پیشنهاد می شود.

گیرندگی ضعیف اندومتر: درصورتی که بافت اندومتر نازک باشد یا مشکلاتی نظیر فیبروم و سپتوم رحمی، چسبندگی داخل رحم، وضعیت نامناسب رحم به دلیل عفونت و هیدروسالپنکس، آندومتریوز و… وجود داشته باشد، درمان با شکست مواجه می‌شود.

بروز مشکل در انتقال جنین: گاهی علت شکست درمان، بروز مشکل در حین انتقال جنین به رحم می‌باشد. استفاده از کاتتر و ابزار نامناسب یا قرار دادن رویان در محل نادرستی از رحم، IVF را با شکست مواجه می‌کند. ازطرفی با اصلاح زاویه سرویکس و رحم، انتقال جنین توسط کاتترهای منعطف و مرغوب و همچنین انتقال تحت گاید سونوگرافی توسط پزشک متبحر، مانع از بروز چنین مشکلاتی می‌گردد.

وضعیت لوله‌های رحمی: سلامت و شرایط لوله‌های فالوپ یا لوله‌های رحمی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ به‌طوری که درصورت انسداد لوله‌ها باید با انجام عمل جراحی سالپنژکتومی قبل از IVF، شانس درمان را افزایش داد.

سطح TSH: تست خون برای اندازه‌گیری سطح هورمون TSH در کنار هورمون‌های دیگر همچون FSH، LH و AMH، به بررسی احتمال سقط جنین و همچنین تشخیص برخی مشکلات تیروئید و درمان زودهنگام آن کمک می‌کند.

مشکلات خونی: لخته شدن و غلظت خون وضعیت خطرناکی است که احتمال سقط جنین را به دنبال دارد. مشکلاتی همچون سندروم هیوز (معروف به سندرم آنتی فسفولیپید، خون چسبناک یا APS) با رقیق‌کننده‌هایی مانند کلکسان و دوز کم آسپرین قابل درمان می‌باشد. از دیگر مشکلات مشابه می‌توان ترومبوفیلیا، بیماری‌های خودایمنی و… را نام برد.

عفونت‌ها: عفونت در بدن از عوامل اثرگذار بر سقط جنین به شمار می‌رود که با انجام آزمایش‌هایی قابل تشخیص و درمان است. لیستریا و عفونت‌های عمومی مانند سرخچه، عفونت ناشی از توکسوپلاسموز (قابل انتقال ازطریق مدفوع گربه و سبزیجات نشسته)، و… از دیگر عوامل اثرگذار بر افزایش خطر سقط جنین می‌باشد.

سایر عوامل: برخی عوامل متفرقه نیز در شکست آی‌وی‌اف نقش دارد که ازجمله آن‌ها باید به تغذیه نامناسب، استرس، دیابت کنترل ‌نشده، دود سیگار، تماس با آلاینده‌ها و مواد شیمیایی و… اشاره نمود

آی وی اف ناموفق

برای کاهش خطر سقط جنین پس از IVF چه کنیم؟

قبل و بعد از آی وی اف باید اقداماتی صورت گیرد که خطر سقط جنین را تا حد امکان کاهش دهد؛ از جمله:

  • انجام هیستروسکوپی قبل از IVF
  • استفاده از پروژسترون مناسب بعد از انتقال جنین
  • کاهش وزن و نگه داشتن BMI بدن در حالت نرمال
  • استفاده از تخمک اهدایی در صورت بالا بودن سن خانم (بالای ۴۲ سال)
  • پرهیز از انجام فعالیت سنگین تا زمان اطمینان از لانه گزینی جنین
  • انجام آزمایشات تیروئید و همچنین آزمایش هورمون های AMH، FSH و LH پیش از IVF
  • بررسی مشکلات خونی از جمله غلظت خون پیش از آی وی اف
  • بررسی ابتلا یا عدم ابتلا به انواع عفونت پیش از IVF

درصد موفقیت آی وی اف در مرحله دوم

در صورتی که اولین دوره عمل با شکست مواجه گردد، انجام یک سری آزمایشات تکمیلی برای بررسی علل شکست آی وی اف انجام می پذیرد. بنابراین شکست در مرحله اول آی وی اف، به معنای کاهش شانس موفقیت مراتب بعدی آن نیست. در واقع، تکرار پروسه IVF می تواند شانس موفقیت آی وی اف را افزایش دهد.

