حدود ۲۰ درصد از زوج های ایران نابارور هستند؛ اما درصد اندکی از آنان ناباروری دائمی دارند. اغلب زوج های ناباروری که برای بچه دار شدن اقدام می کنند، در نهایت با استفاده از روش های کمک باروری صاحب فرزند خواهند شد. در مجموع علل ناباروری به دو دسته زنانه و مردانه تقسیم می شود؛ البته در برخی از موارد زن و مرد هر دو سالم بوده و دچار ناباروری بی علت هستند.

توصیه می شود قبل از اقدام برای بارداری، معاینات پیش از بارداری انجام شود. این آزمایشات می تواند در صورت وجود مشکل، به درمان سریع تر زوج های نابارور و افزایش شانس باروری آن ها کمک کند.

علایم ناباروری زنان

علائم ناباروری زنان

باروری در زنان که با ورود سلول های جنسی به بخش بالایی لوله های فالوپین _محل آزادسازی تخمک ها_ انجام می شود، صرفاً از ۵ روز پیش از تخمک گذاری تا ۱ روز پس از آن، معروف به «دوره باروری ماهانه» امکان پذیر است. با توجه به این دوره زمانی و زنده ماندن سلول های جنسی در بدن زن تا ۱۰۰ ساعت، بهترین زمان برای مقاربت و اقدام به فرزندآوری، همین دوره باروری به ویژه روزهای پیش از تخمک گذاری می باشد.

در صورتی که یک خانم قصد بارداری داشته باشد، باید به علائمی نظیر اختلالات تخمک گذاری، تغییر عادت ماهانه، عادت ماهیانه نامنظم، خونریزی خیلی زیاد یا خیلی کم در دوره پریود، توقف ناگهانی عادت ماهیانه و پریودهای دردناک توجه کرده و سریعتر به پزشک مراجعه کند. در برخی از موارد اختلالات هورمونی سبب بروز مشکلات ناباروری در فرد می شود.

علائم ظاهری تغییرات هورمونی که منجر به ناباروری می شود، عبارتند از:

  • تغییرات پوستی نظیر بروز جوش و آکنه
  • تغییر در میل جنسی
  • رشد موهای زائد در نواحی پشت لب، روی سینه و چانه
  • نازک شدن یا ریزش مو
  • اضافه وزن
  • ترشحات شیری رنگ از نوک سینه ها در دوره غیر شیردهی
  • رابطه جنسی دردناک
  • رنگ بسیار روشن خون قاعدگی حتی تا روزهای آخر
  • نداشتن عادت ماهانه یا داشتن پریودی نامنظم ناشی از تخمک گذاری غیرمنظم در اثر کمبود وزن، چاقی، سندرم PCOS، مشکلات تیروئید و…

علاوه بر موارد ذکر شده، ابتلا به اندومتریوز _رشد بافت رحم در دیگر بخش های بدن_ نیز منجر به ناباروری می شود که برخی از نشانه های آن عبارتست از:

  • قاعدگی های بسیار شدید، دردناک، نامنظم و همراه با لکه بینی قبل از آن
  • خون مانده و بسیار تیره در ابتدای قاعدگی
  • احساس درد در ناحیه کمر یا لگن در ایام مختلف
  • احساس خستگی مداوم
  • حالت تهوع
  • درد هنگام رابطه جنسی
  • ناراحتی های گوارشی و دفع مدفوع دردناک
علل بروز ناباروری در زنان

علل بروز ناباروری در زنان

عمده ترین علت ناباروری در زنان، وجود اختلال در تخمک گذاری می باشد و اصلی ترین علت اختلال در تخمک گذاری، بروز سندروم تخمدان پلی کیستیک است. از دیگر دلایل ناباروری در زنان وجود مشکلات لوله های رحمی می باشد. این لوله ها وظیفه حمل و رساندن تخمک از تخمدان به رحم را دارند. در برخی از موارد ترشحات دهانه رحم سبب تخریب یا کاهش تحرک اسپرم و در نتیجه عدم لقاح اسپرم و تخمک می شود.

همچنین هایپرپرولاکتینمی (سطح بالای پروتئین) در دوران عدم بارداری یا شیردهی، کم کاری یا پرکاری تیروئید، آندومتریوز _رشد سنگفرش رحم (آندومتر) تا لوله های رحم و انسداد آن ها_، ناهنجاری های گردن رحم _مانند عفونت، تومور بدخیم، جای زخم و کیفیت پایین ترشحات رحم_، عوامل ایمونولوژیک و مشکلات دستگاه ایمنی _از جمله نابودی اسپرم ها با ترشح آنتی بادی یا سقط خود به خودی جنین_ و سایر عوامل ناشناخته، از دلایل بروز ناباروری در زنان به شمار می روند.

علاوه بر این، ناباروری ممکن است به علت وجود مشکلاتی در لانه گزینی جنین در رحم بروز پیدا کند. عدم لانه گزینی جنین به دلایل مختلفی نظیر عدم کیفیت تخمک یا سن بالای خانم، اضافه وزن، استعمال دخانیات و… ایجاد می شود.

توجه به این نکته ضروری است که دست کم ۳ ماه قبل از اقدام به فرزندآوری، باید عوامل آسیب زا مانند خستگی زیاد، استرس، عادات رفتاری نامناسب و تغذیه غیراصولی ترک شود و غذاهایی نظیر غلات _مانند برنج، ذرت، نان گندمی و…_، گوشت و مرغ، پروتئین های گیاهی _مثل نخود، لوبیا و بادام زمینی_ و همچنین حبوبات و لبنیات در رژیم غذایی روزانه زوج ها قرار گیرد.

تست های تشخیص ناباروری در زنان

به منظور تشخیص مشکلات ناباروری در زنان، تست های تشخیصی مختلفی وجود دارد که از جمله آن ها می توان به برخی آزمایش های روتین، سونوگرافی، هیسترو سالپنگو گرافی و آزمایش های FSH و AMH اشاره کرد‌.

درمان ناباروری در زنان

انتخاب روش درمانی مناسب، به عامل ایجاد ناباروری بستگی دارد که در قالب یک روش تنها یا ترکیبی مشخص می شود و در هر صورت، شانس باروری را ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش می دهد. این روش ها عبارتند از:

  • تحریک تخمک گذاری با داروهای کمک باروری زیر نظر متخصص زنان
  • تغلیظ اسپرم سالم در آزمایشگاه و تزریق آن توسط لوله کاتر به درون رحم (روش IuI) در زمان تخمک گذاری
  • آی وی اف (IVF) یا لقاح آزمایشگاهی و انتقال آن به رحم پس از ۲ الی ۳ روز
  • لقاح آزمایشگاهی و انتقال بلافاصله به رحم (روش ICSI)
  • رفع مشکلات مربوط به غدد تناسلی با مراجعه به متخصص این حوزه
علایم ناباروری مردان

علائم ناباروری مردان

اغلب مشکل ناباروری مردان چندان واضح نیست و تا زمانی که برای بچه دار شدن اقدام نکرده اند، قابل تشخیص نمی باشد؛ اما بطور کلی برخی از علائم مشکلات ناباروری در مردان عبارتند از:

  • تغییر در رشد موها و کاهش آنها
  • اختلالات نعوظ و انزال
  • کوچکی و سفتی بیضه ها
  • کاهش میل جنسی
  • ایجاد توده، درد و تورم بیضه ها
  • اجاکولیشن (حجم کم منی)
  • ژنیکوماستی (رشد غیرعادی سینه)
  • ناهنجاری های هورمونی و کروموزومی
  • عفونت های تنفسی مکرر
  • تعداد کم اسپرم ها (کمتر از ۳۹ میلیون اسپرم در هر بار انزال یا کمتر از ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلی متر منی)

علل بروز ناباروری در مردان

اغلب ناباروری مردان با اختلالات اسپرم در ارتباط می باشد. مشکلاتی نظیر پایین بودن تعداد اسپرم، کم تحرکی، بدشکلی اسپرم و یا انسداد مجاری اسپرم، سبب بروز ناباروری در مردان می شود. در برخی از موارد به علت گرم شدن طولانی مدت بیضه ها و التهاب آن ها و یا قرار گرفتن فرد در معرض مواد شیمیایی، مصرف مواد مخدر، مصرف الکل و یا دخانیات دچار کاهش موقتی تولید اسپرم می شود. از دیگر عوامل مؤثر بر کمیت، کیفیت، شکل و حرکت اسپرم ها می توان به مشکلات ژنتیکی، اختلال انزال، چاقی، پوشیدن لباس تنگ، مصرف داروهای بدنسازی و واریکوسل اشاره کرد.

همچنین عواملی نظیر استرس، تغذیه نادرست، سابقه عفونت ناشی از مقاربت جنسی، مشکلات بیضه از جمله عدم تعادل هورمون هایی نظیر تستسترون، اختلال در غده هیپوفیز و تولید هورمون های اثرگذار بر بیضه ها مانند محرک فولیکولی و لوتئینه کننده (LH)، التهاب اپیدیدیم (اپیدیدیمیت)، بیماری سوزاک و نیز HIV بر بروز ناباروری تأثیر می گذارد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

سن، فاکتور بسیار مهمی در درمان ناباروری می باشد. اگر سن زوج کمتر از ۳۵ سال باشد و پس از یک سال اقدام برای بچه دار شدن موفق نبوده باشند و یا همچنین اگر سن زوج بیشتر از ۳۵ سال باشد و پس از ۶ ماه اقدام برای باردار شدن، ناموفق بوده باشند؛ باید برای درمان و بررسی مشکل به پزشک مراجعه کنند. البته توصیه می شود در صورت مشاهده هریک از علائم ناباروری و نیز قبل از اقدام برای بارداری، حتماً با پزشک مشورت شود. اغلب پزشک برای بررسی علل بروز ناباروری آزمایش خون، ادرار، تصویر برداری و آزمایش اسپرم تجویز می کند. پزشک برای درمان ناباروری و بررسی علل ناباروری موارد زیر را مورد بررسی قرار می دهد:

  • داروهای مصرفی
  • مدت زمان اقدام برای بارداری
  • تغییرات فیزیکی
  • تاریخ و نوع جراحی ها بخصوص جراحی های مرتبط با مجرای تناسلی
  • سابقه قرارگیری در معرض تشعشعات یا سابقه شیمی درمانی
  • سابقه مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی
  • سابقه بیماری های آمیزشی
  • سابقه اختلالات ژنتیکی یا بیماری های مزمن

مطالب پیشنهادی

افزودن دیدگاه