البته در مرحله دوم نیز موفقیت IVF به عواملی نظیر سن مادر، کیفیت سلول های جنسی، مهارت متخصص در انجام عمل تخمک کشی و انتقال جنین به رحم، علل بروز ناباروری، شرایط رحم، کیفیت جنین های تشکیل شده و ویژگی های کروموزومی و ژنتیکی جنین بستگی دارد. توصیه می شود زوج هایی که اعتماد نسبت به پزشک خود از دست داده اند، به دنبال متخصص دیگری باشند؛ چرا که اعتماد به متخصص ناباروری و مرکز ناباروری، نقش مهمی در نتیجه آی وی اف خواهد داشت.

ivf

راه های افزایش درصد موفقیت IVF

برای افزایش شانس موفقیت IVF راه های مختلفی وجود دارد که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • نحوه خراش آندومتر یا جدار رحم
  • تزریق لنفوسیت
  • تزریق پلاسمای غنی شده یا PRP
  • انتقال جنین در سیکل طبیعی
  • انتخاب بهترین نوع اسپرم
  • هچینگ کردن و برداشتن لایه محافظ از روی رویان جنین به منظور افزایش شانس لانه گزینی
  • بررسی ژنتیکی سلول های جنسی و جنین تشکیل شده پیش از انتقال به رحم

علائم طبیعی و غیر طبیعی بعد از IVF

علائمی نظیر لکه بینی جزئی و درد اندک بعد از آی وی اف، کاملاً طبیعی است؛ اما خونریزی زیاد و درد شدید در ناحیه شکم، در زمره علائم غیر طبیعی بعد از انتقال جنین به شمار می رود. به طور کلی تا قبل از مثبت شدن جواب آزمایش بارداری، نمی توان در مورد بارداری یا عدم بارداری فرد از روی علائم او نظر قطعی داد.

باید دانست که بارداری به روش آی‌وی‌اف معمولاً خونریزی بیشتری نسبت به بارداری طبیعی دارد و برای حدود ۴۰ درصد از بانوان رخ می‌دهد. این خونریزی که اغلب ناشی از داروهای مصرف‌ شده یا آزمایش‌های واژینال می‌باشد، جریان خون خفیف تا شدیدی _گاهی در حد قاعدگی_ دارد و رنگ خون آن صورتی کم‌رنگ تا قهوه‌ای تیره می‌باشد. لکه‌بینی طی هفته‌های اول پس از IVF می‌تواند عامل طبیعی لانه‌گزینی و یا اختلال در جایگزینی نطفه باشد که با مصرف داروی پروژسترون قابل رفع است. البته گاهی این اتفاق، به ناموفق بودن فرآیند آی‌وی‌اف برمی‌گردد که موجب سقط جنین می‌شود پس در صورتی مدت زمان خونریزی طولانی و حجم آن زیاد بود، حتما با پزشک خود مشورت کنید.

مقدار hCG و بارداری پس از آی وی اف

دو هفته بعد از انتقال رویان، با تست خون یا ادرار می‌توان سطح هورمون hCG را بررسی و نتایج زیر را به‌دست آورد:

  • اگر مقدار هورمون کمتر از ۵ واحد در لیتر باشد، نشانه عدم بارداری است.
  • اگر سطح hCG بیش از ۱۰ واحد در لیتر باشد، طی هر ۴۸ ساعت باید اندازه‌گیری شود تا دوبرابر شدن آن مشخص گردد.
  • درصورتی که افزایش ۴۸ ساعته هورمون مشاهده نشود یا سطح آن به مرور زمان کاهش یابد، ممکن است بارداری دوام نیاورد.
  • با افزایش قابل ملاحظه hCG باید فرد سونوگرافی لگن را طی ۴ هفته بعد از انتقال انجام دهد. دراین صورت کیسه بارداری پر از مایع و حاوی رویان قابل مشاهده خواهد بود. ضربان قلب را هم می‌توان در طول هفته چهارم تا چهار هفته و نیم بعد از انتقال، تشخیص داد.
آی وی اف ناموفق

اقدامات بعد از آی وی اف ناموفق

درصورت ناموفق بودن هریک از مراحل درمان آی‌وی‌اف نباید ناامید شد و می‌توان با اقداماتی، خود را برای تکرار درمان در آینده آماده کرد؛ ازجمله:

  • نگاه مثبت و امیدوارانه به درمان‌های آینده
  • دریافت پشتیبانی و حمایت از همسر و اعضای خانواده به دلیل تعدد تست‌ها، مراجعات به پزشک و حدود ۸ تا ۱۰ تزریق در روز
  • همراهی همسر و اطرافیان در کنار آمدن با عوارض داروهای تزریقی همچون سوزش محل تزریق، حساسیت سینه، حالت تهوع، سردرد، نفخ شکم و…
  • کمک گرفتن از اعضای خانواده برای تزریق داروهای روزانه (درصورت داشتن مهارت تزریق)
  • اجتناب از حمام آب گرم، استخر، سونا و جکوزی در روزهای پس از تکرار مجدد آی‌وی‌اف
  • انتظار واقع‌بینانه و دقیق از مراحل درمان و مدت‌زمان آن (۲ الی ۳ هفته برای تحریک تخمدان، دریافت اسپرم، انجام لقاح و انتقال جنین)
  • آمادگی برای تکرار چرخه لقاح و انتقال درصورت نیاز
  • آگاهی از سقف مجاز برای تزریق آمپول‌های IVF و عمل پانکچر (حداکثر ۶ مرتبه)

بارداری طبیعی بعد از آی وی اف

احتمال بارداری طبیعی بعد از بارداری به روش آی وی اف، بسته به عامل ناباروری متفاوت می‌باشد. اگر تعداد بسیار کم اسپرم یا انسداد لوله‌های فالوپ عامل ناباروری باشد، معمولاً زوج در بارداری‌های بعدی هم مجبور به استفاده از روش‌های کمک‌باروری خواهند بود. اما عامل نامشخص یا آندومتریوز و ضعف دیواره رحم، لزوماً موجب استفاده از آی‌وی‌اف در بارداری‌های بعدی نمی‌گردد. هرچند گاهی بارداری اول با بهبود جریان خون و… احتمال بارداری طبیعی در آینده را به‌ویژه در زنان زیر ۳۴ سال و بانوان مبتلا به آندومتریوز کمی افزایش می‌دهد؛ ولی این موضوع در همه خانم‌ها صدق نمی‌کند.

در کل، باید درنظر داشت که استفاده از درمان IVF نیازمند شرایط خاصی است و لزومی ندارد که درصورت عدم موفقیت در بارداری به روش‌های طبیعی، بلافاصله از آی‌وی‌اف کمک گرفت؛ بلکه راهکارهای بسیار متنوعی پیش روی زوجین قرار می‌گیرد. اما درصورت بارداری به روش IVF، معمولاً ۱۷ درصد _و طبق مطالعه‌ای دیگر حدود ۲۰ درصد_ از بانوان در اقدام بعدی می‌توانند حاملگی طبیعی را تجربه نمایند. همچنین مطالعه دیگری نشان داده از هر سه خانمی که با روش‌های کمک‌باروری مادر شده‌اند، یک نفر طی ۲ سال پس از زایمان توانسته بارداری طبیعی را تجربه کند.

برای افزایش شانس بارداری طبیعی بعد از آی وی اف می‌توان راهکارهایی را امتحان کرد که شامل موارد زیر می‌شود:

  • درمان اضافه وزن یا چاقی و رساندن شاخص توده بدنی (BMI) به حد طبیعی
  • مصرف کافی پروتئین و ویتامین
  • ترک سیگار و الکل، کاهش مصرف کافئین و استفاده از ویتامین‌های پرناتال
  • توجه به چرخه تخمک‌گذاری و قاعدگی خود
  • کنترل استرس با ورزش و یوگا

همچنین طبق توصیه پزشکان، اقدام به استفاده از روش‌های کمک‌باروری باید درصورت عدم موفقیت به بارداری پس از ۶ ماه تلاش _در زنان بالای ۳۵ سال_ یا پس از ۱ سال تلاش _در زنان زیر ۳۵ سال_ صورت گیرد. بنابراین اگر زنی تجربه شکست در آی‌وی‌اف یا سایر روش‌های کمک‌باروری را داشته و قصد اقدام مجدد به بارداری را دارد باید به پزشک مراجعه نماید.

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه